Bogurodzica

Wiadomości wstępne

Autor

Autor nieznany

Gatunek

Pieśń religijna

Czas akcji

Nie dotyczy

Miejsce akcji

Nie dotyczy

Pigułka wiedzy

Bogurodzica jest zbiorową modlitwą chrześcijan. Wierni proszą Maryję o pośrednictwo, a następnie zwracają się do Chrystusa, powołując się na Jana Chrzciciela. Pragną dobrego życia na ziemi oraz zbawienia po śmierci. Pieśń przedstawia średniowieczny porządek świata, w którym człowiek uznaje zależność od Boga i szuka pomocy świętych.

Geneza

Autor i dokładna data powstania najstarszej części pieśni nie są znani. Jej pierwsze zachowane zapisy pochodzą z początku XV wieku. Później do dwóch początkowych strof dołączano następne, dlatego istnieją różne wersje utworu.

Późniejsze strofy rozszerzają pierwotny dwustrofowy rdzeń o treści związane ze zmartwychwstaniem i męką Chrystusa. Według relacji Jana Długosza pieśń śpiewało polskie rycerstwo przed bitwą pod Grunwaldem.

Bohaterowie

Wspólnota wiernych

Mówi podmiot zbiorowy, czyli grupa wyrażająca wspólne przekonania i pragnienia. Wskazują na to formy „nam” i „prosimy”. Wierni wspólnie proszą o opiekę, a ich głos może podjąć każdy członek modlącej się społeczności.

Maryja

Jest adresatką pierwszej strofy i pośredniczką między ludźmi a Chrystusem. Określenia Matka Boga, dziewica i matka wybrana nadają jej szczególną godność. Wierni ufają, że jej prośba zostanie wysłuchana przez Syna.

Chrystus i Jan Chrzciciel

Chrystus jest adresatem drugiej strofy oraz tym, który może spełnić prośby. Jan Chrzciciel zostaje przywołany jako orędownik: wierni proszą Chrystusa ze względu na niego.

Streszczenie właściwe

Pierwsza strofa

Modlitwa rozpoczyna się uroczystym zwrotem do Maryi. Wierni najpierw wskazują, kim ona jest i dlaczego ma szczególny dostęp do Chrystusa. Następnie proszą, by wyjednała im potrzebną łaskę i umożliwiła jej otrzymanie. Krótkie wezwania skupiają uwagę na ufności proszących oraz na skuteczności pośrednictwa Matki Boga.

Strofę zamyka greckie wezwanie „Kyrieleison”, czyli „Panie, zmiłuj się”.

Druga strofa

Wierni zwracają się teraz do Syna Bożego, nazywanego „bożycem”. Proszą, aby ze względu na Jana Chrzciciela usłyszał ich głosy i spełnił pragnienia. Sformułowanie „Twego dziela Krzciciela” znaczy: ze względu na Twojego Chrzciciela.

Treść modlitwy zostaje dopowiedziana: ludzie pragną „zbożnego pobytu” na świecie, czyli dobrego, pomyślnego życia, oraz „rajskiego przebytu”, czyli przebywania w raju po śmierci. Druga strofa również kończy się wezwaniem „Kyrieleison”.

Dalsze części pieśni

Późniejsze strofy rozwijają temat odkupienia. Przypominają zmartwychwstanie Chrystusa, pokonanie mocy piekła i wyzwolenie człowieka spod władzy diabła. Przywołują Adama jako pierwszego człowieka i proszą go o pomoc w dostaniu się jego potomków do nieba.

Kolejne strofy opisują cierpienie Chrystusa, przebite ręce i nogi oraz krew przelaną dla zbawienia ludzi. Porównanie ofiary ze srebrem i złotem przypomina, że jest ona bezcenna. Modlitwa wraca do Maryi i kończy się życzeniem, aby wszyscy trafili do raju.

Język i środki poetyckie

Apostrofy, czyli bezpośrednie zwroty do Maryi i Chrystusa, tworzą sytuację modlitwy. Rymy, na przykład „pobyt” i „przebyt”, wiążą prośby dotyczące ziemi i nieba.

Archaizmy to dawne słowa, znaczenia i formy językowe. „Gospodzin” oznacza Pana, „dziela” znaczy ze względu na, a „bożycze” jest wołaczem od nazwy Syna Bożego.

Sens utworu

Pieśń wyraża teocentryzm, czyli uznanie Boga za centrum i podstawę porządku świata. Zestawienie Chrystusa, Maryi i Jana Chrzciciela odpowiada motywowi deesis: Maryja i Jan orędują za ludźmi przed Chrystusem. Zbiorowy głos oraz wspólny cel modlitwy pomagają zrozumieć, dlaczego utwór mógł także jednoczyć społeczność rycerską.

Budowa i kompozycja

Dwie najstarsze strofy mają różną długość i zostały ułożone do śpiewu. W pierwszej wierni zwracają się do Maryi o pośrednictwo, a w drugiej kierują prośby do Chrystusa, powołując się na Jana Chrzciciela. Powracający refren „Kyrieleison” porządkuje przebieg modlitwy. Późniejsze części rozwijają temat odkupienia, po czym pieśń wraca do Maryi i kończy się życzeniem, aby wszyscy trafili do raju.

Motywy

Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.