Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Hymn; pieśń religijna
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca w imieniu wspólnoty dziękuje Bogu za świat i wszystko, co podtrzymuje życie. Porządek natury, piękno nieba oraz zmienność pór roku świadczą o mądrości i hojności Stwórcy. Człowiek może odpowiedzieć na Boże dary wdzięcznością. Wiersz wyraża ufność, że dobry Bóg otacza swoje stworzenie opieką.
Geneza
Utwór należy do wczesnej twórczości Kochanowskiego. Ukazał się drukiem wraz z Zuzanną około 1562 roku. Ma cechy pochwalnej pieśni i dziękczynnej modlitwy.
Hymn wyrasta z renesansowego zainteresowania ładem i pięknem świata. Pochwała Stwórcy odbywa się poprzez opis jego dzieła: ziemi, nieba i codziennych procesów przyrody. Religijna wizja opiekuńczego Boga idzie tu w parze z radością z ziemskiego życia.
Bohaterowie
Wspólnota dziękujących ludzi
Podmiot liryczny przemawia przede wszystkim w imieniu zbiorowości. Świadczą o tym formy „nas”, „wyznawamy” i „będziem”. Pojedyncze „wiem” pozwala usłyszeć także osobisty głos uczestnika tej wspólnoty. Ludzie są wdzięcznymi odbiorcami darów, a pod koniec wiersza proszą o dalszą opiekę.
Bóg
Bóg jest adresatem całej wypowiedzi. Został przedstawiony jako stwórca i gospodarz świata, artysta oraz troskliwy opiekun istot żywych. Jego obecność obejmuje cały wszechświat. Człowiek rozpoznaje Bożą dobroć poprzez to, czego doświadcza na ziemi.
Natura
Przyroda jest dziełem Boga i pozostaje posłuszna jego woli. Morze zachowuje granice, dzień i noc następują po sobie, a pory roku wykonują swoje zadania. Wiosna, Lato, Jesień i Zima otrzymują cechy postaci uczestniczących w uporządkowanym życiu świata.
Streszczenie właściwe
Pytanie o odpowiedź na Boże dary
Wiersz rozpoczynają pytania o to, czym ludzie mogą odwdzięczyć się za otrzymane dobrodziejstwa. Ich wielkość przekracza ludzką miarę. Bóg jest obecny w otchłaniach, morzu, na ziemi i na niebie. Wzmianka, że kościół go nie ogarnie, wyraża przekonanie o jego nieskończoności.
Wdzięczność jako najwłaściwszy dar
Druga strofa przynosi odpowiedź na początkowe pytania. Złoto i wszystkie rzeczy uważane przez człowieka za własne już należą do Boga. Dlatego najbardziej odpowiednim darem jest wdzięczne serce. Relacja człowieka ze Stwórcą opiera się na uznaniu otrzymanego dobra i szczerej wdzięczności.
Bóg jako twórca pięknego świata
Następnie mówiący opisuje niebo z gwiazdami, rozległą ziemię oraz roślinność. Stworzenie przypomina pracę budowniczego, który zakłada fundament, i artysty haftującego niebo gwiazdami. To obraz Boga jako Deus artifex, czyli Boga artysty. Natura jest piękna, różnorodna i starannie urządzona.
Porządek przyrody
Kolejna strofa dotyczy praw rządzących światem. Morze pozostaje w wyznaczonych granicach, rzeki mają wodę, a dzień i noc znają właściwe pory. Zjawiska natury tworzą regularny rytm, w którym człowiek może odnaleźć poczucie bezpieczeństwa.
Ten porządek obejmuje również pory roku. Wiosna przynosi kwiaty, Lato nosi wieniec z kłosów, Jesień daje wino i jabłka, a Zima przychodzi, gdy plony zostały już zgromadzone. Każda pora ma własne miejsce w rocznym cyklu. Określenie zimy jako gnuśnej łączy ją z odpoczynkiem po wcześniejszej pracy natury.
Troska o życie i końcowa modlitwa
Rosa odświeża zwiędłe rośliny, deszcz ożywia wysuszone zboża, a zwierzęta otrzymują pokarm. Opis przechodzi od całego kosmosu do zwykłych warunków potrzebnych do życia. Boża hojność obejmuje każdą żywą istotę.
Ostatnia strofa zawiera pochwałę wiecznego Boga i prośbę o pozostanie pod jego opieką. Ludzie powierzają mu długość swojego życia. Obraz przebywania pod Bożymi skrzydłami wyraża bliskość, ochronę i zaufanie.
Język i środki poetyckie
Apostrofy, takie jak zwrot „Panie”, nadają wypowiedzi formę bezpośredniej modlitwy. Anafora polega na powtórzeniu tego samego wyrazu lub zwrotu na początku kolejnych części wypowiedzi; powrót „Tobie k woli” wiąże pracę pór roku z Bożą wolą. Personifikacje nadają porom roku i morzu ludzkie zachowania. Metafory budowania i haftowania pozwalają wyobrazić sobie doskonałość dzieła Stwórcy. Końcowa metafora skrzydeł skupia uwagę na jego opiekuńczości.
Budowa i kompozycja
Utwór ma siedem czterowersowych strof, trzynastozgłoskowe wersy i rymy parzyste. Regularna forma współgra z opisywanym ładem natury. Gatunek hymnu rozpoznajemy po uroczystym tonie, pochwalnym charakterze oraz zwrotach do Boga. Początkowe pytanie zamienia się w dziękczynienie oraz spokojną modlitwę.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
