Wiadomości wstępne
- Autor
- Hans Christian Andersen
- Gatunek
- Baśń literacka
- Czas akcji
- Ostatni wieczór roku i poranek Nowego Roku
- Miejsce akcji
- Ulice nieokreślonego miasta
Pigułka wiedzy
Uboga dziewczynka próbuje sprzedawać zapałki podczas mroźnego wieczoru sylwestrowego. Zapalając kolejne zapałki, widzi obrazy ciepła, jedzenia, świątecznej radości i ukochanej babci. Umiera z zimna, a narrator przedstawia jej spotkanie ze zmarłą babcią i odejście do Boga. Baśń ukazuje samotność dziecka, którego potrzeb otoczenie nie dostrzega na czas.
Geneza
Andersen napisał Dziewczynkę z zapałkami w 1845 roku. Baśń po raz pierwszy ukazała się w grudniu tego roku w duńskim kalendarzu na rok 1846. Andersen napisał baśń do gotowej ilustracji. Wydawca przysłał mu trzy rysunki, a on wybrał jeden z nich.
Bohaterowie
Dziewczynka
Małe, ubogie dziecko sprzedające zapałki na ulicy. Jest głodna, zziębnięta i samotna. Boi się wrócić do domu bez zarobku. Kolejne wizje odpowiadają temu, czego najbardziej jej brakuje: ciepłu, jedzeniu, radości i czułej opiece. W zakończeniu umiera z zimna.
Babcia
Zmarła babcia dziewczynki, jedyna osoba, która ją kochała. Pojawia się w blasku zapałki. W końcowej wizji bierze wnuczkę na ręce i unosi ją do Boga.
Ojciec
Ojciec dziewczynki. Dziecko boi się, że ją zbije, jeśli wróci do domu bez pieniędzy.
Przechodnie
Mieszkańcy miasta zajęci własnymi sprawami i świętowaniem. Przez cały dzień nie kupują od dziewczynki zapałek. Rankiem oglądają jej ciało i zauważają wypalone zapałki, lecz nie znają jej ostatnich przeżyć.
Streszczenie właściwe
Samotna dziewczynka w ostatni dzień roku
Zapada mroźny wieczór sylwestrowy. Dziewczynka chodzi po zasypanych śniegiem ulicach i próbuje sprzedawać zapałki. Początkowo ma na nogach zbyt duże pantofle, należące wcześniej do matki. Gubi je, uciekając przed nadjeżdżającymi powozami. Jednego nie znajduje, drugi zabiera chłopiec. Odtąd idzie boso.
Nikt nie kupuje zapałek i dziecko nie zarabia żadnych pieniędzy. Z domów dolatuje zapach pieczonej gęsi. Dziewczynka jest coraz bardziej głodna i zmarznięta. Boi się wrócić bez zarobku, a jej własne mieszkanie również jest zimne i nieszczelne. Siada w kącie między dwoma domami i podciąga pod siebie nogi.
Pierwsza zapałka – ciepły piec
Dziewczynka postanawia zapalić jedną zapałkę, aby ogrzać skostniałe ręce. W jasnym płomieniu widzi duży żelazny piec, w którym pali się ogień. Wydaje jej się, że siedzi tuż przy nim. Wyciąga nogi, chcąc ogrzać także stopy, lecz zapałka gaśnie. Wraz z płomieniem znika obraz pieca. W dłoni zostaje wypalony kawałek drewienka.
Druga zapałka – nakryty stół
Przy świetle drugiej zapałki mur staje się w oczach dziecka przezroczysty. Za nim ukazuje się jasny pokój i stół z obrusem. Na półmisku leży pieczona gęś. Ptak nagle zeskakuje na podłogę i rusza w stronę dziewczynki, z nożem i widelcem wbitymi w pierś. Zapałka gaśnie, a przed dzieckiem pozostaje tylko zimny mur.
Trzecia zapałka – choinka i gwiazdy
W świetle kolejnej zapałki dziewczynka widzi wielką, pięknie przystrojoną choinkę. Na gałęziach płoną liczne światełka. Dziecko wyciąga ku nim ręce. Kiedy płomień gaśnie, światełka wydają się unosić ku niebu i zmieniać w gwiazdy. Jedna z nich spada. Dziewczynka przypomina sobie słowa babci, która mówiła, że spadająca gwiazda oznacza czyjąś śmierć i odejście duszy do Boga.
Spotkanie z babcią
Dziewczynka zapala następną zapałkę i dostrzega ukochaną babcię. Staruszka jest pogodna, otoczona blaskiem i patrzy na wnuczkę z miłością. Dziecko prosi, aby zabrała je ze sobą. Obawia się, że babcia zniknie wraz ze zgaśnięciem zapałki, tak jak wcześniej piec, gęś i choinka. Żeby zatrzymać jej obraz, zapala pozostałe zapałki naraz. W wizji babcia bierze ją na ręce i obie unoszą się ku Bogu, poza głód, zimno i strach.
Noworoczny poranek
Rankiem ludzie znajdują w kącie między domami martwą dziewczynkę. Zamarzła podczas ostatniej nocy roku. Ma uśmiech na twarzy, a obok niej pozostają wypalone zapałki. Przechodnie przypuszczają, że chciała się ogrzać. Narrator dodaje, że nikt z nich nie wie o pięknych obrazach, które widziała, ani o jej odejściu z babcią.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
