Wiadomości wstępne
- Autor
- Czesław Miłosz
- Gatunek
- Liryka opisowa
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Wiersz przedstawia zwyczajną furtkę, którą otaczają rośliny i odwiedzają ptaki. Uważny obserwator dostrzega jej kolory, kształt sztachet oraz gładkość drewnianej klamki. Porównania i przenośnie sprawiają, że dobrze znany przedmiot staje się niezwykły. Uwaga i wyobraźnia pozwalają odkryć piękno codziennego otoczenia.
Geneza
Furtka należy do cyklu Świat (poema naiwne), napisanego w okupowanej Warszawie w 1943 roku. Cykl znalazł się następnie w tomie Ocalenie, wydanym w 1945 roku.
Miłosz opisał w nim dom, jego otoczenie oraz poznawanie świata oczami dziecka. Spokojny obraz zwyczajnego życia nabiera szczególnego znaczenia w zestawieniu z czasem wojny, w którym powstawały te wiersze.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca w wierszu, uważnie ogląda furtkę. Zna jej otoczenie i pamięta wcześniejszą wizytę dzikiego gołębia. Jego zdziwienie i żywe skojarzenia przypominają sposób patrzenia dziecka.
Furtka i jej otoczenie
W centrum opisu znajduje się furtka, a obok niej chmiel, pokrzywa, jaśmin i ptaki. Razem tworzą mały, bliski człowiekowi świat, w którym przedmiot wykonany ludzką ręką sąsiaduje z przyrodą.
Streszczenie właściwe
Pierwsza strofa i kolor furtki
Opis rozpoczyna się od przewidywania, że furtkę porośnie gęsty chmiel. Na razie można zobaczyć jej barwę. Zostaje ona zestawiona z kolorem liści wodnych roślin oglądanych w wieczornym świetle. Osoba mówiąca przywołuje całe wrażenie: zieleń, wodę i łagodne oświetlenie. Zestawienie teraźniejszości z przyszłością przypomina, że otoczenie furtki zmienia się wraz ze wzrostem roślin.
Druga strofa i ptaki na sztachetach
Uwaga przenosi się na białe, ostro zakończone sztachety. Ich kształt przypomina małe płomienie. Obserwatora dziwi, że ptaki mogą na nich siadać. Wspomina dzikiego gołębia, który kiedyś zatrzymał się w tym miejscu. Zwykła furtka okazuje się częścią życia przyrody.
Trzecia strofa i zbliżenie na klamkę
Drewniana klamka jest gładka od dotyku wielu rąk. Ten szczegół przypomina o codziennym używaniu furtki. Obok pojawiają się pokrzywa i żółte kwiaty jaśminu. Pokrzywa zachowuje się w opisie jak ktoś, kto podchodzi ukradkiem, a kwiaty przypominają małe źródło światła. Obraz łączy wrażenia wzrokowe z dotykowymi.
Język i środki poetyckie
Porównania zestawiają furtkę i jej części z innymi elementami świata, na przykład sztachety z płomykami. Dzięki nim łatwiej wyobrazić sobie wygląd przedmiotu. Ożywienie pokrzywy nadaje roślinie zdolność skradania się. Metafora jaśminu jako latarenki wydobywa jasność i ciepłą barwę kwiatów.
Sens utworu
O niezwykłości opisanego miejsca decyduje sposób patrzenia. Obserwator dostrzega ślady ludzkiej obecności oraz drobne zjawiska przyrody. Dzięki poetyckim skojarzeniom zwykłe otoczenie zyskuje barwy, ruch i ciepło.
Budowa i kompozycja
Utwór ma trzy czterowersowe strofy i rymy krzyżowe: rymuje się pierwszy wers z trzecim, a drugi z czwartym. Opis barwnej furtki stopniowo przybliża szczegóły sceny: sztachety, ptaki, klamkę i sąsiednie rośliny. W końcowym zbliżeniu widać zarówno ślady obecności ludzi, jak i elementy przyrody.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
