Hobbit, czyli tam i z powrotem: czytaj opracowanie

Wiadomości wstępne

Autor: J.R.R. Tolkien
Gatunek: Powieść fantasy
Czas akcji: Fikcyjna przeszłość; od wiosny do początku lata następnego roku. Epilog rozgrywa się kilka lat później.
Miejsce akcji: Śródziemie: dom Bilba, Rivendell, Góry Mgliste, dom Beorna, Mroczna Puszcza, Miasto na Jeziorze i Samotna Góra.

Pigułka wiedzy

Bilbo Baggins, hobbit przywiązany do spokojnego życia, wyrusza z Gandalfem i trzynastoma krasnoludami, aby pomóc odzyskać ich siedzibę i skarb zagarnięte przez smoka Smauga. W czasie podróży zdobywa magiczny pierścień zapewniający niewidzialność, wielokrotnie ratuje towarzyszy i nabiera wiary we własne możliwości. Po zabiciu smoka przez Barda wybucha spór o podział bogactw, a Bilbo próbuje zapobiec wojnie, przekazując przeciwnikom Thorina cenny Arcyklejnot. Najazd goblinów i wargów zmusza zwaśnione strony do wspólnej walki, podczas której Thorin zostaje śmiertelnie ranny i przed śmiercią godzi się z hobbitem. Bilbo wraca do domu odważniejszy i bardziej samodzielny, przekonany, że przyjaźń oraz spokojne życie są ważniejsze od bogactwa.

Geneza

J.R.R. Tolkien tworzył Hobbita na początku lat trzydziestych XX wieku, a powieść ukazała się w 1937 roku. Opowieść była związana z historiami, które wymyślał dla swoich dzieci. Autor, znawca dawnych języków i literatur, wykorzystał inspiracje baśniami oraz mitologią północnej Europy i połączył je z własnym światem fantastycznym. Przygody Bilba stały się później punktem wyjścia do napisania Władcy Pierścieni.

Bohaterowie

Bilbo Baggins

Hobbit, czyli przedstawiciel niskiego ludu ceniącego dom, dobre jedzenie i wygodę. Mieszka w przytulnej norze pod Pagórkiem. Po ojcu Bagginsie dziedziczy przywiązanie do porządku, a z rodziną matki, Tukami, wiąże się jego ukryta chęć do przeżycia przygód. Początkowo lękliwy i niedoświadczony, staje się pomysłowym, odważnym i odpowiedzialnym towarzyszem. Potrafi też sprzeciwić się przyjaciołom, kiedy uważa ich decyzje za krzywdzące. Jest bohaterem dynamicznym, czyli postacią, której charakter i sposób postępowania zmieniają się w toku wydarzeń.

Gandalf

Czarodziej, który organizuje wyprawę i wybiera Bilba na włamywacza. Dostrzega w nim możliwości niewidoczne dla innych. Ratuje drużynę między innymi przed trollami i goblinami, ale nie towarzyszy jej przez całą drogę. Pod jego nieobecność Bilbo musi nauczyć się samodzielnego działania.

Thorin Dębowa Tarcza

Przywódca krasnoludów i potomek władców Samotnej Góry. Chce odzyskać królestwo oraz skarb odebrane jego rodzinie przez Smauga. Jest odważny i dumny, lecz po dotarciu do bogactw staje się zachłanny i nieustępliwy. Dopiero w obliczu śmierci uznaje swoje błędy i prosi Bilba o przebaczenie.

Pozostałe krasnoludy

Balin, brat Dwalina, zaprzyjaźnia się z Bilbem i po wyprawie odwiedza go razem z Gandalfem. Fili i Kili, młodzi siostrzeńcy Thorina, giną, broniąc go w Bitwie Pięciu Armii. Dori pomaga Bilbowi podczas ucieczki przed goblinami i wargami, a Bombur po wpadnięciu do zaczarowanej rzeki zapada w głęboki sen i musi być niesiony przez towarzyszy. Dwalin, Nori, Ori, Oin, Gloin, Bifur i Bofur również uczestniczą w wyprawie; Oin i Gloin zajmują się między innymi rozpalaniem ognia, a Gloin początkowo wątpi w umiejętności Bilba. Dain, krewny Thorina, przyprowadza pomoc z Żelaznych Wzgórz i po śmierci przywódcy zostaje Królem pod Górą.

Gollum

Samotna istota żyjąca nad podziemnym jeziorem w Górach Mglistych. Posiada magiczny pierścień i jest do niego niezwykle przywiązana. Toczy z Bilbem pojedynek na zagadki, a po utracie pierścienia chce go zabić. Hobbit oszczędza Golluma, ponieważ odczuwa wobec niego litość.

Smaug

Potężny smok, który wypędził krasnoludy z Samotnej Góry i zagarnął ich bogactwa. Jest chciwy, okrutny, inteligentny i zarozumiały. Jego ciało chronią łuski i przyklejone do brzucha klejnoty, lecz pod lewą piersią pozostaje nieosłonięte miejsce.

Bard

Odważny łucznik z Miasta na Jeziorze i potomek władców zniszczonego Dale. Zabija Smauga i troszczy się o ocalałych mieszkańców. Domaga się od Thorina sprawiedliwego podziału skarbu. Później odbudowuje Dale i zostaje jego królem.

Beorn

Potężny człowiek potrafiący przybierać postać niedźwiedzia. Żyje blisko natury, otacza opieką zwierzęta i nienawidzi goblinów. Udziela drużynie schronienia oraz pomocy. Jego przybycie na pole Bitwy Pięciu Armii ma duże znaczenie dla zwycięstwa.

Elrond

Mądry gospodarz Rivendell, przyjaznej wędrowcom doliny. Rozpoznaje dawne elfickie miecze znalezione w jaskini trolli i odczytuje księżycowe litery na mapie Thorina. Dzięki temu podróżni poznają sposób odnalezienia tajnego wejścia do Góry.

Król leśnych elfów

Władca elfów z Mrocznej Puszczy. Więzi krasnoludy, które odmawiają ujawnienia celu wyprawy. Później pomaga mieszkańcom zniszczonego Miasta na Jeziorze i wspiera Barda w sporze z Thorinem. Mimo zainteresowania skarbem nie chce lekkomyślnie rozpoczynać wojny o złoto.

Władca Miasta na Jeziorze

Zarządza miastem i początkowo przyjmuje krasnoludy z wyrachowaniem, licząc na korzyści. W czasie napaści Smauga ratuje przede wszystkim siebie. Później przywłaszcza sobie złoto przeznaczone na pomoc mieszkańcom i ucieka; ostatecznie umiera na pustkowiu.

Streszczenie właściwe

Rozdział 1. Nieproszeni goście

Bilbo Baggins prowadzi wygodne, uporządkowane życie w swojej norze pod Pagórkiem. Jak większość hobbitów nie lubi ryzyka i uważa przygody za coś, co zakłóca spokój. Pewnego dnia odwiedza go czarodziej Gandalf i proponuje udział w wyprawie. Bilbo nie chce o niej słyszeć, ale zaprasza go na herbatę. Gandalf zostawia na drzwiach znak przeznaczony dla krasnoludów.

Następnego dnia do domu Bilba przybywają kolejni nieznajomi: Dwalin, Balin, Kili, Fili, Dori, Nori, Ori, Oin i Gloin. Jako ostatni pojawiają się Gandalf oraz Thorin, Bifur, Bofur i Bombur. Gospodarz musi nakarmić niespodziewanych gości. Krasnoludy śpiewają o utraconej siedzibie i skarbach, budząc w nim ciekawość dalekiego świata.

Thorin opowiada, jak smok Smaug napadł na Samotną Górę, zagarnął bogactwa jego rodu i spustoszył pobliskie Dale. Drużyna chce odzyskać swoją własność. Gandalf przekazuje Thorinowi mapę i klucz do bocznego wejścia do Góry, otrzymane wcześniej od jego ojca. Przedstawia też Bilba jako włamywacza, który ma pomóc w wyprawie. Krasnoludy wątpią w jego umiejętności, a urażony hobbit próbuje dowieść, że potrafi zdobyć się na odwagę. Bilbo nadal boi się niebezpieczeństw, ale po raz pierwszy naprawdę pragnie przygody.

Rozdział 2. Pieczeń barania

Rano krasnoludy są już w drodze. Zostawiają Bilbowi list z warunkami udziału w wyprawie, w tym obietnicą czternastej części zysków. Gandalf ponagla zaskoczonego gospodarza, który wybiega bez zwykłych przygotowań i dołącza do towarzyszy.

Podróż szybko okazuje się mniej wygodna, niż Bilbo mógłby sobie życzyć. Pewnego deszczowego wieczoru, podczas nieobecności Gandalfa, wędrowcy zauważają ognisko. Wysyłają hobbita na zwiad. Przy ogniu siedzą trzy trolle, wielkie i niebezpieczne istoty, które pieką baraninę. Bilbo próbuje ukraść jednemu z nich sakiewkę. Zaczarowany przedmiot odzywa się i alarmuje właściciela, który chwyta hobbita. Nadchodzące krasnoludy również wpadają w ręce trolli.

Trolle spierają się, jak przygotować swoich więźniów jako posiłek. Powracający Gandalf naśladuje ich głosy i podtrzymuje kłótnię tak długo, że zastaje je świt. Światło słoneczne zamienia trolle w kamień, a więźniowie odzyskują wolność. W pobliskiej jaskini znajdują zapasy, złoto i dawną broń. Gandalf oraz Thorin biorą miecze, a Bilbo wybiera niewielkie ostrze, które dla niego ma rozmiar miecza. Część znalezionych pieniędzy podróżni ukrywają przy drodze.

Rozdział 3. Krótki odpoczynek

Po dalszej wędrówce drużyna dociera do Rivendell, doliny zamieszkanej przez elfy. W domu Elronda podróżni odpoczywają, uzupełniają zapasy i nabierają sił przed przeprawą przez Góry Mgliste.

Elrond ogląda broń zabraną trollom. Rozpoznaje elfickie miecze pochodzące z dawnego Gondolinu: Glamdring, który przypadł Gandalfowi, oraz Orkrist, należący teraz do Thorina. Broń tę dobrze znają i nienawidzą gobliny.

Gospodarz odczytuje też ukryty napis na mapie. Tworzą go księżycowe litery, widoczne tylko w odpowiednim świetle księżyca. Wskazówka mówi o droździe, szarym kamieniu i ostatnim promieniu zachodzącego słońca w Dniu Durina, krasnoludzkim święcie. Światło ma wskazać dziurkę od klucza do tajnych drzwi. Dzięki pomocy Elronda mapa staje się dla drużyny użyteczną instrukcją, choć podróżni nie wiedzą jeszcze, czy dotrą do Góry we właściwym czasie.

Rozdział 4. Górą i dołem

W Górach Mglistych podróżnych zaskakuje gwałtowna burza. Widzą też kamiennych olbrzymów rzucających głazami. Fili i Kili znajdują jaskinię, w której drużyna postanawia przeczekać niepogodę.

Nocą w głębi schronienia otwiera się przejście. Gobliny, wrogie istoty mieszkające pod górami, porywają krasnoludy, Bilba i kucyki. Krzyk hobbita ostrzega Gandalfa, dzięki czemu czarodziej unika schwytania. Jeńcy zostają doprowadzeni przed Wielkiego Goblina. Rozpoznanie Orkrista, miecza Thorina, wzbudza szczególną wściekłość porywaczy.

Gandalf wywołuje zamieszanie, zabija Wielkiego Goblina i uwalnia towarzyszy. Drużyna ucieka przez ciemne korytarze. Bilbo, który nie nadąża za innymi, jest niesiony przez Doriego. Podczas kolejnego ataku goblinów spada z jego pleców, uderza głową o skałę i traci przytomność. Zostaje sam w podziemiach, odłączony od całej wyprawy.

Rozdział 5. Zagadki w ciemnościach

Bilbo budzi się w zupełnej ciemności. Pełznąc po ziemi, znajduje niewielki pierścień i chowa go do kieszeni, nie wiedząc jeszcze, że przedmiot ma niezwykłą moc. Otuchy dodaje mu słaby blask elfickiego ostrza, które świeci w pobliżu goblinów. Z mieczem w dłoni idzie dalej i dociera nad podziemne jezioro. Spotyka tam Golluma, istotę żyjącą na wysepce i polującą między innymi na gobliny.

Rozpoczynają pojedynek na zagadki. Jeśli Bilbo zwycięży, Gollum ma pokazać mu wyjście. Jeśli przegra, zostanie zjedzony. Gdy hobbit nie potrafi wymyślić kolejnej zagadki, dotyka pierścienia i zastanawia się głośno, co ma w kieszeni. Gollum uznaje te słowa za pytanie, choć nie jest ono prawdziwą zagadką. Otrzymuje trzy próby odpowiedzi, lecz nie zgaduje.

Gollum nie zamierza dotrzymać umowy. Płynie po swój magiczny pierścień, aby stać się niewidzialnym i napaść na przeciwnika. Odkrywa jednak, że pierścień zniknął. Zaczyna podejrzewać Bilba. Tymczasem pierścień przypadkowo wsuwa się hobbitowi na palec, przez co Gollum przestaje go widzieć. Bilbo podąża za nim w stronę wyjścia, a Gollum, przypuszczając, że uciekinier już tam dotarł, sam wskazuje mu drogę.

Przy przejściu hobbit mógłby zabić stojącego mu na drodze Golluma. Powstrzymuje go litość wobec samotnej i nieszczęśliwej istoty. Przeskakuje nad nim, mija straż goblinów i z trudem przeciska się przez uchylone drzwi. Wychodzi na wolność po drugiej stronie gór.

Rozdział 6. Z patelni w ogień

Bilbo zastanawia się, czy powinien wrócić po towarzyszy, ale wkrótce słyszy ich rozmowę. Gandalf przekonuje krasnoludy, że nie mogą porzucić hobbita. Bilbo, nadal niewidzialny, podchodzi do drużyny i niespodziewanie się ujawnia. Opowiada o swoich przygodach, lecz zachowuje w tajemnicy znalezienie pierścienia. Udana ucieczka budzi uznanie krasnoludów.

Wędrowcy schodzą z gór. Na polanie zostają otoczeni przez wargi, złowrogie wilki sprzymierzone z goblinami. Chronią się na drzewach; Bilbowi pomaga Dori. Gandalf rozumie mowę wargów i dowiaduje się, że szykują napad na ludzkie osady. Czarodziej rzuca płonącymi szyszkami, aby je odstraszyć.

Nadchodzą gobliny, które wykorzystują ogień przeciwko ukrytym na drzewach podróżnym. Sytuacja staje się rozpaczliwa. Drużynę ratują wielkie orły, zabierając ją z płonącej pułapki do swoich gniazd. Po przygodach w górach wyprawa nie ma już kucyków ani większości zapasów.

Rozdział 7. Dziwna kwatera

Orły przenoszą podróżnych na bezpieczne miejsce. Gandalf prowadzi ich do domu Beorna, człowieka, który potrafi zmieniać się w niedźwiedzia. Gospodarz nie przepada za obcymi, dlatego czarodziej przedstawia mu przybyszów stopniowo, wciągając go w opowieść o starciu z goblinami.

Beorn przyjmuje drużynę, zapewnia jej jedzenie i odpoczynek. Nocą sprawdza prawdziwość usłyszanej historii. Gdy upewnia się, że goście rzeczywiście są wrogami goblinów, staje się im życzliwy. Daje wędrowcom zapasy oraz pożycza kucyki na drogę do Mrocznej Puszczy. Ostrzega przed niebezpieczeństwami lasu, zaczarowaną rzeką i zejściem ze ścieżki.

Przy granicy puszczy podróżni odsyłają zwierzęta. Gandalf opuszcza drużynę, ponieważ ma inne pilne zadanie, i przypomina, że nie wolno zbaczać z wyznaczonej drogi. Bilbo oraz krasnoludy muszą odtąd radzić sobie sami. Wchodzą do ciemnego, nieprzyjaznego lasu, licząc, że po jego drugiej stronie znajdą drogę do Samotnej Góry.

Rozdział 8. Muchy i pająki

W Mrocznej Puszczy wędrowcy tracą poczucie czasu. Wyczerpują się zapasy, a gęste korony drzew niemal całkowicie zasłaniają światło. Przy zaczarowanej rzece drużyna korzysta ze znalezionej łódki. Bombur wpada do wody i zapada w głęboki sen. Pozostali muszą go nieść, co jeszcze bardziej opóźnia marsz.

Bilbo wspina się na drzewo, aby sprawdzić, czy widać koniec lasu. Dostrzega jedynie ciągnące się po horyzont korony. Nie wie, że drzewo rośnie w obniżeniu terenu, a skraj puszczy jest już blisko. Gdy podróżni zauważają światła i ucztujące elfy, głód skłania ich do opuszczenia ścieżki. Za każdym razem, gdy próbują podejść, ognie gasną, a gospodarze znikają. Drużyna rozprasza się w ciemności.

Bilbo budzi się oplątany pajęczyną. Zabija wielkiego pająka swoim mieczem i nadaje broni nazwę Żądło. Potem odkrywa, że pozostałe pająki uwięziły krasnoludy. Używa pierścienia, odciąga napastników, obrzucając je kamieniami i prowokując, po czym rozcina sieci. Wspólnymi siłami uwolnieni odpierają atak.

Hobbit wyjawia towarzyszom tajemnicę pierścienia. Po samodzielnym zwycięstwie nad pająkami zaczyna wierzyć w siebie, a krasnoludy coraz bardziej na nim polegają. Okazuje się jednak, że brakuje Thorina. Został wcześniej schwytany przez leśne elfy. Ponieważ odmawia wyjawienia celu wyprawy, ich król zamyka go w podziemnym więzieniu.

Rozdział 9. Beczki

Pozostałe krasnoludy także trafiają w ręce leśnych elfów. Jedynie Bilbo, który w porę zakłada pierścień, unika pojmania. Podąża za strażnikami do podziemnego pałacu. Krasnoludy nie chcą zdradzić tajemnicy wyprawy i zostają zamknięte w osobnych celach. Thorin obawia się, że po poznaniu celu podróży król elfów zażąda udziału w skarbie.

Hobbit przez dłuższy czas ukrywa się w siedzibie elfów. Zdobywa jedzenie, poznaje przejścia i odnajduje uwięzionych towarzyszy, w tym Thorina. Odkrywa, że puste beczki po winie i innych towarach są spuszczane rzeką przez otwór w pałacowej piwnicy. Tą drogą można wydostać się na zewnątrz.

Gdy strażnik i zarządca piwnic zasypiają po wypiciu mocnego wina, Bilbo zabiera klucze i uwalnia krasnoludy. Nakłania je, aby ukryły się w beczkach. Elfy nieświadomie wrzucają pojemniki z uciekinierami do rzeki. Hobbit nie przygotował jednak osobnej beczki dla siebie. Musi wskoczyć do wody i uczepić się jednej z pozostałych.

Plan Bilba pozwala całej drużynie uciec z niewoli, choć podróż jest bardzo niewygodna i niebezpieczna. Beczki płyną w stronę Jeziora Długiego, a przemoczonemu hobbitowi udaje się utrzymać przy nich.

Rozdział 10. Serdeczne powitanie

Beczki docierają w okolice Miasta na Jeziorze, zwanego Esgaroth. Osada jest zbudowana na drewnianych palach wbitych w dno Jeziora Długiego. Bilbo uwalnia krasnoludy z pojemników. Wszyscy są wyczerpani i obolali, ale szczęśliwi, że wydostali się z Mrocznej Puszczy.

Thorin udaje się do siedziby miejscowego władcy i przedstawia jako potomek Króla pod Górą. Wśród mieszkańców odżywa nadzieja związana z dawnymi pieśniami, które zapowiadały powrót krasnoludzkiego króla i ponowny rozkwit okolicy. Przybysze zostają przyjęci z entuzjazmem. Władca miasta jest ostrożniejszy, lecz podporządkowuje się nastrojom i również liczy na korzyści z wyprawy.

Podróżni odpoczywają, odzyskują siły i otrzymują potrzebne wyposażenie. Pomoc mieszkańców umożliwia im dalszą drogę do Samotnej Góry. Bilbo pozostaje jednak niespokojny: uroczyste powitanie nie zmienia faktu, że u celu czeka żywy smok. Drużyna opuszcza miasto zaopatrzona w żywność, kucyki i pomoc przewoźników.

Rozdział 11. Na progu

Im bliżej Samotnej Góry, tym bardziej opustoszała i zniszczona staje się okolica. Podróżni widzą ślady panowania Smauga oraz ruiny Dale. Ludzie, którzy pomagali im w drodze, nie chcą zbliżać się do siedziby smoka i wracają do miasta.

Krasnoludy odnajdują wąską ścieżkę prowadzącą na skalną półkę. Znajdują się tam gładka ściana i ukryte drzwi zaznaczone na mapie. Mimo licznych prób nie potrafią ich otworzyć ani znaleźć dziurki od klucza. Zbliża się koniec jesieni, a zniechęcenie drużyny rośnie.

Pewnego wieczoru Bilbo zauważa drozda rozbijającego ślimaka o kamień. Przypomina sobie słowa odczytane przez Elronda. Wzywa towarzyszy, a ostatni promień zachodzącego słońca pada na skałę i ukazuje otwór. Dzięki spostrzegawczości Bilba i wskazówce z mapy Thorin może użyć klucza. Drzwi otwierają się, odsłaniając ciemny tunel prowadzący w głąb Góry.

Rozdział 12. Na zwiadach w obozie wroga

Krasnoludy oczekują, że Bilbo wykona zadanie włamywacza i zbada smoczą siedzibę. Balin towarzyszy mu przez część drogi, ale do komnaty ze skarbem hobbit dociera sam. Ukryty dzięki pierścieniowi, mimo ogromnego strachu podchodzi do śpiącego Smauga, zabiera złoty puchar i przynosi go towarzyszom. Smok po przebudzeniu natychmiast zauważa stratę. Rozwścieczony wylatuje na poszukiwanie złodzieja i atakuje okolicę.

Bilbo ponownie zakłada pierścień i schodzi do skarbca. Tym razem Smaug nie śpi: choć nie widzi hobbita, wyczuwa jego obecność i rozpoczyna z nim rozmowę. Bilbo unika podania imienia i odpowiada zagadkowo. Smok próbuje wzbudzić w nim nieufność wobec krasnoludów: pyta, jak zamierzają wypłacić mu nagrodę i wywieźć ogromne bogactwa.

Bilbo pochlebstwem skłania Smauga do pokazania brzucha. Dostrzega nieosłonięte miejsce pod lewą piersią smoka. Udaje mu się uciec i opowiedzieć o odkryciu krasnoludom. Ich rozmowę słyszy drozd.

Bilbo podczas rozmowy nazwał siebie „jeźdźcem na beczce”. To określenie naprowadza Smauga na związek przybysza z ludźmi z Miasta na Jeziorze. Hobbit nakłania towarzyszy, aby schronili się w tunelu i zamknęli drzwi. Chwilę później smok niszczy skalną półkę przy wejściu. Następnie leci ukarać mieszkańców Miasta na Jeziorze. Krasnoludy i Bilbo pozostają wewnątrz Góry, nie wiedząc, dokąd odleciał.

Rozdział 13. Smauga nie ma w domu

Uwięzieni w tunelu podróżni długo nasłuchują. Smaug nie wraca, a boczne wyjście zostało zasypane. W końcu głód i niepewność skłaniają ich do zejścia w głąb Góry. Bilbo dociera do opustoszałego skarbca i wśród bogactw znajduje Arcyklejnot, nazywany Sercem Góry – niezwykle cenny kamień należący niegdyś do rodu Thorina.

Hobbit chowa klejnot do kieszeni. Próbuje przekonać siebie, że może potraktować go jako część obiecanej zapłaty, ale zdaje sobie sprawę, jak ważny jest on dla przywódcy. Nie mówi krasnoludom o swoim znalezisku.

Gdy pozostali nabierają pewności, że smoka nie ma w pobliżu, oglądają odzyskane bogactwa. Thorin obdarowuje Bilba lekką i bardzo mocną kolczugą, czyli pancerzem wykonanym z połączonych metalowych kółek. Krasnoludy zbroją się i prowadzą hobbita przez dawne sale swojego królestwa.

Drużyna wydostaje się główną bramą. Ponieważ wszyscy nadal obawiają się powrotu Smauga, opuszczają otoczenie wejścia i udają się do dawnego posterunku na Kruczym Wzgórzu. Wciąż nie wiedzą, że los smoka już się rozstrzyga poza Górą.

Rozdział 14. Ogień i woda

Narracja przenosi się do Miasta na Jeziorze, które atakuje Smaug. Ludzie próbują się bronić i polewają wodą drewniane budynki, ale smoczy ogień wywołuje ogromny pożar. Wielu mieszkańców ucieka do łodzi. Dowodzenie obroną przejmuje Bard, odważny łucznik, podczas gdy władca miasta troszczy się o własny ratunek.

Do Barda przylatuje drozd i przekazuje mu wiadomość o nieosłoniętym miejscu na ciele smoka. Łucznik rozumie ptaka dzięki pochodzeniu od dawnych władców Dale. Gdy zostaje mu ostatnia, czarna strzała, celuje w odsłonięty punkt. Bard zabija Smauga, którego ciało spada na miasto i do jeziora, dopełniając zniszczenia.

Ocaleni są przemarznięci, głodni i pozbawieni domów. Część chce, aby Bard został ich królem. Dotychczasowy władca usiłuje odwrócić gniew od siebie i wskazuje krasnoludy jako sprawców nieszczęścia, ponieważ to ich wyprawa sprowokowała smoka.

Bard zajmuje się pomocą poszkodowanym. Wieści docierają do króla leśnych elfów, który wyrusza w stronę Góry, lecz zmienia kierunek, aby wesprzeć ludzi. Po udzieleniu najpilniejszej pomocy ludzie i elfy ruszają pod Samotną Górę. Liczą na udział w bogactwach, które mogą posłużyć między innymi odbudowie zniszczonych siedzib.

Rozdział 15. Chmury się zbierają

Drozd przylatuje do krasnoludów, lecz nie potrafią zrozumieć jego mowy. Sprowadza więc starego kruka Roaka. Ptak oznajmia, że Smaug nie żyje, i ostrzega przed nadciągającymi ludźmi oraz elfami. Radzi porozumieć się z Bardem. Thorin zamiast ugody wybiera przygotowania do obrony. Poleca krukom wezwać na pomoc Daina z Żelaznych Wzgórz. Drużyna umacnia bramę Góry.

Bard przedstawia swoje żądania. Jest potomkiem władców Dale, a w skarbie znajdują się także dobra zabrane przez Smauga jego ludowi. Przypomina ponadto, że mieszkańcy Miasta na Jeziorze pomogli krasnoludom, a teraz sami potrzebują ratunku. Proponuje przeznaczenie części bogactw na sprawiedliwy podział i wsparcie poszkodowanych.

Thorin nie chce ustąpić. Odmawia negocjowania pod presją uzbrojonych oddziałów, a obecność leśnych elfów dodatkowo wzbudza jego niechęć. Pragnienie odzyskania domu przeradza się u niego w obsesyjne pilnowanie skarbu. Ludzie i elfy rozpoczynają oblężenie. Bilbo nie podziela postawy przywódcy: chce uniknąć walki i tęskni za domem.

Rozdział 16. Nocny złodziej

Thorin szczególnie uporczywie poszukuje Arcyklejnotu. Bilbo rozumie, że właśnie ten kamień może pomóc w zakończeniu sporu. Dowiaduje się też o zbliżającej się pomocy Daina. Obawia się, że jej nadejście doprowadzi do bitwy.

Nocą hobbit zastępuje zmęczonego Bombura na warcie. Korzystając z pierścienia, opuszcza Górę i przedostaje się do obozu ludzi oraz elfów. Żąda rozmowy z Bardem i królem elfów. Wyjaśnia im sytuację krasnoludów, a następnie przekazuje Arcyklejnot jako środek do wymuszenia pokojowej ugody. Jest gotów poświęcić własny udział w skarbie.

Bard i król są zaskoczeni jego odwagą. Proponują mu pozostanie w obozie, lecz Bilbo decyduje się wrócić do towarzyszy. Nie chce porzucić krasnoludów ani narazić Bombura na konsekwencje. Przed odejściem spotyka Gandalfa, który pojawił się pod Górą i pochwala jego postępowanie.

Bilbo wraca przed świtem. Zdaje sobie sprawę, że Thorin może uznać jego czyn za zdradę, ale ważniejsze od nagrody i aprobaty przywódcy jest dla niego niedopuszczenie do rozlewu krwi.

Rozdział 17. Chmury pękają

Bard przybywa ponownie do bramy i pokazuje Arcyklejnot. Proponuje oddać go w zamian za udział w skarbie. Bilbo przyznaje, że to on przekazał kamień. Thorin wpada w gniew, oskarża hobbita o zdradę i grozi mu przemocą. W obronie Bilba staje Gandalf. Ostatecznie Thorin zgadza się przeznaczyć na wykupienie klejnotu część bogactw obiecaną hobbitowi i wypędza go z Góry, ale nadal liczy, że nadejście Daina pozwoli zmienić sytuację.

Przybywają krasnoludy z Żelaznych Wzgórz. Konflikt niemal prowadzi do otwartej walki z ludźmi i elfami. Nagle Gandalf ostrzega przed znacznie większym zagrożeniem: nadciąga armia goblinów pod wodzą Bolga oraz wargi. Dotychczasowi przeciwnicy zawierają sojusz, aby wspólnie odeprzeć napastników.

Rozpoczyna się Bitwa Pięciu Armii. Po jednej stronie walczą ludzie, elfy i krasnoludy, po drugiej gobliny oraz wargi. Nad polem walki krążą też wielkie nietoperze towarzyszące napastnikom. Mimo przygotowanej zasadzki sprzymierzeni zaczynają przegrywać. Thorin wychodzi z Góry ze swoimi towarzyszami i prowadzi gwałtowny atak, lecz zostaje otoczony.

Bilbo, ukryty dzięki pierścieniowi, przebywa w pobliżu elfów. Dostrzega nadlatujące orły i woła o ich przybyciu. Chwilę później kamień uderza go w głowę. Hobbit traci przytomność, dlatego nie widzi końcowej części bitwy.

Rozdział 18. Droga powrotna

Bilbo odzyskuje przytomność już po walce. Ponieważ nadal ma pierścień na palcu, poszukujący nie mogą go zobaczyć. Zdejmuje go, daje znać o sobie i zostaje zaprowadzony do ciężko rannego Thorina. Umierający krasnolud prosi go o przebaczenie i przyznaje, że przyjaźń oraz radość życia są cenniejsze od gromadzenia złota. Bilbo godzi się z nim i szczerze opłakuje jego śmierć.

Hobbit dowiaduje się, jak zakończyła się bitwa. Z pomocą przyszły orły, a potem Beorn w postaci niedźwiedzia. Beorn wyniósł rannego Thorina z pola walki i zabił Bolga. Gobliny zostały pokonane. W obronie Thorina zginęli Fili i Kili.

Thorin zostaje pochowany pod Górą. Bard kładzie na jego piersi Arcyklejnot, a król elfów pozostawia przy nim Orkrist, odebrany krasnoludowi podczas uwięzienia w puszczy. Nowym władcą krasnoludów zostaje Dain, który zawiera ugodę z Bardem i przekazuje uzgodnioną część skarbu. Hobbit przyjmuje jedynie dwie niewielkie skrzynie: jedną ze złotem, drugą ze srebrem. Nie chce dźwigać wielkiego bogactwa ani narażać się przez nie na kolejne niebezpieczeństwa.

Bilbo żegna przyjaciół i wyrusza z Gandalfem. Przez część drogi towarzyszy im Beorn. Wybierają trasę omijającą Mroczną Puszczę i zimują u niego. Wiosną hobbit oraz czarodziej ruszają dalej na zachód.

Rozdział 19. Ostatni akt

W drodze powrotnej Bilbo i Gandalf zatrzymują się w Rivendell. Hobbit dowiaduje się, że podczas nieobecności przy drużynie czarodziej uczestniczył wraz z innymi mędrcami w wypędzeniu Czarnoksiężnika z jego siedziby na południu Mrocznej Puszczy. Po odpoczynku wędrowcy ruszają do domu, a po drodze zabierają pieniądze ukryte wcześniej w pobliżu jaskini trolli.

Po ponad roku nieobecności Bilbo dociera pod Pagórek. Zastaje tam licytację własnego majątku: sąsiedzi uznali go za zmarłego, a jego rzeczy są sprzedawane. Musi udowodnić, że żyje, i odzyskać część przedmiotów. Jego powrót rozczarowuje zwłaszcza krewnych liczących na przejęcie nory.

Bilbo znów prowadzi wygodne życie, ale nie odzyskuje dawnej opinii zupełnie zwyczajnego hobbita. Sąsiedzi uważają go za dziwaka. Jemu samemu nie przeszkadza to tak jak dawniej: pisze wspomnienia i wiersze, utrzymuje kontakty z elfami i krasnoludami, a pierścień zachowuje.

Kilka lat później odwiedzają go Gandalf i Balin. Opowiadają o odbudowie Dale, pomyślności mieszkańców okolicy i współpracy ludzi z krasnoludami. Bilbo odzyskuje ukochany dom, a zarazem zachowuje odwagę, przyjaźnie i szersze spojrzenie na świat zdobyte podczas podróży.

Motywy

Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.

Hobbit, czyli tam i z powrotem