Wiadomości wstępne
- Autor
- Autor nieznany (tradycja przypisuje Pięcioksiąg Mojżeszowi)
- Gatunek
- Opowieść biblijna (kosmogonia)
- Czas akcji
- Początek świata; sześć dni stwarzania i siódmy dzień odpoczynku
- Miejsce akcji
- Powstający świat: niebo, ziemia i morza
Pigułka wiedzy
Pierwszy opis stworzenia w Księdze Rodzaju przedstawia Boga, który swoim słowem powołuje świat do istnienia i nadaje mu porządek. W kolejnych dniach oddziela światłość od ciemności, wody i ląd, tworzy rośliny, ciała niebieskie oraz zwierzęta. Szóstego dnia stwarza człowieka – mężczyznę i kobietę – na swój obraz i powierza ludziom władzę nad ziemią. Uznaje całość stworzenia za bardzo dobrą, a siódmy dzień błogosławi i uświęca. Fragment przedstawia świat jako dobre, uporządkowane dzieło jednego Stwórcy, a człowieka jako istotę zajmującą w nim szczególne miejsce.
Geneza
Księga Rodzaju, nazywana również Genesis, otwiera Biblię i należy do Pięcioksięgu, czyli pierwszych pięciu ksiąg Starego Testamentu. Tekst księgi powstał w języku hebrajskim. Jej hebrajska nazwa odwołuje się do początkowych słów oznaczających „na początku”. Tradycja przypisywała Pięcioksiąg Mojżeszowi, natomiast badania biblijne wskazują na długi proces powstawania i redagowania tekstów. Omawiany fragment obejmuje Rdz 1,1–2,4a, czyli cały rozdział pierwszy oraz rozdział drugi od wersetu 1 do pierwszej połowy wersetu 4. Jest kosmogonią – opowieścią o powstaniu świata.
Bohaterowie
Bóg
Jedyny Stwórca świata. Wypowiada słowa, które zostają spełnione, oddziela poszczególne części rzeczywistości, nadaje im nazwy i ocenia je jako dobre. Taki obraz odpowiada monoteizmowi, czyli wierze w jednego Boga. Świat zależy od Niego, lecz nie jest z Nim tożsamy: nawet słońce i księżyc należą do rzeczy stworzonych. Bóg błogosławi istotom żywym i wyznacza im miejsce w swoim dziele.
Człowiek – mężczyzna i kobieta
Ludzie zostają stworzeni szóstego dnia, na obraz i podobieństwo Boga. Określenie to wiąże ich szczególną godność z powierzonym im zadaniem panowania nad ziemią i innymi istotami. Tradycyjna interpretacja łączy je również z rozumem, wolnością i zdolnością do odpowiedzialnego działania. W samym fragmencie godność obrazu Boga dotyczy zarówno mężczyzny, jak i kobiety. Nie otrzymują oni tutaj imion Adam i Ewa.
Streszczenie właściwe
Początek stworzenia
Tekst rozpoczyna się stwierdzeniem, że Bóg stwarza niebo i ziemię. Początkowy obraz to bezład, pustkowie, ciemność i wody, nad którymi unosi się Duch Boży. Nie ma jeszcze świata z uporządkowanymi przestrzeniami i zamieszkującymi je istotami.
Dalszy opis ma wyraźny rytm. Każdy dzień kończy się tymi samymi słowami o wieczorze i poranku, a Bóg ocenia swoje dzieło jako dobre. Powtórzenia nadają wypowiedzi uroczysty charakter, ułatwiają zapamiętanie kolejności i podkreślają, że stwarzanie odbywa się zgodnie z zamysłem Stwórcy. Charakterystyczne dla stylu biblijnego są paralelizm składniowy, czyli powtarzalna budowa zdań, oraz paralelizm kompozycyjny, czyli podobny układ kolejnych części.
Dzień pierwszy – światłość
Bóg wypowiada nakaz powstania światłości i światłość się pojawia. Uznaje ją za dobrą, oddziela od ciemności i nadaje obu nazwy: dzień oraz noc. Powstaje podstawowy podział czasu. Następują wieczór i poranek, które zamykają pierwszy dzień.
Światłość pojawia się przed słońcem. Jej źródłem w tej opowieści jest stwórcza wola Boga; ciała niebieskie zostaną ustanowione dopiero czwartego dnia.
Dzień drugi – sklepienie niebieskie
Bóg tworzy sklepienie, które rozdziela wody dolne i górne, i nazywa je niebem. Obraz odwołuje się do starożytnego wyobrażenia świata: niebo jest przedstawione jako przestrzeń oddzielająca wody znajdujące się ponad nim od wód poniżej.
Kolejny podział wprowadza ład w początkowy bezmiar wód. Drugi dzień kończy się formułą wieczoru i poranka. W tej części nie pojawia się osobna ocena dobra, która powraca przy większości pozostałych etapów.
Dzień trzeci – ląd i rośliny
Wody znajdujące się pod niebem zbierają się w jednym miejscu, dzięki czemu ukazuje się sucha powierzchnia. Bóg nazywa ją ziemią, a zgromadzone wody – morzami. Uznaje ten porządek za dobry.
Następnie nakazuje ziemi wydać rośliny: ziele przynoszące nasiona i drzewa rodzące owoce. Rośliny wydają nasiona, więc mogą się rozmnażać. Trzeciego dnia dwukrotnie powraca ocena, że dzieło jest dobre: po oddzieleniu lądu oraz po pojawieniu się roślinności.
Dzień czwarty – ciała niebieskie
Bóg tworzy światła na sklepieniu nieba. Tekst nazywa je „dwa duże ciała jaśniejące”: większe ma rządzić dniem, mniejsze – nocą; pojawiają się również gwiazdy. Są to słońce i księżyc, choć te nazwy nie padają w opisie. Mają oświetlać ziemię, rozdzielać dzień i noc oraz wyznaczać określone pory, dni i lata.
W tej opowieści ciała niebieskie nie są bóstwami. Pełnią funkcje wyznaczone przez Stwórcę. Czwarty dzień rozwija podział wprowadzony pierwszego dnia: przestrzeń światła i ciemności otrzymuje swoje światła.
Dzień piąty – życie w wodzie i ptaki
Wody wypełniają się istotami żywymi, a nad ziemią pojawiają się ptaki. Opis wymienia także wielkie stworzenia morskie.
Stwórca błogosławi zwierzętom i poleca im rozmnażać się: mieszkańcom wód – napełniać morza, ptakom – mnożyć się na ziemi. Ten etap odpowiada przestrzeniom wyodrębnionym drugiego dnia: wodom i niebu. Błogosławieństwo wiąże się z płodnością oraz dalszym rozwojem życia.
Dzień szósty – zwierzęta lądowe i człowiek
Na polecenie Boga ziemia wydaje zwierzęta lądowe różnych rodzajów. Także ten etap zostaje oceniony jako dobry.
Następnie Bóg stwarza człowieka na swój obraz – mężczyznę i kobietę. W religijnym odczytaniu tekstu ich szczególna pozycja wiąże się z odpowiedzialnością za powierzone stworzenie. Bóg błogosławi im, poleca rozmnażać się, napełniać ziemię i czynić ją sobie poddaną. Ludzie otrzymują władzę nad zwierzętami.
Bóg przeznacza ludziom na pokarm rośliny wydające nasiona i owoce drzew, a zwierzętom rośliny zielone. Na końcu Stwórca obejmuje oceną całe swoje dzieło: wszystko, co uczynił, jest bardzo dobre.
Układ dni jest celowy. W pierwszych trzech powstają uporządkowane przestrzenie, a w kolejnych trzech pojawiają się odpowiadające im ciała niebieskie i istoty żywe.
Dzień siódmy – odpoczynek i uświęcenie czasu
Stwarzanie zostaje zakończone. Bóg odpoczywa od wykonanej pracy, błogosławi siódmy dzień i czyni go świętym. Odpoczynek oznacza tutaj zaprzestanie działania po dopełnieniu dzieła.
Liczba siedem wiąże się w biblijnej symbolice z pełnią i dopełnieniem. Siódmy dzień zamyka cały porządek stworzenia, a zarazem uzasadnia wyjątkowe znaczenie dnia odpoczynku w tradycji religijnej, zwłaszcza szabatu w judaizmie.
Pierwszy opis kończy się wzmianką o stworzeniu nieba i ziemi. Następująca po nim opowieść o człowieku ulepionym z prochu, ogrodzie Eden i stworzeniu kobiety należy do drugiego opisu stworzenia.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
