Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Twardowski
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca zwraca się do Boga i dostrzega Jego działanie w drobnych elementach przyrody. Wyliczenie zwyczajnych stworzeń przygotowuje prośbę dotyczącą poetów. Powinni oni pisać prosto, bez przesadnego popisywania się słowami. Wiersz łączy zachwyt naturą z refleksją nad tym, jaka powinna być poezja.
Geneza
Jan Twardowski był poetą i księdzem. W swojej twórczości często łączył religijną refleksję z uważną obserwacją przyrody. Tytuł Który stwarzasz jagody nosi również wybór jego wierszy wydany w 1983 roku.
W utworze widoczny jest franciszkanizm, czyli postawa inspirowana świętym Franciszkiem z Asyżu. Polega ona między innymi na szacunku do stworzeń, prostocie i dostrzeganiu wartości w zwyczajnym świecie. Religijność wyraża się poprzez bliskość natury i skromny sposób mówienia.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Podmiot liryczny jest uważnym obserwatorem świata. Kieruje do Boga prośbę o pomoc dla poetów. Nie opisuje siebie szczegółowo. O jego postawie świadczą wybór drobnych zjawisk i przekonanie, że zasługują na uwagę.
Bóg jako adresat
Bóg zostaje przedstawiony jako Stwórca. Bezpośredni zwrot do Niego nadaje utworowi kształt modlitwy. Jest bliski codziennemu doświadczeniu: Jego działanie można rozpoznawać w zwyczajnych stworzeniach, które łatwo przeoczyć.
Poeci
Poeci pojawiają się jako grupa, której dotyczy końcowa prośba. Ich zadaniem jest odnalezienie właściwego języka. Utwór przedstawia pewien ideał pisania.
Streszczenie właściwe
Uważne patrzenie na stworzenie
Większą część utworu zajmuje wyliczenie elementów świata stworzonego przez Boga. Obok roślin i zwierząt pojawiają się zjawiska przyrody oraz ludzkie serce. Osoba mówiąca dostrzega drobne szczegóły, przemijanie i niepozorność przedstawionych istnień.
Z tych obrazów wynika, że wartość czegoś nie zależy od jego rozmiaru ani okazałości. To, co łatwo przeoczyć, również zasługuje na troskę. Taki sposób patrzenia uczy uważności: trzeba najpierw dostrzec konkretny szczegół, zanim zacznie się formułować ogólne sądy o świecie.
Prośba dotycząca poezji
Dopiero zakończenie wyjaśnia cel długiego zwrotu do Stwórcy. Osoba mówiąca prosi, by poeci pisali prościej. Przyroda staje się wzorem, ponieważ zachwyca bez konieczności dodawania do niej uroczystych ozdobników.
Prostym językiem można mówić jasno o sprawach ważnych i trudnych. Z kolei efektowne słownictwo nie wystarcza, jeśli przesłania sens wypowiedzi. Wiersz dotyczy więc również samej sztuki pisania. Nazywamy to autotematyzmem: utwór literacki podejmuje temat literatury lub własnego powstawania.
Środki poetyckie i ich znaczenie
Apostrofa to bezpośredni zwrot do adresata. Tutaj obejmuje wypowiedź skierowaną do Boga i buduje modlitewny charakter tekstu. Wyliczenie pozwala zestawić różnorodne elementy stworzenia.
Przyroda otrzymuje cechy kojarzone z ludzkimi uczuciami i zachowaniami. Rośliny odczuwają smutek, a śnieg przypomina tancerza. Takie uosobienie zbliża ją do czytelnika. Najważniejsze motywy to Bóg, natura, stworzenie i poezja.
Budowa i kompozycja
Długie wyliczenie elementów stworzenia przygotowuje i mocno akcentuje końcową prośbę dotyczącą poetów. W finale wcześniejsze obrazy przyrody okazują się argumentem za prostotą poezji. Utwór jest wierszem wolnym, czyli nie opiera się na regularnej liczbie sylab i stałym układzie rymów. Swobodna budowa oraz codzienne słownictwo współgrają z postulatem prostoty.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
