Wiadomości wstępne
- Autor
- Adam Mickiewicz
- Gatunek
- Bajka narracyjna, zwierzęca, pisana wierszem
- Czas akcji
- Nieokreślony; wydarzenia rozgrywają się podczas krótkiego spotkania zwierząt
- Miejsce akcji
- Ogródek i głęboka beczka wkopana w ziemię do zbierania wody, nazwana także studnią
Pigułka wiedzy
Lis wpada do pustej beczki i nie potrafi się z niej wydostać. Gdy zauważa spragnionego kozła, udaje, że pije znakomitą wodę. Kozioł daje się zwieść i wskakuje do środka, a lis wykorzystuje jego ciało, by uciec. Bajka uczy, że cudza chytrość może wykorzystać bezmyślność i pochopne decyzje.
Geneza
Mickiewicz opracował historię znaną z bajek Jeana de La Fontaine’a, wywodzącą się z tradycji ezopowej. Polska wersja jest swobodną przeróbką. Poeta nadał opowieści żywy język i wyraziste, komiczne szczegóły.
Bajka to krótki utwór, który przez przedstawioną historię przekazuje pouczenie o ludziach. W bajce zwierzęcej postacie mają cechy ludzkie. Tutaj opowieść została rozbudowana o opis pułapki, zachowanie bohaterów i ich wypowiedzi, dlatego jest to bajka narracyjna.
Bohaterowie
Lis
Lis jest sprytny, opanowany i bezwzględny. Potrafi szybko ocenić trudną sytuację oraz wykorzystać nadarzającą się okazję. Nie prosi kozła o uczciwą pomoc. Oszukuje go, aby uratować siebie jego kosztem. W tradycji bajkowej lis jest alegorią chytrości, czyli postacią o utrwalonym znaczeniu przenośnym.
Kozioł
Kozioł jest spragniony, ciekawski i łatwowierny. Kieruje się chwilową zachcianką. Od razu skacze, choć nie sprawdził, czy w beczce rzeczywiście jest woda i jak można z niej wyjść. Jego okrzyk zdradza również chęć odpędzenia lisa od rzekomego źródła.
Narrator
Narrator, czyli osoba opowiadająca historię, nie uczestniczy w wydarzeniach. Komentuje zachowanie lisa i zwraca się do czytelnika. Jego żartobliwy ton sprawia, że sytuacja jest komiczna, choć kończy się krzywdą jednego z bohaterów.
Streszczenie właściwe
Lis w pułapce
Lis znajduje się w ogródku i jest bliski schwytania gęsi. Podczas skoku wpada jednak do wkopanej beczki służącej do gromadzenia wody. W chwili zdarzenia beczka jest pusta. Jej ściany są zbyt wysokie i gładkie, by zwierzę mogło samodzielnie wyskoczyć lub się wspiąć.
Lis nie poddaje się rozpaczy. Sprawdza otoczenie i szuka sposobu wydostania się na zewnątrz. Nad krawędzią pojawia się kozioł. Jego przybycie staje się punktem zwrotnym, czyli wydarzeniem zmieniającym dotychczasową sytuację.
Podstęp i ucieczka
Lis opuszcza pysk i udaje picie. Głośno cmoka oraz zachwala smak i czystość nieistniejącej wody. Mówi pozornie do siebie, ale tak, by kozioł wszystko usłyszał. W ten sposób wzbudza w nim pragnienie skorzystania z rzekomego źródła.
Kozioł każe lisowi ustąpić i wskakuje do beczki. Lis natychmiast wykorzystuje jego kark i rogi jako stopnie. Wydostaje się na krawędź i ucieka. Tekst kończy się jego ucieczką.
Pouczenie i sposób opowiadania
Morał wynika z przebiegu wydarzeń: przed działaniem trzeba sprawdzić sytuację i przewidzieć skutki własnej decyzji. Opowieść ostrzega również przed ludźmi, którzy wykorzystują cudze potrzeby. Zaradność lisa nie czyni jego postępowania uczciwym.
Kontrast zestawia przewidującego oszusta z bezmyślnym i łatwowiernym kozłem. Uosobienie pozwala zwierzętom mówić i zachowywać się jak ludzie. Wyrazy oddające odgłosy udawanego picia wzmacniają wiarygodność przedstawienia lisa. Krótkie wersy, okrzyki i szybkie następstwo czynności przyspieszają finał. Główne motywy to podstęp, naiwność, zagrożenie i odpowiedzialność za decyzje.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
