Wiadomości wstępne
- Autor
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Wiersz przedstawia nocny krajobraz Tatr oczami mgieł unoszących się nad Czarnym Stawem Gąsienicowym. Mgły mówią wspólnym głosem, tańczą i zapraszają się do zabawy z innymi elementami przyrody. Obraz powstaje z połączenia dźwięków, barw, zapachów i wrażeń dotykowych. Impresjonizm polega tu na uchwyceniu ulotnego nastroju oraz zmienności światła i ruchu.
Geneza
Utwór ukazał się w drugiej serii Poezji w 1894 roku. Należy do liryki tatrzańskiej Tetmajera, który był związany z Podhalem i wielokrotnie wędrował po górach. Podtytuł Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym wskazuje konkretny krajobraz. Wiersz przekształca ten widok w fantazyjny obraz nocnego życia przyrody.
Bohaterowie
Mgły
Są zbiorowym podmiotem lirycznym. Zwracają się do siebie w pierwszej osobie liczby mnogiej, zachęcając się do wspólnego działania. Dzięki personifikacji otrzymują zdolność mówienia, odczuwania i zabawy. Ich lekkość oraz zmienny kształt decydują o sposobie przedstawienia całego krajobrazu.
Nocna przyroda
Woda, wiatr, księżyc, gwiazdy, drzewa i zwierzęta współtworzą świat mgieł. Część z nich także otrzymuje ludzkie cechy: woda śpi, a wiatr odpoczywa. Wszystkie elementy pozostają ze sobą powiązane przez ruch, światło i dźwięk.
Streszczenie właściwe
Cichy taniec nad wodą
Mgły nawołują do ciszy, aby nie obudzić wody spoczywającej w kotlinie. Zachęcają się do lekkiego tańca z wiatrem. Nad spokojnym jeziorem poruszają się mgły. Obraz śpiącej wody tworzy nastrój delikatności i łagodnego wyciszenia.
Powtórzenia oraz długie, rytmiczne wersy nadają wypowiedzi płynność. Dźwięki słów pomagają wyobrazić sobie kołysanie i powolne przesuwanie się mgieł. Muzyczność zapowiedziana w tytule obejmuje cały opis.
Światło, dźwięki i zapachy
Mgły chcą oplatać księżyc niczym wstęga. Jego światło nadaje ich przezroczystym ciałom zmienne barwy. Następnie przyjmują w siebie szmer potoków, szum limb i świerkowego lasu oraz zapach górskich kwiatów. Krajobraz dociera do czytelnika przez kilka zmysłów jednocześnie.
Obraz picia zapachu łączy odczucia związane ze smakiem i węchem. To synestezja, czyli opisywanie doznań jednego zmysłu za pomocą określeń związanych z innym zmysłem. Z kolei nagromadzenie głosek szumiących pomaga odtworzyć odgłosy lasu. Mgły zdają się nasiąkać cechami całego otoczenia, dlatego granica między nimi a przyrodą się zaciera.
Zabawa ze spadającą gwiazdą i zwierzętami
Po powrocie początkowego wezwania do ciszy mgły proponują schwytanie spadającej gwiazdy i pożegnanie jej przed zgaśnięciem. Ten obraz wprowadza chwilę przemijania do spokojnej nocnej zabawy. Gwiazda, podobnie jak mgły, otrzymuje cechy żywej istoty.
Dalsze pomysły dotyczą puchu roślin, delikatnego skrzydła ćmy, miękkich piór sów i bezszelestnego lotu nietoperza. Te szczegóły oddają lekkość świata. Mgły wyobrażają sobie oplatanie nietoperza nikłymi sieciami, co pozwala zobaczyć ich cienkie, rozciągające się pasma.
Mosty między szczytami
W zakończeniu mgły chcą rozpiąć się między górskimi szczytami jak wiszące mosty. Promienie gwiazd mają przymocować ich końce do skał, a wiatr na chwilę odpocząć na tej delikatnej konstrukcji. Później zerwie mosty i znów porwie mgły do tańca.
Budowa i kompozycja
Cichy taniec nad wodą rozpoczyna ciąg zmysłowych obrazów i nocnych zabaw. Ostatnim pomysłem mgieł jest utworzenie mostów między szczytami. Powrót początkowego wezwania do ciszy porządkuje ten ciąg. W zakończeniu wiatr ma zerwać mosty i ponownie porwać mgły do tańca. Utwór zamyka więc zapowiedź dalszych przemian krajobrazu.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
