Wiadomości wstępne
- Autor
- Miron Białoszewski
- Gatunek
- Miniatura poetycka
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
W czterech wersach Białoszewski przedstawia człowieka zmagającego się z tworzeniem. Bohater o imieniu Miron nie potrafi znaleźć odpowiednich słów. Język stopniowo rozpada się na niezwykłe formy i krótki dźwięk. Opis twórczej niemocy jest sam w sobie pomysłowym eksperymentem językowym.
Geneza
Utwór pochodzi z tomu Mylne wzruszenia z 1961 roku i należy do cyklu Leżenia. Jest związany z poezją lingwistyczną, która kieruje uwagę na działanie języka: jego budowę, możliwości i trudności stawiane mówiącemu. Wiersz podejmuje temat samego pisania.
Bohaterowie
Miron i osoba mówiąca
Bohaterem jest Miron, nazwany zwykłym człowiekiem. Zbieżność imienia z autorem pozwala dostrzec literacki autoportret. Osoba mówiąca przedstawia go w trzeciej osobie, jakby oglądała własne trudności z dystansu.
Streszczenie właściwe
Tworzenie jako wysiłek
Już tytuł jest neologizmem, czyli nowo utworzonym słowem. Łączy imię Miron z męczarnią, zapowiadając kłopot twórcy. Powracający w pierwszym wersie czasownik związany z męczeniem się wzmacnia wrażenie utknięcia. Zmaganie powtarza się, co sygnalizuje określenie kolejnego nawrotu trudności. Poeta jest tu przedstawiony w chwili bezradności.
Słowa nazywające brak słów
Nowe formy językowe pozwalają nazwać stan bohatera w sposób niedostępny gotowym określeniom. Forma niepotraf wyrasta z przeczenia i czasownika oznaczającego umiejętność. Zmienia chwilową trudność w żartobliwą nazwę człowieka. Zbitka cozrobień przywołuje pytanie o dalsze działanie. Autoironia osłabia powagę cierpienia twórcy, ale go nie unieważnia. Komizm powstaje z precyzyjnie zaplanowanej językowej niezręczności.
Od wypowiedzi do pojedynczego dźwięku
Na końcu zostaje zagadkowa forma yeń, którą można odczytać jako ślad nieartykułowanego dźwięku lub urwanej wypowiedzi.
Na tym polega autotematyzm wiersza: jego tematem jest tworzenie, a forma od razu przedstawia kłopoty z tworzeniem. Powstaje paradoks. Bohater nie umie ułożyć słów, lecz czytelnik otrzymuje starannie skonstruowany utwór o tej niemożności. Błąd, urwanie i brak są tu materiałem poetyckim.
Budowa i kompozycja
Miniatura składa się z czterech wersów, z których każdy kolejny jest krótszy. Przejście od wypowiedzi do pojedynczego brzmienia w zakończeniu oddaje narastającą trudność mówienia.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
