Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Parandowski
- Gatunek
- Mit
- Czas akcji
- Mityczna przeszłość
- Miejsce akcji
- Łąka nad Oceanem, Eleuzis, Arkadia, podziemie
Pigułka wiedzy
Hades porywa Korę, córkę bogini urodzaju Demeter, i zabiera ją do podziemnego królestwa. Zrozpaczona matka szuka dziecka, a następnie wstrzymuje wzrost roślin, narażając ludzi na głód. Córka wraca do niej, lecz musi odtąd spędzać część roku u Hadesa. Mit opowiada o miłości matki i córki. Wyjaśnia też, dlaczego przyroda co roku zamiera i znów się odradza.
Geneza
Opowieść o Demeter i Korze pochodzi z greckiej części Mitologii Jana Parandowskiego, z rozdziału Demeter (Ceres). Pisarz przedstawia dawny mit związany z uprawą ziemi i zmianami pór roku. Opisuje też Eleuzis, gdzie odbywały się uroczystości religijne na cześć Demeter i jej córki.
Bohaterowie
Demeter
Bogini urodzaju i uprawy zbóż, matka Kory. Wytrwale szuka porwanej córki. Jej rozpacz i gniew sprowadzają nieurodzaj, a radość z powrotu dziecka przywraca życie przyrodzie. Podczas wędrówki trafia na dwór w Eleuzis.
Kora, czyli Persefona
Córka Demeter, porwana przez Hadesa. Kora oznacza córkę; Persefona to drugie imię tej samej bogini. Wbrew ostrzeżeniu matki zrywa niezwykły narcyz. Później nieświadomie zjada w podziemiu ziarna granatu i musi co roku wracać do Hadesa na trzy miesiące.
Hades
Władca krainy zmarłych, który porywa Persefonę. Na rozkaz Zeusa oddaje ją matce, lecz przed rozstaniem częstuje ją granatem. Zjedzenie jego ziaren wiąże dziewczynę z podziemiem.
Zeus
Władca bogów. Próbuje skłonić Demeter do ustąpienia, wysyłając do niej muzy i charyty. Kiedy poselstwo nie pomaga, nakazuje Hadesowi zwrócić Persefonę.
Słońce
Wszystkowidzące bóstwo, które przekazuje Demeter prawdę o losie córki. Po tej wiadomości bogini, zagniewana na bogów, ukrywa się w górach Arkadii.
Hermes
Boski posłaniec. Odnajduje Demeter w górskiej jaskini, gdzie pogrążona w żałobie bogini ukrywa się przed światem.
Kiane
Wodna nimfa, czyli boginka przyrody. Próbuje zatrzymać Hadesa, gdy ten uprowadza Persefonę. Nie zdoławszy pomóc dziewczynie, rozpływa się w strumień.
Streszczenie właściwe
Porwanie Kory
Demeter pozostawia córkę na łące nad Oceanem, gdzie dziewczyna bawi się z nimfami. Ostrzega ją, aby nie zrywała narcyzów, kwiatów poświęconych bóstwom podziemia. Kora początkowo słucha matki, lecz wreszcie dostrzega wyjątkowo piękny kwiat. Zrywa go i od jego zapachu traci przytomność.
Ziemia się rozstępuje, a Hades porywa dziewczynę na wóz ciągnięty przez czarne konie. Kiedy Kora odzyskuje świadomość, wzywa pomocy. Jedynie nimfa Kiane próbuje zatrzymać porywacza. Konie przelatują ponad nią, a bezsilna nimfa rozpływa się w strumień. Hades zabiera Persefonę do podziemia.
Poszukiwania i pobyt w Eleuzis
Demeter przez dziewięć dni i nocy przemierza ziemię, szukając córki. Nocą oświetla sobie drogę pochodnią, ale nikt nie potrafi jej pomóc. Wyczerpana dociera do Eleuzis i siada przy źródle. Córki króla Keleosa uznają ją za ubogą staruszkę i zabierają do pałacu.
Z wdzięczności za gościnę bogini opiekuje się najmłodszym królewiczem. Chce uczynić go nieśmiertelnym, dlatego nocami wkłada go w ogień. Królowa Metanira widzi to i krzyczy z przerażenia. Dziecko wypada z rąk Demeter i ginie w płomieniach. Bogini przybiera swoją prawdziwą postać. Przed odejściem obdarowuje królewicza Tryptolemosa ziarnem i skrzydlatym zaprzęgiem, aby po ustaniu suszy obsiał ziemię.
Nieurodzaj i ukrycie się Demeter
Demeter przeklina pola, które przestają rodzić plony. Wysycha woda w rzekach i źródłach, zwierzętom brakuje pożywienia, a ludziom grozi głód. Ustają również ofiary składane bogom.
Słońce wyjawia Demeter prawdę o porwaniu córki. Rozgniewana bogini ukrywa się w jaskini w górach Arkadii. Odnajduje ją Hermes. Zeus wysyła następnie muzy i charyty, boginie mające pocieszyć nieszczęśliwą matkę, ale Demeter nie słucha ich słów.
Rozkaz Zeusa i owoc granatu
Zeus nakazuje Hadesowi zwrócić Persefonę. Władca podziemia wykonuje rozkaz, lecz przed rozstaniem podaje dziewczynie owoc granatu. Kora zjada kilka ziaren, nie wiedząc, że wiążą ją one na zawsze z krainą zmarłych.
Persefona wraca do matki. Musi jednak każdego roku spędzać trzy miesiące u Hadesa, swojego męża. Przez pozostałą część roku przebywa na ziemi.
Powroty Kory i zmiany pór roku
Kiedy Persefona wraca z podziemia, Demeter odzyskuje radość. Ziemia rozkwita i rozpoczyna się wiosna. Rośliny ponownie rosną i wydają plony.
Każde kolejne rozstanie przynosi matce ból. Demeter przestaje troszczyć się o pola i ogrody, a przyroda zamiera na zimę. Po upływie trzech miesięcy Kora znów wraca do matki, przynosząc ze sobą wiosenne odrodzenie.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
