Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Parandowski
- Gatunek
- Mit
- Czas akcji
- Mityczne początki ludzkości
- Miejsce akcji
- Ziemia, siedziba bogów, Kaukaz
Pigułka wiedzy
Prometeusz tworzy ludzi, opiekuje się nimi i występuje przeciw Zeusowi, aby zapewnić im lepsze życie. Zdobywa dla nich ogień, dzięki któremu mogą rozwijać potrzebne umiejętności. Po zesłaniu Pandory odpłaca bogom podstępem przy podziale ofiary. Zeus każe przykuć go do skały i skazuje na mękę, która codziennie się powtarza.
Geneza
Historia Prometeusza znajduje się w rozdziale Narodziny świata w greckiej części Mitologii Jana Parandowskiego. Pisarz przedstawia w formie literackiej opowieści dawne wierzenia Greków. Mit opowiada o stworzeniu człowieka, zdobyciu ognia i Pandorze. Wyjaśnia też, dlaczego Grecy składali bogom w ofierze kości okryte tłuszczem.
Bohaterowie
Prometeusz
Tytan, twórca, opiekun i dobroczyńca ludzi. Jest pomysłowy, przewidujący i odważny. Uczy ludzi potrzebnych umiejętności i wykorzystuje spryt w sporze z Zeusem. Od jego imienia pochodzi pojęcie prometeizm, czyli bunt i gotowość do cierpienia dla dobra innych.
Zeus
Najwyższy władca bogów, przeciwnik Prometeusza w sporze o los ludzi. Broni swojej przewagi i karze tych, którzy sprzeciwiają się jego decyzjom. Jego gniew dotyka zarówno samego Prometeusza, jak i ludzkości.
Epimeteusz
Brat Prometeusza i mąż Pandory. Nie przewiduje skutków swoich decyzji. Mimo ostrzeżenia brata ulega namowom żony i otwiera beczkę z nieszczęściami.
Pandora
Piękna kobieta stworzona przez Hefajstosa na rozkaz Zeusa i obdarowana przez bogów. Zostaje żoną Epimeteusza. Jest ciekawa zawartości otrzymanej beczki i nakłania męża, żeby ją otworzył.
Hefajstos
Bóg ognia i rzemiosła, słynący z kunsztu. Na polecenie Zeusa stwarza Pandorę.
Hermes
Posłaniec bogów. Obdarza Pandorę umiejętnością przekonywania, a następnie sprowadza ją na ziemię. Zostawia kobietę przed domem Prometeusza.
Streszczenie właściwe
Stworzenie człowieka i opieka nad ludźmi
Prometeusz lepi człowieka z gliny zmieszanej ze łzami. Jego duszę tworzy z iskier ognia, które wykrada z rydwanu słońca. Staje się opiekunem ludzi i stara się polepszyć ich los. Ludzie są znacznie słabsi od bogów, bezradni w starciu z przyrodą i nie potrafią bronić się przed drapieżnikami.
Dar ognia i nauka umiejętności
Prometeusz ponownie wykrada niebiański ogień i przynosi go ludziom. Płonące ogniska ogrzewają ich siedziby i odstraszają dzikie zwierzęta. Tytan uczy ludzi rzemiosła oraz korzystania z ognia. Przekazuje im również wiedzę o liczbach i piśmie, budowaniu domów, żeglowaniu oraz leczeniu chorób.
Zeus jest niezadowolony z rozwoju ludzkości. Pamięta walkę z gigantami i obawia się istot pochodzących z ziemi. Postanawia zesłać ludziom dar, który przyniesie im cierpienie.
Pandora i uwolnienie nieszczęść
Z polecenia Zeusa Hefajstos stwarza piękną kobietę. Bogowie obdarzają ją urodą, umiejętnościami i innymi darami; otrzymuje imię Pandora. Dostaje także zamkniętą glinianą beczkę. Hermes zostawia ją przed domem Prometeusza, ale tytan podejrzewa podstęp i odprawia nieznajomą.
Epimeteusz przyjmuje Pandorę i się z nią żeni. Prometeusz ostrzega brata przed otwieraniem beczki. Ciekawa jej zawartości Pandora namawia jednak męża do podniesienia wieka. Uwolnione smutki, choroby i inne nieszczęścia rozchodzą się po świecie. Z tą opowieścią wiąże się wyrażenie puszka Pandory, oznaczające źródło licznych nieszczęść.
Podstęp przy podziale ofiary
Prometeusz chce odpłacić bogom za nieszczęścia zesłane na ludzi. Dzieli zabitego wołu na dwie części: mięso ukrywa pod skórą, a kości przykrywa tłuszczem. Prosi Zeusa o wybór części, którą ludzie będą odtąd składali bogom w ofierze.
Zeus wybiera porcję okrytą tłuszczem, ponieważ spodziewa się znaleźć pod nim smaczne mięso. Odkrywa jednak same kości. Decyzji nie można już zmienić i właśnie kości z tłuszczem stają się ofiarą dla bogów.
Kara na Kaukazie
Rozgniewany Zeus nakazuje przykuć Prometeusza do skały na Kaukazie. Codziennie przylatuje orzeł i wyjada mu wątrobę. Narząd ciągle odrasta, więc cierpienie powraca. Unieruchomiony tytan pozostaje samotny w górach i znosi palące słońce oraz kolejne ataki ptaka.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
