Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Brzechwa
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Wiersz przedstawia wyspy, na których dzieją się rzeczy niemożliwe w zwykłym świecie. Znane zwierzęta i rośliny zyskują niezwykłe cechy. Zaskakujące zakończenie zdradza, że opisywane miejsce nie istnieje. Utwór bawi swobodną fantazją i odwracaniem znanych zasad.
Geneza
Wiersz został opublikowany w czasopiśmie „Przekrój” 24 czerwca 1945 roku. W 1948 roku ukazał się zbiór wierszy Brzechwy pod tym samym tytułem, z ilustracjami Jana Marcina Szancera. Data wydania zbioru jest więc późniejsza niż potwierdzona publikacja samego utworu.
Tekst należy do poezji dziecięcej. Jego podstawą jest zabawa językiem i wyobraźnią. Nawiązuje do baśniowych niezwykłości, ale nie rozwija rozbudowanej fabuły.
Bohaterowie
Osoba opisująca wyspy
Osoba mówiąca nie przedstawia się i nie mówi nic o sobie. Przytacza niezwykłe wiadomości jak ktoś opowiadający zasłyszaną historię. Najpierw podtrzymuje zaciekawienie odbiorcy, a potem zmienia jego spojrzenie na opis.
Mieszkańcy i przyroda Bergamutów
Zwierzęta nie mają rozbudowanych charakterów. Każde pojawia się jako część krótkiego, zaskakującego obrazu. Nie tworzą pary przeciwników ani nie przeżywają wspólnej przygody. Podobnie niezwykłe są rośliny. Cały świat wysp podporządkowany zostaje fantazji.
Streszczenie właściwe
Katalog niezwykłości
Kolejne wersy dodają nowe przykłady rzeczy niemożliwych. Między innymi mała mrówka okazuje się zdolna do uniesienia osła, a na dębach pojawiają się jabłka. Dwa wybrane obrazy wyjaśniają zasadę budowy świata: odwrócenie proporcji oraz łączenie cech, które zwykle do siebie nie pasują. Zaskoczenie wynika z porównania fantastycznego opisu z wiedzą o rzeczywistości.
Zakończenie zmieniające sens opisu
Na końcu osoba mówiąca zdradza, że wysp nie ma. Jest to puenta, czyli krótkie, wyraziste zakończenie utworu. Każe ono inaczej odczytać wszystkie wcześniejsze informacje. Dokładny opis okazuje się tworem wyobraźni.
Radość z lektury nie znika wraz z tą informacją. Czytelnik zdążył już wyobrazić sobie miejsce. Literatura może tworzyć światy, które nie istnieją poza tekstem. Na tym polega fikcja literacka, czyli świat wymyślony na potrzeby utworu.
Fantastyka i humor
Fantastyka obejmuje elementy niemożliwe z punktu widzenia znanych praw rzeczywistości. W tym wierszu nie służy straszeniu. Wywołuje uśmiech i zachęca do swobodnego kojarzenia obrazów. Absurd oznacza celową sprzeczność ze zwykłą logiką. Autor świadomie buduje w ten sposób humor.
Uosobienie nadaje zwierzętom lub przedmiotom ludzkie cechy. Dzięki niemu odbiorca łatwiej wyobraża sobie niezwykłych mieszkańców. Baśniowe skojarzenia wzmacniają poczucie, że w opowieści wolno przekraczać codzienne ograniczenia.
Sens utworu
Wiersz nie jest klasyczną bajką z wyraźnym morałem. Jego głównym celem jest zabawa fantazją. Najważniejszy pomysł Brzechwy to radość z wymyślania czegoś zaskakującego.
Budowa i kompozycja
Wyliczenie porządkuje obrazy: czytelnik otrzymuje jeden niezwykły szczegół po drugim. Krótkie wersy oraz rymy parzyste, łączące sąsiednie zakończenia, nadają tekstowi płynność. Sprzyjają zapamiętywaniu i głośnemu czytaniu. Ostatnia rymująca się para prowadzi wprost do puenty.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
