Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Fraszka
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca wychwala zdrowie i zwraca się do niego jak do kogoś bliskiego. Zauważa, że ludzie często w pełni doceniają zdrowie dopiero podczas choroby. Bogactwo, uroda i wysokie stanowiska nie mogą go zastąpić. Zdrowie zostaje przedstawione jako podstawowy warunek korzystania z innych dóbr.
Geneza
Na zdrowie znajduje się w trzeciej księdze Fraszek Kochanowskiego. Zbiór ukazał się w 1584 roku i zawiera utwory powstające przez wiele lat. Nie wszystkie fraszki służą rozbawieniu czytelnika. Ta ma charakter poważny i refleksyjny.
Wiersz należy do renesansowej poezji rozważającej, co daje człowiekowi szczęście. Punktem wyjścia jest zwykłe doświadczenie: to, co wydaje się oczywiste, zaczynamy szczególnie cenić po utracie.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Podmiot liryczny rozważa wartość zdrowia. Początkowo wypowiada się ogólnie o człowieku, później wyraża własne pragnienie w słowach o swoim domu. Chce cieszyć się zdrowiem bardziej niż majątkiem.
Zdrowie jako adresat
Zdrowie jest pojęciem, do którego osoba mówiąca zwraca się jak do człowieka. Może ono wybrać dom i w nim zamieszkać. Takie nadanie ludzkich cech nazywamy uosobieniem. Dzięki niemu pochwała przybiera formę serdecznej prośby.
Streszczenie właściwe
Wartość dostrzegana po stracie
Początek utworu zawiera apostrofę, czyli bezpośredni zwrot do zdrowia. Określenie „ślachetne” mówi o jego wielkiej wartości. Osoba mówiąca zauważa, że człowiek poznaje ją szczególnie wyraźnie wtedy, gdy zdrowie zaczyna zawodzić.
Zdrowia nie da się dosłownie skosztować. Słowo „smakujesz” przenosi wrażenie przyjemnego smaku na doświadczenie dobrego życia. Metafora pomaga zrozumieć, jak cenne jest coś, czego zwykle nie zauważamy na co dzień.
Zdrowie i inne dobra
Następnie pojawia się wyliczenie rzeczy pożądanych przez ludzi: majątku, pereł i drogich kamieni, młodości, urody, wysokich stanowisk oraz szerokiej władzy. Osoba mówiąca przyznaje, że są dobre. Dodaje jednak warunek: trzeba mieć zachowane zdrowie, aby korzystać z nich z przyjemnością.
Fraszka ustawia zdrowie wyżej od pieniędzy i sukcesów. Gdy człowiek traci siły, otaczający go świat może przestać go cieszyć.
Prośba o obecność w domu
W zakończeniu ogólna refleksja staje się osobistym życzeniem. Osoba mówiąca nazywa zdrowie drogim klejnotem i prosi, by upodobało sobie jej dom. Metafora klejnotu przypomina, że zdrowie jest wyjątkowo cenne.
Wcześniej zostały wymienione kosztowności, teraz prawdziwym skarbem okazuje się samo zdrowie. Dom zostaje nazwany ubogim, ale jest gotów przyjąć najważniejszego gościa. Poczucie dobrobytu nie zależy tu wyłącznie od wielkości majątku.
Zwięzła forma i ważna myśl
Fraszka to krótki utwór poetycki, często zakończony celną myślą. Może być żartobliwa, ale może też dotyczyć poważnych spraw. W Na zdrowie najważniejsze jest zastanowienie się nad hierarchią wartości, czyli nad tym, co uważamy za mniej lub bardziej ważne.
Budowa i kompozycja
Krótkie, pięciozgłoskowe wersy i rymy parzyste nadają wypowiedzi wyrazisty rytm. Wyliczenie porządkuje argumenty, a zwroty do zdrowia łączą początek z zakończeniem. Prosta budowa ułatwia zapamiętanie myśli utworu. Pochwałę zdrowia rozwija porównanie jego wartości z innymi dobrami. W ostatnich wersach ogólna refleksja przybiera formę osobistej prośby o obecność zdrowia w domu.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
