Wiadomości wstępne
- Autor
- Krzysztof Kamil Baczyński
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca obiecuje ukochanej osobie przemienić świat i wypełnić go pięknem. Bogate obrazy przyrody tworzą wizję szczęścia i bliskości. W ostatniej strofie pojawia się jednak prośba o uwolnienie od bolesnych obrazów wojny. Nadzieja na szczęście w miłości zderza się z cierpieniem i wojenną pamięcią.
Geneza
Wiersz jest datowany na 15 czerwca 1943 roku. Powstał więc w czasie II wojny światowej. Jej doświadczenie zostało wprost przywołane w zakończeniu poprzez obrazy grobów, krwi i bitewnego pyłu.
Utwór określa się jego incipitem, czyli początkowymi słowami.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Podmiot liryczny mówi w pierwszej osobie i kieruje wypowiedź do bliskiej, kochanej osoby. Najpierw występuje jako ktoś obdarzający i niemal wszechmocny: obiecuje zmienić niebo, ziemię oraz powietrze. Na końcu przyznaje się do bezradności wywołanej wojennymi wspomnieniami i sam prosi o pomoc.
Ukochana osoba
Jest adresatem obietnic, a następnie próśb. Pozostaje milczącym odbiorcą wypowiedzi. Osoba mówiąca widzi w niej kogoś, z kim chciałaby dzielić piękno świata i przy kim mogłaby odzyskać spokój.
Streszczenie właściwe
Pierwsza strofa i obietnica otwartego nieba
Wypowiedź rozpoczyna obietnica otwarcia złotego nieba. Z ciszy ma wyłonić się bogactwo dźwięków i rozwijającego się życia. Pojawiają się liście, jeziora, zmierzch oraz ptasi świt. Różne elementy przyrody przenikają się, jak w marzeniu.
W wyobrażonej przemianie orzech pełen dźwięków pęka i wypuszcza zielone listki. Obrazy wzrostu i muzyki wyrażają radość życia.
Druga strofa i przemiana twardej ziemi
Kolejna obietnica dotyczy ziemi. Jej twardość ma ustąpić lekkości unoszących się mleczów. Cienie zostają ożywione i przypominają prężące się zwierzęta. Przedmioty przemieniają się w kolory, drobne liście i deszcz.
Obraz łączy ruch, miękkość i delikatność. Wyobraźnia kochającej osoby usuwa ciężar zwyczajnego świata i nadaje mu płynność. Przemiana otoczenia wyraża pragnienie stworzenia warunków do szczęśliwego życia.
Trzecia strofa i świat pełen muzyki
Przemianie ma ulec również powietrze. W wizji pojawiają się długie aleje, brzozy, światło i pszczele skrzydła. Ich obraz łączy się z muzyką, między innymi dźwiękiem wiolonczel. Piękno jest tu odczuwane jednocześnie wzrokiem i słuchem.
Wśród łagodnych obrazów pojawia się także żal. To pierwszy wyraźny sygnał cierpienia osoby mówiącej. Kolejna strofa przynosi wyjaśnienie źródła tego bólu.
Ostatnia strofa i powrót wojny
Następuje wyraźny zwrot. Osoba mówiąca prosi bliską osobę, aby usunęła z jej oczu bolesny obraz rzeczywistości. W miejsce liści, światła i muzyki pojawiają się czaszki, krew, groby oraz ślady bitew.
Pragnienie przemiany świata zostaje związane z potrzebą uwolnienia się od wojennego doświadczenia. Prośby dotyczą rzeczy niemożliwych do dosłownego wykonania: cofnięcia zniszczeń i usunięcia przeżytej krzywdy. Zakończenie pozostawia napięcie między siłą miłości a ciężarem pamięci o wojnie. Prośby pozostają bez odpowiedzi.
Język i środki poetyckie
Metafory łączą odległe zjawiska i tworzą fantastyczne przemiany. Synestezja, czyli łączenie wrażeń odbieranych różnymi zmysłami, sprawia, że brzozy i światło mogą być odczuwane jak muzyka. Porównanie cieni do kota nadaje pejzażowi zwinność i energię. Powracające zwroty do adresata utrzymują osobisty charakter wypowiedzi.
Sens utworu
Wiersz wyraża potrzebę ocalenia czułości i piękna w czasie przemocy. Jego główne motywy to miłość, wyobraźnia, przyroda, wojna i pamięć. Obrazy szczęścia są ważne właśnie dlatego, że powstają w świadomości człowieka zranionego przez rzeczywistość.
Budowa i kompozycja
Utwór ma cztery strofy o różnej długości. Pierwsze trzy rozwijają obietnice, ostatnia przynosi prośby i zmienia ton wypowiedzi. Ten kontrast pozwala mocno odczuć wtargnięcie wojny w prywatny świat miłości.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
