Wiadomości wstępne
- Autor
- Leopold Staff
- Gatunek
- Liryka refleksyjna
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca zachęca, aby mimo cierpienia i błędów odważnie iść przez życie. Przyznaje, że jego przebieg nie zawsze odpowiada naszym planom. Życie każdego człowieka przypomina wędrówkę Odyseusza. Utwór chwali wytrwałość i spokojnie przyjmuje myśl o przemijaniu.
Geneza
Odys znalazł się w tomie Dziewięć muz, wydanym w 1958 roku. Wiersz nawiązuje do Odyseusza, bohatera greckiego mitu i Odysei Homera, który po wojnie trojańskiej przez wiele lat wracał do domu na Itace.
Staff wykorzystuje tę historię do namysłu nad ludzkim losem. Interesuje go podobieństwo między trudną podróżą a życiem pełnym wyborów, pomyłek i nieprzewidzianych zdarzeń.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Podmiot liryczny występuje w roli doświadczonego doradcy. Zna trudności życia i zachęca do dalszego działania. Początkowo zwraca się do pojedynczego odbiorcy, a w zakończeniu włącza siebie do wspólnoty wszystkich ludzi. Sam dzieli doświadczenia tych, którym udziela rady.
Adresat i Odys
Adresatem jest każdy człowiek mierzący się z własnymi błędami i cierpieniem. Odys, czyli Odyseusz, zostaje przywołany jako wzór wędrowca wytrwale zmierzającego do celu. Jego imię pomaga opisać doświadczenie wspólne ludziom żyjącym w różnych czasach.
Streszczenie właściwe
Pierwsza strofa i zgoda na niedoskonałość
Początek przynosi słowa uspokojenia. Cierpienia oraz popełnione błędy nie powinny odbierać człowiekowi odwagi. W obrazie dróg obok prostych tras pojawiają się manowce, czyli drogi prowadzące na ubocze lub w niewłaściwym kierunku. W znaczeniu przenośnym są to nietrafne decyzje i życiowe zagubienie. Osoba mówiąca uznaje je za część ludzkiego doświadczenia.
Druga strofa i wytrwałe działanie
Najważniejsza okazuje się odwaga dalszej drogi. Człowiek powinien działać, chociaż nie potrafi przewidzieć wszystkich skutków swoich decyzji. Zakończenie strofy przypomina, że życia nie da się dokładnie zaplanować. Wysiłek zachowuje wartość także wtedy, gdy osiągnięty rezultat różni się od zamierzonego. Wytrwałość wymaga więc również gotowości na zmianę planów.
Trzecia strofa i kres wędrówki
Pojawia się kamień z napisem, który oznacza nagrobek. Refleksja nad trudnościami życia przechodzi w myśl o śmierci. Dopiero w tym miejscu człowiek zostaje nazwany Odysem powracającym do swojej Itaki.
W micie Itaka jest domem bohatera. W wierszu oznacza osobisty cel i miejsce dojścia, a zestawiona z nagrobkiem wskazuje również na ostateczny kres życia. Śmierć jest więc naturalnym końcem drogi, jaką jest życie.
Język i środki poetyckie
Najważniejsza metafora łączy życie z wędrówką. Kontrast prostych dróg i manowców przypomina, jak różne bywają ludzkie doświadczenia. Itaka jest symbolem, czyli obrazem o znaczeniu wykraczającym poza dosłowną nazwę wyspy.
Sens utworu
Wiersz zachęca do aktywnego życia bez żądania od siebie nieomylności. Jego nastrój jest spokojny i refleksyjny. Otucha wynika z przekonania, że pomyłki, straty i świadomość śmierci mogą towarzyszyć odważnemu życiu.
Budowa i kompozycja
Wiersz składa się z trzech czterowersowych strof: w każdej rymują się wersy drugi i czwarty, a w ostatniej także pierwszy i trzeci („napisem” i „Odysem”). Krótkie zdania i rymy sprawiają, że wiersz łatwo zapamiętać. Zgoda na błędy i zachęta do wytrwałości przygotowują refleksję nad śmiercią jako kresem wędrówki. W zakończeniu wędrówka dotyczy już wszystkich ludzi, choć początek był skierowany do pojedynczego adresata.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
