Wiadomości wstępne
- Autor
- Czesław Miłosz
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Wiersz przedstawia ojca pochłoniętego lekturą i oglądanego z dziecięcym podziwem. Zwykłe szczegóły jego wyglądu i zachowania nabierają baśniowego znaczenia. Ojciec jawi się jako ktoś, kto dzięki umiejętności czytania ma dostęp do niezwykłego świata. Utwór mówi o wyobraźni, zaufaniu do rodzica i tajemnicy poznawania książek.
Geneza
Wiersz należy do cyklu Świat (poema naiwne), który Miłosz napisał w okupowanej Warszawie w kwietniu 1943 roku. Cykl został następnie włączony do tomu Ocalenie, wydanego w 1945 roku. Tworzy go dwadzieścia krótkich utworów.
Poeta przywołał uporządkowany świat rodzinnego domu i dziecięcego poznawania rzeczywistości w czasie wojennego chaosu. Taki obraz można rozumieć jako przypomnienie wartości, które wojna niszczy: bezpieczeństwa, zaufania i kultury. Słowo „naiwne” w tytule cyklu wiąże się z dziecięcym sposobem widzenia.
Bohaterowie
Osoba obserwująca ojca
Patrzy na ojca z dziecięcą fascynacją. Jego wygląd i tajemnicza umiejętność czytania pobudzają jej wyobraźnię.
Ojciec
Jest czytelnikiem i obiektem podziwu. W wyobraźni obserwatora przypomina postać obdarzoną niezwykłą mocą. Jego wiedza daje mu autorytet, czyli sprawia, że budzi szacunek i zaufanie. W samym wierszu nie prowadzi rozmowy z dzieckiem ani nie objaśnia mu książki.
Streszczenie właściwe
Zwykła scena widziana niezwykle
Ojciec rozkłada przed sobą dużą książkę. Światło padające z okna na jego potargane włosy sprawia, że przypominają one jasną koronę. Wygląd czytającego zostaje przekształcony przez wyobraźnię obserwatora. Zwykła scena budzi skojarzenie z godnością i wyjątkowością.
Czytanie jako tajemna umiejętność
Wzorzyste ubranie upodabnia ojca do czarodzieja, a ciche czytanie przypomina wypowiadanie zaklęć. Dla dziecka zrozumienie książki może wydawać się zdolnością dostępną tylko wtajemniczonym. Zakończenie podtrzymuje zachwyt nad tą umiejętnością.
Wyobraźnia i autorytet
Baśniowe skojarzenia pozwalają uchwycić różnicę między wiedzą dorosłego a doświadczeniem obserwującego go dziecka. To, co dorosłemu wydaje się oczywiste, dla dziecka może być wielkim odkryciem.
Autorytet ojca wyrasta w tym obrazie z kontaktu z książką. Nie opiera się na rozkazywaniu ani budzeniu lęku. Biblioteka łączy się z wiedzą i kulturą. Samo skupienie dorosłego może zachęcać do zainteresowania tym, co czyta.
Środki poetyckie i ich funkcje
Metafora, czyli przenośne połączenie znaczeń, przekształca wygląd włosów ojca w obraz korony. Daje mu symboliczną godność. Porównanie stroju do ubioru czarodzieja wprowadza baśniowe skojarzenie. Słownictwo związane z czarami łączy oba obrazy w spójną wizję.
Najważniejsze motywy to ojciec, dzieciństwo, książka i wyobraźnia. Łączy je pytanie o sposób poznawania świata: czytanie otwiera dostęp do tego, czego nie można zobaczyć w najbliższym otoczeniu.
Budowa i kompozycja
Opis rozwija dwa powiązane obrazy ojca: najpierw jego włosy przypominają koronę, potem strój i ciche czytanie przywołują postać czarodzieja. Kolejne szczegóły prowadzą od zwykłej sceny do dziecięcego zachwytu nad tajemnicą lektury. Utwór ma dwie czterowersowe strofy, wersy liczą po jedenaście sylab, a występują rymy krzyżowe: pierwszy wers rymuje się z trzecim, drugi z czwartym. Regularna forma pasuje do uporządkowanej, spokojnej sceny.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
