Wiadomości wstępne
- Autor
- Éric-Emmanuel Schmitt
- Gatunek
- Powieść epistolarna
- Czas akcji
- Współczesność; kilkanaście grudniowych dni
- Miejsce akcji
- Szpital dziecięcy i dom pani Róży
Pigułka wiedzy
Dziesięcioletni Oskar choruje na białaczkę i dowiaduje się, że leczenie nie przynosi oczekiwanych skutków. Szpitalna wolontariuszka, pani Róża, zachęca go do pisania listów do Boga i do przeżywania każdego kolejnego dnia tak, jakby mieściło się w nim dziesięć lat. Chłopiec doświadcza miłości, zazdrości, pojednania z rodzicami i stopniowo oswaja się z myślą o śmierci.
Geneza
Powieść ukazała się po francusku w 2002 roku jako trzeci utwór cyklu Opowieści o Niewidzialnym. Schmitt wiązał powstanie książki z własnymi doświadczeniami: jako dziecko odwiedzał placówki medyczne z ojcem, fizjoterapeutą pracującym z chorymi dziećmi, a później sam przeżył ciężką chorobę.
Bohaterowie
Oskar
Dziesięcioletni pacjent chory na białaczkę, narrator trzynastu listów do Boga. Po utracie włosów zyskuje przezwisko Jajogłowy. Jest dowcipny, bezpośredni i uważnie obserwuje dorosłych. Ich milczenie odbiera jako odsuwanie się od niego. Przy pani Róży odzyskuje zaufanie, zakochuje się w Peggy Blue i godzi z rodzicami.
Pani Róża
Starsza wolontariuszka odwiedzająca chorych w różowym fartuchu. Oskar nazywa ją ciocią Różą. Opowiada mu, że była zapaśniczką znaną jako Dusicielka z Langwedocji. Jej barwne historie pomagają chłopcu nabrać odwagi. Rozmawia z nim o śmierci, wierze i miłości, proponuje pisanie listów oraz liczenie jednego dnia jako dziesięciu lat. Po śmierci Oskara pisze ostatni list, w którym ujawnia, jak wiele otrzymała dzięki tej przyjaźni.
Peggy Blue
Dziewczynka, której choroba powoduje niebieskawy odcień skóry. Czeka na operację. Odwzajemnia uczucie Oskara, a ich bliskość dzieci określają jako małżeństwo. Kłócą się z zazdrości i później godzą. Po skutecznym leczeniu Peggy opuszcza szpital.
Mama Oskara
Kocha syna, ale cierpienie i strach utrudniają jej szczerą rozmowę z nim. Po usłyszeniu złych wiadomości u lekarza płacze. Podczas odwiedzin okazuje Oskarowi czułość, jednak chłopiec długo czuje się przez nią niezrozumiany.
Tata Oskara
Przeżywa bezradność wobec choroby dziecka. Po rozmowie z lekarzem nie chce pokazać synowi rozpaczy rodziców. Oskar uznaje takie zachowanie za tchórzostwo. Z pomocą pani Róży ojciec i syn odbudowują bliskość.
Doktor Düsseldorf
Lekarz prowadzący Oskara. Niepowodzenie leczenia bardzo go przygnębia. Zgadza się na codzienne wizyty pani Róży. Pod koniec opowieści sam otrzymuje pocieszenie od chłopca, który zapewnia go, że docenia jego wysiłek.
Bekon
Chłopiec o imieniu Yves, leczony z powodu poważnych oparzeń. Jego nocne krzyki Oskar bierze początkowo za płacz Peggy Blue.
Einstein
Kolega Oskara chorujący na wodogłowie. Gra z nim w szachy. Przekazuje Peggy Blue wiadomość o pocałunkach Brigitte, przez co zaostrza konflikt między dziećmi.
Pop Corn
Pacjent leczony z powodu otyłości. Rywalizuje z Oskarem o uwagę Peggy Blue i próbuje odsunąć go od dziewczynki.
Sandrine, nazywana Chinką
Dziewczynka chora na białaczkę, której leczenie przynosi poprawę. Nosi perukę. Całuje Oskara, a później ujawnia to Peggy Blue, wywołując zazdrość.
Brigitte
Dziewczynka z zespołem Downa, która chętnie okazuje sympatię. Oskar, rozżalony po zerwaniu z Peggy, pozwala jej się całować.
Streszczenie właściwe
List 1 – Szpital i pierwsza rozmowa z Bogiem
Oskar przedstawia się Bogu i wyjaśnia, dlaczego zaczyna do niego pisać, chociaż dotąd nie wierzy w jego istnienie. Przebywa w szpitalu po chemioterapii i przeszczepie szpiku, które nie przynoszą oczekiwanej poprawy. Dostrzega, że lekarze tracą dawną pogodę ducha i unikają rozmów o jego stanie. Czuje się tak, jakby sprawił im zawód. Opisuje innych małych pacjentów oraz panią Różę, z którą może rozmawiać bez udawania. Kobieta opowiada o walkach zapaśniczych, w których miała uczestniczyć, a także podejmuje temat śmierci. Zachęca chłopca, aby w listach porządkował myśli i prosił Boga o pomoc w sprawach duchowych. Oskar kończy pierwszą wiadomość pytaniem, czy wyzdrowieje.
List 2 – Podsłuchana rozmowa i pomysł pani Róży
Oskar dowiaduje się, że rodzice przyjechali w innym dniu niż zwykle. Szukając ich, podsłuchuje rozmowę z doktorem Düsseldorfem: wszystkie możliwości leczenia zostały wyczerpane. Rodzice są tak poruszeni, że chcą odjechać bez spotkania z synem. Chłopiec czuje się opuszczony i chowa się w szafie na szczotki. Po odnalezieniu domaga się wezwania pani Róży. Zwierza jej się ze złości na rodziców i prosi o częstsze odwiedziny. Lekarz zezwala wolontariuszce przychodzić codziennie przez dwanaście dni. Róża proponuje, aby Oskar przeżywał każdy dzień jako dziesięć lat. W ten sposób będzie mógł wyobrazić sobie całe życie. Chłopiec zaprasza Boga do siebie.
List 3 – Zakochanie w Peggy Blue
Oskar przeżywa umowną młodość. Za namową pani Róży próbuje zbliżyć się do Peggy Blue, której błękitnawa skóra bardzo mu się podoba. Oferuje jej ochronę przed nocnymi strachami, ale Pop Corn odsuwa go od dziewczynki. Zniechęcony chłopiec trafia do Sandrine, która go całuje. Podczas wizyty rodziców otrzymuje odtwarzacz, lecz nie chce rozmawiać: wciąż pamięta ich poprzedni przyjazd i ukrywanie prawdy. Później jeszcze raz odwiedza Peggy. Słuchają muzyki z Dziadka do orzechów, a dziewczynka wybiera właśnie jego na swojego obrońcę. Oskar przekonuje się, że jego uczucie jest odwzajemnione, i prosi Boga o możliwość poślubienia Peggy.
List 4 – Małżeństwo i wizyta w kaplicy
Nocny krzyk skłania Oskara do odwiedzenia Peggy. Okazuje się, że z bólu krzyczy Bekon. Oskar i dziewczynka zostają jednak razem, rozmawiają o sobie i przytuleni zasypiają. Chłopiec uznaje, że od tej chwili są małżeństwem. Rano pielęgniarki protestują przeciwko wspólnemu spaniu dzieci; pani Róża uspokaja sytuację. Następnie zabiera Oskara do kaplicy. Widok ukrzyżowanego Chrystusa budzi w chłopcu zdziwienie i sprzeciw. Róża tłumaczy mu, jak wiara i zaufanie pomagają znosić cierpienie oraz lęk. Później spędzają miły czas z Peggy przy herbacie. Ponieważ dziewczynkę czeka operacja, Oskar prosi Boga o jej powodzenie i o spokój dla ukochanej.
List 5 – Operacja Peggy i nowa rodzina
Peggy przechodzi operację, a Oskar niepokoi się o jej życie. Swoje troski porównuje z odpowiedzialnością człowieka po trzydziestce. Rozmawia z panią Różą o starym pluszowym misiu Bernardzie, którego traktuje jak adoptowane dziecko. Proponuje również adopcję wolontariuszki, czyniąc ją członkiem swojej wyobrażonej rodziny. Operacja Peggy kończy się sukcesem. Oskar odwiedza dziewczynkę i poznaje jej rodziców. Cieszy go, że szanują uczucie dzieci i powierzają mu opiekę nad córką. Może już patrzeć w przyszłość Peggy z większym spokojem. Tym razem nie zwraca się do Boga z nową prośbą.
List 6 – Zazdrość i kryzys małżeński
Za namową Pop Corna Sandrine mówi Peggy, że Oskar wcześniej ją całował. Peggy zrywa z nim i na złość zaprzyjaźnia się z Sandrine. Oskar tłumaczy, że pocałunek wydarzył się przed jego związkiem z Peggy, lecz wyjaśnienia nie pomagają. Rozżalony pozwala całować się Brigitte. Kiedy Einstein opowiada o tym innym, sytuacja jeszcze się pogarsza. Pani Róża wpisuje kłótnię w ich zabawę w kolejne etapy życia: mówi o „demonie południa”, który dopada mężczyzn między 45. a 50. rokiem życia, i zachęca Oskara do naprawienia relacji. Chłopiec pragnie odzyskać Peggy. Zbliżające się Boże Narodzenie skłania go także do zastanowienia, jaki prezent mógłby dać Bogu.
List 7 – Ucieczka i pojednanie z rodzicami
Oskar zapewnia Peggy o miłości i godzi się z nią. Nadal nie chce jednak spotkać się z rodzicami. Z pomocą kolegów ukrywa się w samochodzie pani Róży i zasypia. Wolontariuszka nieświadomie przywozi go pod swój dom. Po przebudzeniu osłabiony i zmarznięty chłopiec dociera do jej drzwi. Podczas rozmowy dowiaduje się, że rodzice bardzo go kochają, a ich zachowanie wynika z bezradności wobec choroby. Róża wyjaśnia, że pojednanie z rodzicami będzie prezentem dla Boga na urodziny. Oskar zgadza się zawiadomić dorosłych o swoim miejscu pobytu. Gdy rodzice przyjeżdżają, przeprasza ich, że zapomniał, iż oni również kiedyś umrą. Przeprosiny przełamują lody i przywracają dawną bliskość. Wspólnie spędzają Boże Narodzenie.
List 8 – Powrót do szpitala
Po świątecznym wyjeździe Oskar czuje się bardzo zmęczony. W zabawie ma już ponad sześćdziesiąt lat i własne osłabienie łączy ze starością. Wraca do szpitala z figurką Maryi otrzymaną od pani Róży. Jej błękit przypomina mu Peggy. Dziewczynka odwiedza go na wózku, ponieważ nadal odzyskuje siły po operacji. Mogą znów być blisko siebie. Oskar skraca list: pisanie staje się dla niego fizycznie trudne.
List 9 – Roślina, słownik i rozmowa z lekarzem
Oskar obserwuje podarowaną przez panią Różę roślinę z Sahary, która przeżywa całe życie w jeden dzień. Z Peggy przegląda słownik medyczny i szuka haseł dotyczących Boga, wiary, życia oraz śmierci. Róża wyjaśnia, że są to pytania filozoficzne, na które nie ma jednej prostej odpowiedzi. Rodzice zamieszkują u niej, aby przebywać bliżej syna. Oskar rozmawia też z doktorem Düsseldorfem. Uwalnia lekarza od poczucia winy za nieskuteczne leczenie: dostrzega, że doktor zrobił wszystko, co potrafił, i że jego możliwości mają granice.
List 10 – Rozstanie z Peggy
Peggy opuszcza szpital. Jej wyzdrowienie oznacza dla Oskara bolesne rozstanie, ponieważ chłopiec sądzi, że już jej nie zobaczy. Czuje się osamotniony, wyczerpany i nieszczęśliwy. W krótkim liście otwarcie wyraża złość na Boga.
List 11 – Odkrycie w zimowym krajobrazie
Oskar obserwuje o świcie świat za oknem i odczuwa obecność Boga. Światło, przyroda i własny oddech zaczynają go zachwycać. Odczytuje to doświadczenie jako zachętę, by oglądać codzienność z uwagą kogoś, kto widzi ją pierwszy raz. Odzyskuje spokój mimo fizycznego osłabienia. Prosi, aby podobnej radości mogli doświadczyć jego bliscy.
List 12 – Refleksja stulatka
Jako umowny stulatek Oskar zastanawia się, jak wraz z wiekiem zmienia się stosunek człowieka do życia. Tłumaczy rodzicom, że początkowo ludzie zachowują się tak, jakby mieli żyć wiecznie. Później rozczarowuje ich krótkość życia, aż wreszcie dostrzegają, że życie to „nie prezent, tylko pożyczka”, i trzeba je docenić. Chłopiec dużo śpi, ale zaznacza, że czuje się dobrze. Prosi Boga, aby odwiedził jego rodziców i pomógł im zrozumieć te myśli.
List 13 – Ostatnia wiadomość Oskara
Oskar osiąga w swojej rachubie sto dziesięć lat. W bardzo krótkiej wiadomości informuje Boga, że wydaje mu się, iż zaczyna umierać. Podpisuje ostatni napisany przez siebie list.
List 14 – Pani Róża po śmierci chłopca
Ostatnią wiadomość pisze pani Róża. Informuje, że Oskar umiera rano, kiedy ona i rodzice wychodzą na pół godziny na kawę. Przypuszcza, że chłopiec czeka na ich nieobecność, aby oszczędzić im patrzenia na jego śmierć. Przeżywa żałobę, lecz przy rodzicach powstrzymuje łzy, aby jej ból nie konkurował z ich rozpaczą. Dziękuje Bogu za spotkanie z Oskarem, który przynosi jej radość, miłość i pomaga jej wierzyć. Od tej pory będzie już tylko panią Różą, ponieważ ciocią Różą była wyłącznie dla Oskara. Wspomina też kartonik stojący przez ostatnie trzy dni przy łóżku chłopca: Oskar zastrzega w nim, że obudzić może go jedynie Bóg.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
