Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Pieśń
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca zachęca do zachowania nadziei mimo trudności. Zmiana zimy w wiosnę staje się przykładem tego, że zła sytuacja może się odmienić. Człowiek powinien zachowywać równowagę zarówno w szczęściu, jak i w nieszczęściu. Ostatnia strofa wskazuje także na zaufanie do Boga jako oparcie w niepewnym świecie.
Geneza
Utwór należy do drugiej księgi zbioru Pieśni, wydanego po śmierci Kochanowskiego w 1586 roku. Numer IX nie wystarcza do rozpoznania tekstu, ponieważ osobną Pieśń IX zawierają również Księgi pierwsze. Tutaj chodzi o utwór rozpoczynający się słowami „Nie porzucaj nadzieje”.
Kochanowski korzystał z tradycji antycznej, między innymi z poezji Horacego. Łączył ją z chrześcijańską wiarą w Boga. W tym utworze pojawia się też stoicyzm, czyli filozofia zachęcająca do opanowania i zachowania wewnętrznej równowagi mimo zmiennych okoliczności.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Udziela rad komuś, kto przeżywa trudności albo obawia się przyszłości. Zwraca uwagę na przyrodę i na częste ludzkie reakcje. Nie podaje własnej historii. Przemawia spokojnie, jak człowiek świadomy zmienności życia.
Adresat
To człowiek, do którego skierowane są polecenia i zachęty. Może nim być każdy czytelnik. Formy drugiej osoby sprawiają, że porady brzmią jak osobista rozmowa.
Fortuna i Bóg
Fortuna, rzymska bogini losu, uosabia jego nieprzewidywalność. Raz daje powodzenie, a innym razem je odbiera. Bóg pojawia się w zakończeniu jako źródło nadziei i moc zdolna odmienić sytuację człowieka. Są to różne porządki odniesień: mitologiczny obraz losu i religijne zaufanie.
Streszczenie właściwe
Strofa pierwsza
Wiersz zaczyna się wezwaniem do zachowania nadziei bez względu na obecne okoliczności. Zachód słońca nie jest końcem świata. Po niepogodzie może nadejść jasny dzień. Obraz ten przygotowuje czytelnika do myśli, że cierpienie nie musi trwać wiecznie.
Strofy druga i trzecia
Osoba mówiąca kieruje uwagę na zimowy krajobraz. Drzewa są pozbawione urody, a pola przykrywa śnieg. Następnie zapowiada wiosnę: śnieg stopnieje, słońce ogrzeje ziemię i powrócą kolory. Zmiany w naturze tworzą analogię, czyli podobieństwo, do zmian w ludzkim życiu.
Strofa czwarta
Z obserwacji przyrody wynika ogólna refleksja o nietrwałości ziemskich spraw. Radość i zmartwienie przeplatają się ze sobą. Nawet sytuacja, która wydaje się bardzo mocna i trwała, może szybko się zmienić. Wniosek dotyczy zarówno cierpienia, jak i szczęścia.
Strofy piąta i szósta
Osoba mówiąca opisuje dwie skrajne reakcje. Powodzenie prowadzi człowieka do pychy, a niepowodzenie odbiera mu opanowanie. Zalecana postawa jest inna: nie uzależniać całego poczucia własnej wartości od chwilowego sukcesu lub porażki. To praktyczny sens stoickiej równowagi.
Dawne słowo „szczęście” oznacza tu także los, nie wyłącznie radość. Dlatego wezwanie do jednakowego serca dotyczy różnych kolei życia. Opanowanie polega na tym, by emocje nie odbierały człowiekowi rozsądku.
Strofa siódma
Zakończenie powraca do nadziei. Osoba mówiąca zachęca, by nie uznawać zbyt szybko straty za nieodwracalną. Wskazuje na moc Boga, któremu człowiek może zaufać. Wiersz daje religijne pocieszenie.
Język i środki poetyckie
Kontrast zimy i wiosny pozwala wyobrazić sobie odmianę losu. Personifikacja Fortuny przedstawia los jak osobę, która daje, zabiera i szydzi. Tryb rozkazujący w zachętach do patrzenia i ufania przypomina, że wiersz jest skierowany do odbiorcy. Sentencja, czyli zwięzła myśl o znaczeniu ogólnym, porządkuje refleksję o nietrwałości świata.
Budowa i kompozycja
Utwór ma siedem czterowersowych strof. W każdej dwa krótsze, siedmiozgłoskowe wersy poprzedzają dwa jedenastozgłoskowe. Rymy parzyste i powracający układ wersów nadają wypowiedzi regularny rytm charakterystyczny dla pieśni. Obrazy przemian przyrody prowadzą do rady zachowania równowagi, a zakończenie powraca do początkowej nadziei i wzmacnia ją religijnym pocieszeniem.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
