Pieśń nad Pieśniami

Wiadomości wstępne

Autor

Nieznany; tradycyjnie Salomon

Gatunek

Poemat miłosny

Czas akcji

Nieokreślony

Miejsce akcji

Jerozolima, ogrody i winnice

Pigułka wiedzy

Pieśń nad Pieśniami przedstawia wzajemną miłość kobiety i mężczyzny, nazywanych Oblubienicą i Oblubieńcem. Ich wypowiedzi wyrażają zachwyt, pragnienie bliskości, radość spotkania i niepokój rozłąki. Uczucie jest ukazane jako potężne, wyłączne i niemożliwe do kupienia. Odczytanie alegoryczne nadaje tej miłości sens religijny: w tradycji żydowskiej Oblubieniec oznacza Boga, a Oblubienica Izrael. W tradycji chrześcijańskiej Oblubieniec obrazuje między innymi Chrystusa, a Oblubienica Kościół.

Geneza

Utwór powstał w języku hebrajskim i został włączony do Starego Testamentu. Tytuł oznacza pieśń najwspanialszą, przewyższającą inne. Tradycja przypisała księgę Salomonowi, którego imię występowało w jej początkowej formule, jednak autorstwo pozostało anonimowe. W tradycji żydowskiej księgę włączono do pięciu zwojów zwanych Megilot i odczytywano podczas święta Pesach.

Bohaterowie

Oblubienica – podmiot i adresatka wypowiedzi

Zakochana kobieta, która otwarcie mówi o swoim uczuciu i pragnie obecności ukochanego. Zachwyca się jego wyglądem, przywołuje go i podejmuje poszukiwania. Wspomina pracę w winnicach, do której skierowali ją bracia. Potrafi wyrazić własne pragnienia oraz pewność, że jest dla ukochanego kimś wyjątkowym. W rozdziale 7 zostaje nazwana Sulamitka.

Oblubieniec – podmiot i adresat wypowiedzi

Ukochany Oblubienicy. Wychwala jej piękno, zaprasza ją do wspólnego przebywania na łonie natury i zapewnia o jej wyjątkowości. W wypowiedziach pojawiają się związane z nim obrazy pasterza, ogrodu i królewskiego przepychu.

Córki jerozolimskie – rozmówczynie kochanków

Grupa kobiet występująca w roli chóru. Oblubienica opowiada im o sobie i ukochanym oraz zwraca się do nich z prośbami. Kobiety pytają, co wyróżnia jej wybranka, a następnie deklarują pomoc w poszukiwaniu go. Ich pytania wywołują kolejne wyznania zakochanej.

Bracia Oblubienicy

Oblubienica wspomina ich gniew i powierzenie jej pilnowania winnic. W końcowej części utworu pojawia się wypowiedź braci o dorastającej siostrze i o tym, jak zadbać o jej przyszłość. Kobieta odpowiada obrazem własnej dojrzałości i samodzielności.

Streszczenie właściwe

Pragnienie bliskości i wzajemność uczucia

Utwór rozpoczyna się od pragnienia pocałunków i obecności ukochanego. Oblubienica porównuje miłość do przyjemności związanych z winem i wonnymi olejkami. Obrazy dotyku, smaku i zapachu nadają wyznaniom zmysłowy charakter. Chce podążać za wybrankiem i przebywać blisko niego. Wypowiedzi kochanków tworzą ciąg wyznań, dialogów i obrazów tęsknoty.

Zwracając się do córek jerozolimskich, kobieta mówi o swojej opalonej skórze. Wyjaśnia, że pracowała na słońcu, ponieważ bracia kazali jej pilnować winnic. Następnie pyta ukochanego, gdzie pasie trzodę i gdzie odpoczywa w południe. Otrzymuje wskazówkę, aby szła śladami stad ku pasterskim szałasom.

Kochankowie odpowiadają sobie pochwałami. Oblubieniec dostrzega wyjątkowość kobiety, porównując ją do lilii rosnącej wśród cierni. Ona porównuje go do jabłoni wyróżniającej się spośród innych drzew i dającej upragniony cień. Przeżywa silne wzruszenie, pragnie wsparcia i objęcia. Powraca prośba kierowana do córek jerozolimskich, aby nie budziły miłości, zanim sama się obudzi.

Zaproszenie na spotkanie wśród budzącej się przyrody

Oblubienica rozpoznaje głos ukochanego. Widzi go w wyobrażeniu jako kogoś lekkiego i szybkiego, podobnego do gazeli lub młodego jelenia przemierzającego wzgórza. Mężczyzna staje za ścianą, zagląda przez okno i zaprasza ją, aby wyszła.

Uzasadnia zaproszenie nadejściem wiosny. Zima i deszcze mijają, pojawiają się kwiaty, słychać ptaki, a winnice zaczynają pachnieć. Ukochany chce zobaczyć twarz kobiety i usłyszeć jej głos. Wśród tych obrazów pojawia się też wezwanie do schwytania małych lisów niszczących kwitnące winnice. Pojawia się również wyznanie wzajemnej przynależności kochanków.

Nocne poszukiwanie i odnalezienie ukochanego

Oblubienica opowiada o nocy, podczas której szuka ukochanego na swoim posłaniu i nie może go znaleźć. Postanawia wstać i przejść przez miejskie ulice oraz place. Spotyka strażników i pyta ich o poszukiwanego mężczyznę.

Niedługo po minięciu strażników odnajduje ukochanego. Chwyta go i nie chce puścić, zamierzając wprowadzić go do domu swojej matki. Po doświadczeniu braku następuje radość odzyskanej bliskości. Może to być sen albo marzenie.

Zachwyt nad pięknem ukochanej

Oblubieniec opisuje oczy, włosy, zęby, usta i szyję ukochanej. Sięga po porównania do gołębi, stad zwierząt, owoców i okazałej wieży. Każdy z tych obrazów pozwala mu wskazać inny szczegół jej urody. Rząd zębów przypomina stado owiec po kąpieli, a usta karmazynową nić. Wyznaje, że nawet jedno spojrzenie kobiety porusza jego serce.

W opisie Oblubienicy pojawia się zamknięty ogród i strzeżone źródło. Ogród jest pełen cennych roślin, owoców i zapachów: rosną w nim granaty, nard i szafran, a także cynamon i mirra. Kobieta pragnie, by wiatr rozniósł jego woń, i zaprasza ukochanego do środka. Ogród jest obrazem bliskości kochanków.

Spóźnione otwarcie drzwi i bolesna rozłąka

W kolejnym nocnym obrazie Oblubienica śpi, ale jej serce pozostaje czujne. Ukochany puka i prosi o otwarcie drzwi. Kobieta zwleka, wspominając, że już zdjęła odzienie i umyła nogi. Kiedy wreszcie wstaje i otwiera, mężczyzny już nie ma. Szuka go i woła, lecz nie otrzymuje odpowiedzi.

Na ulicach napotyka strażników, którzy ją ranią i odbierają jej płaszcz. Mimo tego nadal myśli o ukochanym. Prosi córki jerozolimskie, aby, jeśli go spotkają, przekazały mu wiadomość o sile jej tęsknoty. Gdy rozmówczynie pytają, dokąd odszedł, wskazuje ogród. Ponawia też zapewnienie, że kochankowie należą do siebie.

Oblubienica również szczegółowo wychwala mężczyznę. Porównuje jego wygląd do złota, drogich kamieni, pachnących roślin i cedrów. Zapytana przez córki jerozolimskie, dlaczego tak bardzo go kocha, przedstawia go jako kogoś wyróżniającego się spośród tysięcy. Ukochany z kolei zapewnia, że spośród wielu kobiet właśnie ona jest dla niego jedyna.

Trwałość i bezcenność miłości

Kobieta pragnie swobodnie okazywać ukochanemu czułość i przyprowadzić go do domu matki. Pojawia się obraz Oblubienicy przychodzącej od strony pustyni, wspartej na swoim wybranku. Pada prośba o zachowanie jej przy sercu i ramieniu jak pieczęci. Pieczęć służyła do potwierdzania tożsamości; można ją było nosić przy ciele, na przykład na ramieniu. Pieczęć wyraża trwałość oraz wyjątkowość łączącej ich więzi.

Miłość zostaje porównana do potęgi śmierci i płomienia, którego nie potrafią zgasić nawet wielkie wody. Człowiek oferujący za nią cały majątek spotkałby się z pogardą. Końcowe wypowiedzi wracają do ogrodu i do wzajemnego przywoływania się kochanków. Oblubieniec chce usłyszeć głos kobiety, a ona zwraca się do niego, ponownie porównując go do gazeli lub młodego jelenia.

Motywy

Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.