Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Pieśń
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Poeta zapowiada, że dzięki twórczości przetrwa śmierć i zdobędzie sławę w odległych krajach. Wyobraża sobie własną przemianę w białego ptaka, który unosi się nad ziemią. Zwraca się do Myszkowskiego i prosi o rezygnację z wystawnego pogrzebu. Najważniejszy sens utworu to przekonanie, że poezja zapewnia twórcy trwałą obecność w pamięci ludzi.
Geneza
Utwór zamyka Księgi wtóre w zbiorze Pieśni. Księgi dwoje, wydanym pośmiertnie w 1586 roku. Kochanowski nawiązuje do ody II 20 Horacego, skierowanej do Mecenasa. Przenosi antyczny wzór do własnej twórczości, a miejsce rzymskiego opiekuna poetów zajmuje Piotr Myszkowski, przyjaciel i protektor Kochanowskiego.
Taki twórczy sposób przekształcenia wcześniejszego utworu nazywamy parafrazą. Pieśń należy do renesansowej refleksji nad wartością poezji i wyjątkową rolą artysty.
Bohaterowie
Poeta
Podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca w wierszu, wprost nazywa siebie poetą. Mówi w pierwszej osobie i z wielką pewnością zapowiada własną przyszłość. Wierzy w wartość swojej twórczości i nie przejmuje się ludzką zazdrością. Przedstawia siebie jako istotę o podwójnej naturze: ludzkiej i ptasiej. W sensie przenośnym jest śmiertelnym człowiekiem i twórcą dzieł, które mogą przetrwać jego życie.
Myszkowski
Myszkowski jest bezpośrednim adresatem słów poety. Zwrot do niego nadaje wypowiedzi osobisty ton. Poeta powierza mu własne przekonanie o przyszłej sławie i końcową prośbę dotyczącą pogrzebu.
Postacie i obrazy mitologiczne
Poeta porównuje swój śmiały lot do lotu Ikara. Muzy, opiekunki sztuk, łączą obraz ptaka z twórczością. Styks, rzeka krainy umarłych, oznacza granicę śmierci, którą poeta zamierza przekroczyć dzięki swoim dziełom.
Streszczenie właściwe
Zapowiedź niezwykłego lotu
Początek wiersza zapowiada odejście poety z ziemskiego świata. Niezwykłe pióro łączy dwa znaczenia: narzędzie pisarskie oraz element ptasich skrzydeł. To od razu wiąże lot z poezją. Mówiący chce wznieść się ponad tłum i zazdrość. Jego pewność siebie wynika z wiary w wartość własnego talentu.
Przekonanie o nieśmiertelności
Poeta zwraca się do Myszkowskiego i oświadcza, że śmierć go ostatecznie nie pochłonie. Wymienienie Styksu wprowadza antyczne wyobrażenie świata zmarłych. Poetycka nieśmiertelność polega na dalszym życiu w utworach i pamięci czytelników. Motyw ten wiąże się z horacjańskim non omnis moriar, czyli przekonaniem „nie wszystek umrę”.
Przemiana w białego ptaka
W trzeciej strofie zapowiedź przybiera widzialny kształt. Skóra na nogach staje się chropawa, głowa zmienia się w ptasią, pojawiają się pióra, a z ramion wyrastają rozległe skrzydła. Szczegółowy opis przemiany pozwala wyobrazić sobie spełnienie wcześniejszej obietnicy. Biały ptak, odczytywany w tradycji horacjańskiej jako łabędź, łączy się z pięknem śpiewu i natchnieniem poetyckim.
Sława przekraczająca granice
Poeta zapowiada lot szybszy od lotu śmiałego Ikara. Wymienia Bosfor, północnoafrykańskie zatoki oraz daleką północ. Następnie wylicza mieszkańców różnych krajów, którzy mają poznać jego twórczość: między innymi Anglików, Niemców, Hiszpanów i ludzi żyjących nad Tybrem. Podróż ptaka staje się obrazem rozchodzenia się sławy. Skala zapowiedzi odpowiada wysokiej samoocenie artysty.
Prośba o rezygnację z żałoby
W zakończeniu poeta odrzuca lamenty, świece, dzwony i bogate mary pogrzebowe. Nazywa pogrzeb „próżnym”, czyli zbytecznym. Skoro będzie nadal obecny dzięki poezji, uroczysta oprawa żałoby traci dla niego znaczenie. Końcowa prośba wynika więc z przekonania rozwijanego od pierwszej strofy.
Język i środki poetyckie
Liczne przerzutnie, czyli przeniesienia dalszej części zdania do następnego wersu, utrzymują ciągłość wypowiedzi ponad granicami wersów i strof.
Rozwinięta metafora przemiany w ptaka pozwala przedstawić abstrakcyjną ideę nieśmiertelności jako ruch i zmianę ciała. Apostrofa, czyli bezpośredni zwrot do Myszkowskiego, wprowadza osobistego odbiorcę. Wyliczenia krajów i ludów poszerzają zasięg przyszłej sławy. Utwór ma charakter autotematyczny: jego tematem jest samo tworzenie poezji oraz los poety.
Budowa i kompozycja
Pieśń składa się z sześciu czterowersowych strof. Trzynastozgłoskowe wersy oraz rymy parzyste nadają wypowiedzi regularny rytm. Wypowiedź prowadzi od zapowiedzi niezwykłego lotu przez przemianę i obraz przyszłej sławy do prośby o rezygnację z żałoby, która wynika z wiary w poetycką nieśmiertelność.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
