Wiadomości wstępne
- Autor
- Adam Mickiewicz
- Gatunek
- Liryk refleksyjny
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Dojrzały człowiek płacze, wspominając kolejne etapy życia. Dzieciństwo widzi jako czas niewinności, młodość jako okres wzniosłych pragnień i nierozwagi, a dorosłość jako doświadczenie klęski. Pierwszy wers powraca na końcu, zamykając wspomnienia w obrazie łez. Krótki wiersz jest bolesnym rozrachunkiem z całym dotychczasowym życiem.
Geneza
Utwór należy do grupy wierszy nazywanych Lirykami lozańskimi, związanych z pobytem Mickiewicza w szwajcarskiej Lozannie w latach 1839–1840. Poeta pracował tam jako profesor literatury łacińskiej.
Mickiewicz nie wydał tych utworów za swojego życia. Nazwę Liryki lozańskie nadano im później. Wiersz Polały się łzy me czyste… określa się przez incipit, czyli początkowe słowa tekstu.
Bohaterowie
Człowiek rozliczający własną przeszłość
Osoba mówiąca przedstawia własne wspomnienia i emocje. Wyraźnie zaznacza osobisty charakter wypowiedzi zaimkami „me”, „moją” oraz „mój”. Jest to liryka bezpośrednia, w której podmiot mówi wprost o swoim doświadczeniu.
Mówiący ocenia życie jako człowiek dojrzały, przeżywający nazwany w wierszu wiek męski. Dziecko, młodzieniec i dojrzały człowiek to ta sama osoba w kolejnych okresach życia.
Streszczenie właściwe
Wers 1: Początek płaczu
Mówiący zaczyna od wyznania, że popłynęły jego łzy. Przymiotnik „rzęsiste” wskazuje, że płacze obficie, natomiast określenie „czyste” nadaje jego przeżyciu cechę szczerości. Wspomnienia wywołują silną, bezpośrednią reakcję.
Wers 2: Dzieciństwo
Dzieciństwo zostaje nazwane „sielskim” i „anielskim”. Pierwsze określenie sugeruje spokój oraz beztroskę, drugie niewinność i dobro. Jest to idealizacja, czyli przedstawienie danego okresu w szczególnie korzystnym świetle.
Łzy towarzyszą również dobrym wspomnieniom. W tej części wyrażają żal za utraconym szczęściem i czasem, do którego nie można powrócić. Dzieciństwo staje się w pamięci szczególnie cenne, ponieważ należy już do przeszłości.
Wers 3: Młodość
Młodość otrzymuje ocenę niejednoznaczną. Słowo „górna” wskazuje na wysokie aspiracje, wzniosłe ideały i odwagę marzeń. Zestawione z nim słowo „durna” odnosi się do nierozwagi oraz braku doświadczenia.
Mówiący z dystansu dostrzega więc zarówno rozmach dawnych pragnień, jak i ich niedojrzałość.
Wers 4: Dorosłość
Wiek męski zostaje utożsamiony z wiekiem klęski. To najsurowsza z trzech ocen. Dojrzałość nie przynosi spełnienia, którego można by oczekiwać po młodzieńczych nadziejach.
Dorosłość przynosi mówiącemu poczucie przegranej. Skrócenie tego wersu sprawia, że surowa ocena wybrzmiewa szczególnie dobitnie.
Wers 5: Powrót do łez
Zakończenie powtarza słowa otwierające utwór. Po wspomnieniu dzieciństwa, młodości i dorosłości czytelnik lepiej rozumie ciężar tego wyznania. Łzy obejmują żal za minionym dobrem, rozczarowanie dawną nierozwagą i ból obecnego niespełnienia.
Język i środki poetyckie
Rozpoczynające trzy środkowe wersy „na” to anafora, czyli powtórzenie na początku kolejnych wersów.
Rymy wewnętrzne, na przykład „sielskie, anielskie” oraz „górną i durną”, wiążą określenia poszczególnych etapów życia. W opisie młodości zderzają wzniosłe dążenia z nierozwagą. Rym „męski” i „klęski” zestawia dojrzałość z doświadczeniem porażki. Podobna budowa środkowych wersów, czyli paralelizm składniowy, porządkuje rozrachunek. Oszczędne słownictwo i brak szczegółowej opowieści skupiają uwagę na emocjach.
Sens utworu
Najważniejsze motywy to przemijanie, pamięć, dzieciństwo, młodość i rozczarowanie. Elegijność oznacza tutaj smutną refleksję nad utratą i upływem czasu. Dojrzały człowiek ocenia dawne doświadczenia z dystansu, a kolejne etapy życia zyskują w pamięci nowe znaczenia.
Budowa i kompozycja
Wiersz składa się z pięciu wersów. Powtórzenie początku w zakończeniu tworzy kompozycję klamrową. Trzy środkowe wersy układają życie chronologicznie, od dzieciństwa do dojrzałości. Powrót do początkowego wyznania można odczytać jako znak trwającego smutku.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
