Wiadomości wstępne
- Autor
- Zbigniew Herbert
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Osoba mówiąca zaprasza odbiorcę do tworzenia obrazów w wyobraźni. Proste dźwięki i gesty uruchamiają kolejne skojarzenia. Wyobraźnia pozwala z elementów znanej rzeczywistości budować nowy świat. Sam wiersz jest przykładem tego, jak słowa pobudzają czytelnika do takiego tworzenia.
Geneza
Wiersz ukazał się w tomie Hermes, pies i gwiazda (1957), a później otwierał Studium przedmiotu (1961). Herbert poruszał w swojej poezji pytania o wyobraźnię, sztukę i sposoby opisywania świata. Tutaj punktem wyjścia są zwykłe czynności i przedmioty.
Bohaterowie
Osoba mówiąca
Pełni funkcję przewodnika. Zwraca się do odbiorcy i podsuwa mu czynności uruchamiające skojarzenia. Nie poznajemy jej imienia ani biografii. Najważniejsze jest to, jak prowadzi uwagę czytelnika.
Odbiorca
To osoba zaproszona do współtworzenia. Może nią być każdy czytelnik, również dziecko. Sam odtwarza obraz w myślach.
Streszczenie właściwe
Powstawanie i przemiana krajobrazu
Stukanie uruchamia obraz kukułki i lasu, a gwizd wywołuje rzekę łączącą góry z dolinami. Po chrząknięciu pojawia się miasteczko z wieżą i żółtymi domkami. Kolejne elementy łączą się w krajobraz. Po zamknięciu oczu krajobraz zasypuje śnieg i zapada noc. Jest to ciąg wyobrażeń wywoływanych przez dźwięki i gesty.
Znaczenie tytułu
Tytułowe pudełko jest metaforą, czyli przenośnią. Czegoś niewidzialnego, jak zdolność wyobrażania, nie da się dosłownie zamknąć w pojemniku. Obraz pudełka pomaga jednak pomyśleć o zasobie możliwości, który można uruchomić.
Wyobraźnia może tworzyć świat łagodniejszy i bardziej uporządkowany od codzienności. Takie odczytanie łączy wiersz z pragnieniem harmonii. Tworzenie pozwala także uważniej przyglądać się temu, co znamy.
Jak słowa tworzą obrazy
Porównanie łączy dwie rzeczy przez wskazanie podobieństwa. Zestawienie domków z kostkami do gry pomaga zobaczyć ich kształt i niewielkie rozmiary. Metafora nie wyjaśnia podobieństwa wprost: połączenie rzeki z nicią zwraca uwagę na jej zdolność łączenia odległych miejsc.
Określenie drzew słowami „zielone płomyki” wydobywa ich barwę i kształt. Nietypowe zestawienie pobudza uwagę, bo każe zobaczyć znany element krajobrazu w nowy sposób. Przy omawianiu przenośni najważniejsze jest właśnie wyjaśnienie takiej funkcji.
Udział czytelnika
Czasowniki w trybie rozkazującym angażują adresata. Tworzą wrażenie bezpośredniego kontaktu. Wiersz opiera się również na współpracy autora i odbiorcy: pierwszy wybiera słowa, drugi buduje na ich podstawie obrazy. Czytanie poezji wymaga więc aktywności wyobraźni.
Budowa i kompozycja
Polecenia prowadzą czytelnika przez kolejne etapy tworzenia krajobrazu, od dźwięków i gestów po śnieg oraz noc. Utwór ma formę wiersza wolnego: wersy mają różną długość i nie są podporządkowane stałemu układowi rymów. Ich podział kieruje tempem czytania i może zatrzymać uwagę na pojedynczym słowie. Ograniczona interpunkcja zwiększa znaczenie pauz wynikających z zapisu.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
