Wiadomości wstępne
- Autor
- Wisława Szymborska
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Pisanie pozwala tu tworzyć świat i decydować o jego losach. Osoba pisząca może zatrzymać wydarzenia, ochronić wymyśloną postać i utrwalić chwilę. Literatura przeciwstawia się przemijaniu, chociaż jej twórca sam pozostaje śmiertelny. Radość wynika zarówno ze swobody wyobraźni, jak i z możliwości zachowania czegoś w słowach.
Geneza
Radość pisania otwiera tom Sto pociech, wydany w 1967 roku. Szymborska podejmuje w nim refleksję nad tworzeniem literatury. Utwór jest autotematyczny, ponieważ jego tematem jest samo pisanie.
Wiersz powstał w XX wieku, ale dotyczy pytania znacznie szerszego niż doświadczenie jednej poetki: co człowiek może zrobić dzięki sztuce, skoro nie potrafi zatrzymać upływu czasu w rzeczywistym świecie? Odpowiedź rozwija się przez obraz powstawania opowieści na kartce.
Bohaterowie
Osoba pisząca
Podmiot liryczny przedstawia siebie jako twórcę. Daje o sobie znać, gdy mówi o własnych palcach, decyzjach i woli. To przykład liryki bezpośredniej, w której osoba mówiąca wypowiada się we własnym imieniu. Zna możliwości pisania, ale pamięta też o granicach ludzkiego życia.
Sarna i myśliwi
Sarna jest istotą zagrożoną, a myśliwi mogą stać się sprawcami jej śmierci. Wszystkie te postacie należą jednak do powstającego utworu. Ich los zależy od decyzji osoby piszącej. Zwierzę pozwala czytelnikowi odczuć troskę o kruche życie, a zagrożenie stawia przed twórcą pytanie o odpowiedzialność za dalszy ciąg opowieści.
Streszczenie właściwe
Świat powstający ze słów
Początek przedstawia leśny obraz, lecz od razu przypomina, że został on stworzony w języku. Określenie „napisana sarna” łączy dwa spojrzenia: wyobrażamy sobie zwierzę i jednocześnie pamiętamy o znakach na kartce.
To pozwala zrozumieć pojęcie fikcji literackiej. Jest nią świat wykreowany w utworze, także wtedy, gdy przypomina rzeczywistość. Pisarz korzysta z rzeczy znanych czytelnikowi, ale łączy je według własnego pomysłu. Odbiorca wie, że czyta utwór, a mimo to może przeżywać emocje związane z jego postaciami.
Zagrożenie i zatrzymany czas
Obraz sarny zostaje zestawiony z możliwością polowania. Litery i zdania wydają się zdolne do działania. Takie ożywienie polega na nadaniu przedmiotom lub zjawiskom cech istot żywych. Dzięki niemu widać, jak wielką zmianę może spowodować dopisanie kolejnego zdania.
Osoba mówiąca przypomina następnie, że w utworze obowiązują ustanowione przez nią prawa. Może zawiesić ruch i przedłużyć pojedynczą chwilę. Nie musi doprowadzić do śmierci sarny. Swoboda twórcza obejmuje również decyzję, by przerwać bieg zdarzeń.
Znaczenie zakończenia
Określenie „zemsta ręki śmiertelnej” jest metaforą, czyli przenośnią. Wyraża niezgodę na przemijanie: człowiek może nadać trwałość zapisanym postaciom i chwilom, choć sam nie uzyska w ten sposób biologicznej nieśmiertelności.
Ważne jest napięcie między mocą a kruchością. Twórca ma ogromną władzę we własnym dziele. W rzeczywistym świecie nie ma takiej władzy nad czasem i śmiercią. Literatura może przechowywać pamięć o doświadczeniu. Nie sprawia jednak, że rzeczywiste wydarzenie trwa bez końca.
Sens utworu
Kontrast świata rzeczywistego i świata literackiego pomaga wyjaśnić tytuł: pisanie daje radość, ponieważ pozwala wymyślać, wybierać i utrwalać. Utwór łączy motywy wyobraźni, wolności twórczej, odpowiedzialności oraz przemijania.
Budowa i kompozycja
To wiersz wolny: wersy mają różną długość, a rytm nie opiera się na stałym schemacie. Liczne pytania prowadzą od zaciekawienia leśną sceną do namysłu nad możliwościami sztuki. Końcowe krótkie wypowiedzenia skupiają najważniejszy wniosek.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
