Wiadomości wstępne
- Autor
- Maria Konopnicka
- Gatunek
- pieśń patriotyczna
- Czas
- Nieokreślony; tło: zabory, początek XX w.
- Miejsce
- Nieokreślone; odniesienia do ziem polskich
Pigułka wiedzy
Rota jest uroczystą przysięgą Polaków, którzy zobowiązują się bronić ojczystej ziemi i języka. Sprzeciwiają się germanizacji, czyli narzucaniu niemieckiego języka i kultury oraz wypieraniu polskości. Deklarują jedność i gotowość do poświęcenia życia, a Boga proszą o pomoc w dochowaniu przyrzeczenia. Wspominają polską historię i wierzą, że następne pokolenia odzyskają wolną ojczyznę.
Geneza
Maria Konopnicka napisała Rotę w 1908 roku w sprzeciwie wobec nasilonej germanizacji Polaków w zaborze pruskim. Tytuł oznacza tekst przysięgi. Muzykę skomponował Feliks Nowowiejski, a w 1910 roku pieśń wykonano podczas odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie, w pięćsetną rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Wiersz ma cztery zwrotki; w wykonaniach pieśni często śpiewa się trzy pierwsze.
Bohaterowie
Podmiot liryczny: wspólnota Polaków
Przemawia wspólnota Polaków, czyli zbiorowy podmiot liryczny. Rozpoznajemy go po formach „nie rzucim” i „bronić będziemy”. Mówiących łączą język, historia i przywiązanie do ojczyzny. Przez wspólne „my” deklarują solidarność i zobowiązują się do obrony narodu.
Adresat
W refrenie Polacy przywołują Boga i proszą go o pomoc w dotrzymaniu przysięgi. Ich deklaracja jest zarazem skierowana do rodaków, których ma jednoczyć, oraz do zaborcy, wobec którego wyraża sprzeciw.
Streszczenie właściwe
Kolejne zwrotki tworzą przysięgę wierności ojczyźnie złożoną przez wspólnotę zagrożoną utratą ziemi, języka i kultury.
Zwrotka 1. Obrona ziemi i języka
Polacy przyrzekają, że nie opuszczą ziemi przodków i nie pozwolą zniszczyć ojczystej mowy. Określenie „królewski szczep piastowy” przypomina o początkach polskiego państwa i dumie ze wspólnej historii. Mówiący zapowiadają, że nie poddadzą się wrogowi. Obrona języka ma pomóc zachować więź między ludźmi należącymi do narodu pozbawionego własnego państwa.
Zwrotka 2. Gotowość do poświęcenia
Wspólnota zapowiada obronę polskości aż do ostatniej kropli krwi, czyli nawet za cenę życia. Opór ma trwać do pokonania ucisku. „Krzyżacka zawierucha” przywołuje dawny konflikt z zakonem krzyżackim, aby opisać współczesne autorce zagrożenie ze strony pruskiego zaborcy. Każdy dom ma stać się symboliczną twierdzą: miejscem, w którym rodzina zachowuje polski język, tradycje i pamięć o przodkach.
Zwrotka 3. Sprzeciw wobec germanizacji
Polacy nie zgadzają się na poniżanie i odbieranie dzieciom polskiej tożsamości przez germanizację. Zapowiadają, że wyruszą do walki zbrojnej, prowadzeni przez ducha narodowego, czyli wspólne wartości i przywiązanie do ojczyzny. Złoty róg jest sygnałem wzywającym do działania. Można w nim odczytać nawiązanie do Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W Rocie mówiący zapewniają, że odpowiedzą na wezwanie i wspólnie podejmą walkę.
Zwrotka 4. Nadzieja na wolność
Wspólnota odrzuca możliwość wymazania Polski i jej nazwy z pamięci. Słowami „Nie pójdziem żywo w trumnę” Polacy odmawiają pogodzenia się z zagładą narodu, czyli utratą jego języka, kultury i tożsamości. Przyrzekają zachować dumę i wierność ojczyźnie. Wierzą, że wnuk odzyska ziemię przodków, więc wysiłek obecnego pokolenia ma przynieść wolność jego potomkom.
Każdą zwrotkę zamyka refren, czyli powtarzający się fragment: „Tak nam dopomóż Bóg!”. Nadaje on obietnicom formę przysięgi składanej z odwołaniem do Boga.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
