Wiadomości wstępne
- Autor
- Bolesław Leśmian
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Ubogi, kulejący szewczyk pracuje nocą nad butami dla Boga. Chce podziękować za otrzymane życie, ofiarowując to, co potrafi wykonać. Powracający refren jest pochwałą twórczej pracy. Ubogi rzemieślnik odnajduje godność w działaniu i tworzeniu mimo własnych ograniczeń.
Geneza
Szewczyk pochodzi z tomu Łąka, wydanego w 1920 roku. Należy do cyklu Pieśni kalekujące. Jego bohater jest człowiekiem doświadczającym fizycznej niesprawności i biedy.
Leśmian łączy zwykłe rzemiosło z fantastycznym pomysłem uszycia obuwia dla Boga. Dzięki temu może mówić o ludzkich możliwościach, potrzebie tworzenia i pragnieniu nadania sensu własnej pracy.
Bohaterowie
Szewczyk
Jest ubogim rzemieślnikiem, który kuleje. Określenie go mianem człowieka obłędnego zwraca uwagę na niezwykłość jego zamiaru. Podejmuje zadanie przekraczające zwykłą miarę: chce uszyć buty Bogu nazywanemu Nieobjętym. Mimo małych możliwości działa z zapałem i czułością. Jego dar ma wartość dzięki zaangażowaniu i wdzięczności.
Bóg
Jest adresatem wypowiedzi szewczyka i dawcą życia. Bohater wyobraża Go sobie jako istotę, która może chodzić boso i zranić stopy. Takie nadanie Bogu ludzkich cech nazywa się antropomorfizacją. Pozwala szewczykowi wyrazić troskę za pomocą czynności, którą najlepiej zna. Bóg pozostaje milczącym odbiorcą tych słów.
Osoba przedstawiająca szewczyka
Początek przedstawia bohatera z zewnątrz, w trzeciej osobie. Następnie pojawia się jego bezpośredni zwrot do Boga. Zmiana sposobu wypowiedzi pozwala przejść od obrazu nocnej pracy do poznania myśli i uczuć rzemieślnika.
Streszczenie właściwe
Nocna praca nad niezwykłym obuwiem
W mglistym otoczeniu widać sierp księżyca, komin i latarnię. Światło sięga w mrok kończącej się ulicy. Nocny obraz wprowadza atmosferę niezwykłości. Szewczyk szyje buty przeznaczone dla Boga, choć nie sposób objąć Go ludzką miarą.
Po tym obrazie pojawia się refren wychwalający trud, dzięki któremu powstaje but. Zwyczajna czynność zyskuje wysoką rangę: jest tworzeniem czegoś, czego wcześniej nie było.
Buty jako dar i wyraz troski
Szewczyk zwraca się do Boga z pragnieniem wręczenia Mu swojego dzieła. Chce ochronić Jego stopy przed zranieniem podczas chodzenia po niebie. Wyobraża sobie, że duchy rozświetlające niebo gwiazdami opowiedzą o tym darze.
W tej fantastycznej scenie człowiek występuje jako ktoś, kto sam może obdarować Boga. Myśli o swoim zawodzie z dumą: dzięki obecności szewca na świecie nawet Bóg może otrzymać odpowiednie obuwie. Powtórzony refren ponownie sławi twórczą moc pracy.
Wdzięczność i przyjęcie własnych możliwości
Bohater dziękuje za otrzymany udział w istnieniu. Przyznaje, że jego ubóstwo ogranicza możliwości obdarowania Boga. Prosi o wybaczenie, ponieważ umie ofiarować jedynie buty. Skromność łączy się z wcześniejszą dumą z wykonanej pracy.
Pod koniec szewczyk zachęca do szycia, dopóki wystarczy sił, i do życia aż do śmierci. Sens człowiek odnajduje w samym tworzeniu i przeżywaniu życia.
Język i środki poetyckie
Uosobienie latarni, która zachowuje się jak ktoś wspinający się na palce, ożywia nocną scenerię. Neologizm to nowo utworzone słowo; czasownik „daleczeje” oddaje wrażenie oddalania się księżyca. Apostrofy, czyli bezpośrednie zwroty do Boga, nadają wypowiedzi szewczyka charakter modlitwy. Zestawienie małych możliwości człowieka z nieograniczonością Boga pozwala dostrzec zarówno śmiałość, jak i skromność bohatera.
Sens utworu
Utwór podnosi wartość pracy człowieka, którego łatwo byłoby zlekceważyć z powodu ubóstwa i niesprawności. Szewczyk korzysta z posiadanych umiejętności, aby wyrazić wdzięczność. Najważniejsze motywy to praca, dar, wiara i godność człowieka.
Budowa i kompozycja
Refren to powracający fragment wypowiedzi. Tutaj pojawia się trzy razy, porządkuje utwór i nadaje mu pieśniowość. Rymy oraz powtórzenia wzmacniają rytm pracy. Przejście od opisu nocnej pracy do słów szewczyka pozwala najpierw zobaczyć jego czynność, a potem poznać wdzięczność i troskę, które ją uzasadniają.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
