Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Tren
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Ojciec ogląda ubrania pozostałe po zmarłej córeczce. Rzeczy, które wcześniej służyły dziecku, teraz przypominają o jego nieobecności. Wyobrażenie przyszłego wesela zderza się z obrazem pogrzebu. Utwór wyraża rozpacz po stracie dziecka i przyszłości, której nie zdążyło przeżyć.
Geneza
Tren VII należy do cyklu dziewiętnastu Trenów, wydanego w 1580 roku. Kochanowski poświęcił go zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli. Osobiste doświadczenie stało się podstawą starannie ułożonego dzieła o żałobie, miłości i zachwianiu dotychczasowych przekonań.
Tren wywodzi się z antycznej poezji żałobnej. Zwykle upamiętniał osobę zasłużoną. Kochanowski uczynił bohaterką całego cyklu małe dziecko, którego znaczenie wynika z miłości najbliższych.
Bohaterowie
Ojciec mówiący w wierszu
Podmiot liryczny, czyli osoba wypowiadająca się w wierszu, jest pogrążonym w żałobie ojcem. Mówi o swojej córce, zwraca się do jej ubrań, a następnie do niej samej. Biograficzny kontekst łączy tę postać z Kochanowskim.
Zmarła córka i matka
Dziewczynka nie zostaje w tym trenie nazwana imieniem. Z całego cyklu wiadomo, że chodzi o Urszulkę. Ojciec przywołuje jej drobne ciało i stroje. Matka pojawia się jako osoba, która dawała córce ubrania i miała kiedyś przygotować jej ślubną wyprawę. Teraz ubiera dziecko do grobu.
Streszczenie właściwe
Ubrania, które potęgują ból
Na początku ojciec przemawia do strojów córki. Dawne słowo „ochędóstwo” oznacza tu ubrania i ozdoby. Pyta, dlaczego przyciągają jego wzrok i powiększają cierpienie. Jest to pytanie retoryczne: wyraża bezradność ojca i nie wymaga odpowiedzi.
Wspomniane przedmioty są konkretne: wzorzysta sukienka, wstążki do włosów i złocone paski. Należały do zwyczajnego życia rodzinnego. Po śmierci dziewczynki stały się niepotrzebne, choć przetrwały dłużej niż ona. Obecność rzeczy tym mocniej przypomina o nieobecności dziecka.
Przedmioty uruchamiają kolejne wspomnienia: najpierw o żywym dziecku, później o planach rodziców i wreszcie o pogrzebie. Dzięki temu zwykłe ubrania stają się znakiem utraconej więzi. To ważny przykład motywu pamiątki: rzecz przechowuje wspomnienie osoby, lecz nie może zastąpić jej obecności. Ojciec patrzy na to, co pozostało, i coraz dotkliwiej odczuwa, czego już nie odzyska.
Śmierć jako sen bez przebudzenia
Ojciec wie, że córka już nigdy nie założy pozostawionych ubrań. Powtórzenie „Nie masz, nie masz nadzieje” wzmacnia myśl, że strata jest ostateczna.
Metafora „sen żelazny, twardy, nieprzespany” oznacza śmierć. Zwykły sen przynosi odpoczynek, lecz z tego snu nie można się obudzić. Określenia „żelazny” i „twardy” odbierają temu obrazowi łagodność.
Wesele, którego nie będzie
Ojciec zwraca się do córki i przywołuje nadzieje rodziców związane z jej dorosłym życiem. Matka miała przygotować wyprawę ślubną i doprowadzić dziewczynę do małżeńskiego łoża. Te obrazy zostają zastąpione opisem pochówku.
Dziecko otrzymuje tylko prostą koszulkę i tkaninę. Ojciec kładzie mu przy głowie grudkę ziemi. Końcowa „skrzynka” oznacza trumnę. Zamknięto w niej córkę oraz to, co pozostało z wyobrażeń o jej posagu. Kontrast wesela i pogrzebu uświadamia, że rodzice stracili także marzenia o dorosłym życiu Urszulki.
Język i środki poetyckie
Apostrofy, czyli bezpośrednie zwroty do ubrań i córki, nadają wypowiedzi osobisty charakter. Zdrobnienia, takie jak „członeczków”, „uploteczki” i „główki”, wyrażają czułość ojca i przypominają, jak małe było dziecko. Zestawione z obrazem trumny wzmacniają żal.
Budowa i kompozycja
Pozostawione ubrania wywołują wspomnienia i myśli o niespełnionych planach rodziców. Wypowiedź kończy obraz zamkniętej trumny. Długie, trzynastozgłoskowe wersy przeplatają się z krótkimi, siedmiozgłoskowymi. Towarzyszą im rymy parzyste, łączące sąsiednie wersy. Krótkie dopowiedzenia mogą brzmieć jak urywane przez cierpienie słowa, a zakończenie pozostawia ojca bez pocieszenia.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
