Wiadomości wstępne
- Autor
- Jan Kochanowski
- Gatunek
- Tren
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Ojciec opisuje dom po śmierci Urszulki. Wspomina jej śpiew, śmiech, ruchliwość i czułość okazywaną rodzicom. Dawne ożywienie przeciwstawia obecnej ciszy. Nieobecność jednego dziecka zmieniła życie całej rodziny.
Geneza
Tren VIII jest częścią cyklu dziewiętnastu Trenów, wydanego w 1580 roku. Kochanowski poświęcił go swojej zmarłej córce Urszuli. Cykl przedstawia zarówno pamięć o dziewczynce, jak i przeżycia ojca próbującego poradzić sobie z cierpieniem.
W poezji żałobnej często wychwalano zasługi zmarłego. Tutaj pochwała dotyczy drobnych, codziennych zachowań dziecka. Jego śpiew, uściski i wesołość okazują się dla rodziny bezcenne.
Bohaterowie
Ojciec mówiący w wierszu
Podmiot liryczny to ojciec zwracający się do zmarłej córki. O własnym cierpieniu mówi w pierwszej osobie, ale używa też słowa „nas”. W ten sposób daje znać, że żałobę przeżywa cały dom. Kontekst cyklu pozwala łączyć jego doświadczenie z biografią Kochanowskiego.
Urszulka
Dziewczynka jest adresatką wypowiedzi i główną postacią wspomnień. Ojciec nazywa ją „Orszulą”, dawną formą imienia Urszula. Zapamiętał ją jako pogodną, rozmowną i serdeczną. Opisuje przede wszystkim to, jak zachowywała się wśród bliskich.
Matka i domownicy
Matka pojawia się we wspomnieniu dziecka, które nie pozwalało jej się martwić. Pozostali domownicy nie są przedstawieni osobno. Łączy ich brak dawnej radości i poczucie pustki.
Streszczenie właściwe
Dom pełen ludzi i poczucie pustki
Wiersz zaczyna się bezpośrednim zwrotem do Urszulki. Ojciec mówi, jak wielką pustkę pozostawiło jej odejście. Zdanie „Pełno nas, a jakoby nikogo nie było” zestawia dwie pozornie sprzeczne sytuacje. Ludzie nadal są w domu, lecz zabrakło osoby, która nadawała mu szczególne życie.
To paradoks, czyli sformułowanie pozornie sprzeczne, które pozwala dostrzec ważną prawdę. Pustka oznacza tu uczucie osamotnienia. Zestawienie małego dziecka z ogromem straty uświadamia siłę rodzinnej więzi.
Wspomnienie radosnej dziewczynki
Środkowa część utworu odtwarza życie Urszulki. Dziewczynka dużo mówiła, śpiewała i biegała po całym domu. Obejmowała kolejnych domowników i rozśmieszała ich. Dzięki niej rodzice choć na chwilę zapominali o zmartwieniach.
Powtórzenia słowa „wszytki”, czyli „wszystkie” lub „wszystkich”, przypominają, że jej obecność wypełniała cały dom. Ojciec mówi nawet, że córka śpiewała i rozmawiała za wszystkich. To wyolbrzymienie oddaje wrażenie, jakie pozostawiła po sobie.
Wyliczone zachowania budują ciepły portret dziecka. Wartość Urszulki wynika z miłości i radości, którymi obdarzała innych. Ojciec nie potrzebuje opowieści o wielkich dokonaniach, żeby wyrazić, jak ważna była dla rodziny.
Czułe określenie „maluczką duszą” oddaje dziecięcą drobność i kruchość. W zestawieniu z ogromną pustką uświadamia, że znaczenie człowieka dla bliskich nie zależy od wieku ani pozycji społecznej.
Powrót do bolesnej teraźniejszości
Słowo „Teraz” kończy wspomnienie i kieruje uwagę na żałobę po śmierci córki. W domu zapadła cisza. Nikogo nie cieszą dawne zajęcia, a każdy kąt przypomina o zmarłej. Dawna „zabawka” oznacza tutaj rozrywkę lub zajęcie dające radość.
W zakończeniu serce daremnie szuka pociechy. To pragnienie ulgi, ale słowo „pociecha” kojarzy się również z ukochanym dzieckiem. Utwór kończy się bez odnalezienia ukojenia.
Język i środki poetyckie
Apostrofa do córki sprawia, że wypowiedź przypomina rozmowę z nieobecną bliską osobą. Czułe określenia wyrażają miłość ojca.
Budowa i kompozycja
Wypowiedź przechodzi od obrazu pustego domu przez wspomnienie radosnej Urszulki do powrotu w bolesną teraźniejszość. Podstawą kompozycji jest kontrast: dawniej słychać było śmiech i śpiew, teraz panują cisza i smutek. Czasowniki opisujące ruch ożywiają wspomnienie, przez co jeszcze mocniej odczuwamy późniejsze zatrzymanie życia domowego.
Wiersz składa się z czternastu trzynastozgłoskowych wersów połączonych rymami parzystymi. Regularna budowa porządkuje wypowiedź, choć jej tematem jest silny ból.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
