Wiadomości wstępne
- Autor
- Wisława Szymborska
- Gatunek
- Wiersz filozoficzny
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Wiersz opisuje wyspę, na której każda zagadka ma rozwiązanie, a wątpliwości znikają. Doskonałość tego miejsca budzi jednak wątpliwość, gdy okazuje się, że nikt tam nie mieszka. Ślady prowadzą ku morzu, które w zakończeniu wiąże się z niepojętym życiem. Utwór skłania do namysłu nad ceną całkowitej pewności i wartością samodzielnego poszukiwania.
Geneza
Utopia ukazała się w tomie Wielka liczba w 1976 roku. Tytuł odsyła do tradycji wyobrażania idealnego świata. Szczególnie znanym przykładem jest Utopia Tomasza Morusa z 1516 roku, przedstawiająca społeczeństwo na fikcyjnej wyspie. Szymborska wykorzystuje ten motyw do rozważań o granicach ludzkiego poznania.
Bohaterowie
Głos opisujący wyspę
Podmiot liryczny przedstawia kolejne elementy krajobrazu, podobnie jak przewodnik. Jest to liryka pośrednia: refleksja zostaje ukryta w opisie miejsca i w zmianie jego oceny.
Nieobecni ludzie
Na wyspie pozostały jedynie ślady stóp. Ich kierunek pozwala wyobrazić sobie odejście przybyszów. Decyzję opuszczenia wyspy można odnieść do ludzkiego losu w ogóle.
Streszczenie właściwe
Kraina gotowych odpowiedzi
Początek zapowiada miejsce całkowicie zrozumiałe. Drzewa wiążą się z trafnym domysłem i zrozumieniem, źródło z nagłym olśnieniem, a jezioro z głębokim przekonaniem. Dominująca nad okolicą góra oznacza niezachwianą pewność. Krajobraz jest mapą umysłu, z którego usunięto niejasność. Pytania zdają się zbędne, skoro odpowiedzi są wszędzie dostępne.
Język zamieniony w krajobraz
Poetka zamienia znane wyrażenia w elementy krajobrazu. Dowody mają postać gruntu, a wyjaśnienie tajemnicy jest cechą otoczenia. Taki zabieg to defrazeologizacja, czyli odnowienie dosłownego sensu utrwalonych zwrotów. Pozwala zobaczyć, jak niezwykły byłby świat zbudowany według językowych wyobrażeń o pewności. Nawet przysłowiowe trudności związane z zagłębianiem się w las ustępują coraz większej jasności.
Doskonałość budząca wątpliwość
Opis może początkowo zachwycać, ale jego nadmierna kompletność rodzi niepokój. Gdy każda odpowiedź jest znana, znika miejsce na odkrycie, spór i zmianę zdania. Ironia polega na tym, że wyliczane zalety przygotowują czytelnika do zakwestionowania atrakcyjności wyspy. Opis sprawdza obietnicę doskonałości przez pytanie o możliwość rzeczywistego życia w takich warunkach.
Ślady prowadzące ku morzu
Ślady wskazują na oddalanie się od wyspy. Sformułowanie o przypuszczalnym odejściu pozostawia miejsce na interpretację: mówiący nie zna całej historii, tylko odczytuje znaki. Nawet opis krainy pewności kończy się więc wnioskowaniem.
Życie pozostające zagadką
Morze w zakończeniu oznacza ryzyko, ale też otwartość ludzkiego doświadczenia. Wyjście poza wyspę można odczytać jako wybór życia, którego nie da się zamknąć w gotowym systemie wyjaśnień. Utwór pozwala odróżnić potrzebę poznawania od przekonania, że poznanie zostało już zakończone.
Budowa i kompozycja
Opis kolejnych elementów krajobrazu buduje wyobrażenie miejsca, w którym każda zagadka ma rozwiązanie. Informacja o bezludności zmienia sens wcześniejszego obrazu. Puenta przeciwstawia całkowitej pewności wyspy niepojęte życie, pozostawiając czytelnika z pytaniem bez jednej ostatecznej odpowiedzi.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
