Wiadomości wstępne
- Autor
- Cyprian Kamil Norwid
- Gatunek
- Wiersz
- Czas akcji
- Nie dotyczy
- Miejsce akcji
- Nie dotyczy
Pigułka wiedzy
Nad ruinami domów zwaśnionych rodów pojawia się spadająca gwiazda. Cyprysy widzą w niej łzę nieba po śmierci Romea i Julii, a ludzie uznają ją za zwykłe zjawisko przyrody. Zderzenie tych wyjaśnień prowadzi do pytania o współczucie i pamięć. Fizyczne wyjaśnienie zjawiska pozostawia pytania o sens ludzkiej tragedii.
Geneza
Utwór nawiązuje do tragedii Williama Szekspira Romeo i Julia oraz do pobytu Norwida we Włoszech. Historia kochanków stała się dla poety punktem wyjścia do rozważań o tym, jak ludzie odczytują świat i przechowują pamięć o cierpieniu.
Wiersz ukazał się w 1854 roku w Pokłosiu jako Nad grobem Julii Capuletti. Tytuł W Weronie należy do wersji włączonej do cyklu Vade-mecum.
Bohaterowie
Obserwator sceny
Osoba mówiąca opisuje krajobraz i zestawia dwa sposoby rozumienia spadającej gwiazdy. Jest to liryka pośrednia: refleksja wynika z obrazu i zestawienia cudzych głosów. Podmiot nie rozstrzyga sporu wprost.
Romeo i Julia
Kochankowie są nieobecnymi uczestnikami przedstawionej sytuacji: już umarli, ale ich los pozostaje punktem odniesienia. Należeli do skłóconych rodów. Ich imiona przywołują pamięć o miłości zniszczonej przez konflikt.
Cyprysy i ludzie
Cyprysy otrzymują zdolność mówienia i reprezentują odczytanie oparte na współczuciu. Ludzie przedstawiają wyjaśnienie rzeczowe, lecz dodają do niego gorzkie przekonanie, że nikt nie czeka na łzy. Zestawienie obu głosów tworzy spór dwóch postaw.
Streszczenie właściwe
Strofa 1: Niebo po burzy
Ponad domami Kapuletich i Montekich znajduje się niebo uspokojone po deszczu i grzmotach. Nazwy rodów od razu przywołują historię Romea i Julii. Burzowy krajobraz kojarzy się ze wzburzeniem, po którym przychodzi łagodność.
Metafora „oko błękitu” nadaje niebu zdolność patrzenia. Świat przyrody zostaje przedstawiony tak, jakby dostrzegał ludzkie losy. Taki obraz przygotowuje późniejsze skojarzenie spadającej gwiazdy z łzą.
Strofa 2: Ruiny i spadająca gwiazda
Spojrzenie obejmuje zrujnowane siedziby zwaśnionych rodów i rozwalone bramy ogrodów. Materialna potęga rodzin przeminęła. Pozostałości budowli przypominają o dawnej wrogości i o tym, że żaden ziemski porządek nie trwa wiecznie.
Niebo zrzuca gwiazdę. Jedno zjawisko stanie się podstawą dwóch odmiennych wypowiedzi. Spadająca gwiazda przywołuje pamięć o kochankach.
Strofa 3: Wyjaśnienie cyprysów
Cyprysy uznają spadającą gwiazdę za łzę przeznaczoną dla Julii i Romea. Drzewa kojarzone z cmentarzem i żałobą mówią językiem współczucia. Łza przenika do grobów, jakby więź ze zmarłymi mogła przetrwać śmierć.
W tym odczytaniu przyroda pamięta o kochankach i odpowiada na ich cierpienie. Zjawisko otrzymuje sens uczuciowy i symboliczny.
Strofa 4: Wyjaśnienie ludzi
Ludzie wyjaśniają zjawisko jako spadanie kamieni. Ich wypowiedź brzmi uczenie, lecz kończy się przekonaniem, że na takie łzy nikt nie czeka. Ostatnie słowa wykraczają poza wiedzę o naturze: dotyczą pamięci, śmierci i możliwości współczucia.
Powtórzenie informacji, że ludzie mówią uczenie, nadaje ich pewności ironiczny ton. Odbiorca zostaje z pytaniem, czy rzeczowość nie zmieniła się tutaj w obojętność.
Język i środki poetyckie
Personifikacja, czyli nadanie cech ludzkich zjawiskom i roślinom, sprawia, że niebo patrzy, a cyprysy mówią. Metafora gwiazdy jako łzy wyraża współczucie. Kontrast głosów cyprysów i ludzi zestawia odmienne odczytania tego samego zjawiska. Aluzja literacka, czyli rozpoznawalne nawiązanie do innego utworu, pozwala przywołać tragedię Szekspira bez opowiadania jej od początku.
Sens utworu
Utwór dotyczy miłości, przemijania, pamięci i granic czysto rzeczowego spojrzenia. Spór o łzę i kamień prowadzi do pytania o wartość współczucia. Wiedza o zjawisku przyrody i pytanie o sens ludzkiego cierpienia należą do różnych porządków. Ruiny rodów przemijają, ale opowieść o kochankach nadal skłania do refleksji.
Budowa i kompozycja
Wiersz ma cztery tercyny, czyli strofy trzywersowe. Pierwsze dwie tworzą obraz, a następne dwie zestawiają jego interpretacje. W każdej strofie po dwóch wersach jedenastozgłoskowych występuje wers ośmiozgłoskowy. Układ rymów aab ccb dde ffe łączy strofy parami.
Motywy
Motywy do tej lektury są w przygotowaniu.
