Ambicja

Wielki cel naukowy i chęć decydowania, kto z niego skorzysta. Profesor Geist, którego Stanisław Wokulski, warszawski kupiec, poznaje w Paryżu, pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Pokazuje Wokulskiemu próbki i proponuje mu współpracę. Wierzy, że jego wynalazek zmieni świat. Inni uczeni uważają go za dziwaka, ale on się nie poddaje. Chce też, żeby wynalazek powstał w jego pracowni i trafił tylko do ludzi, których sam uzna za godnych. Wniosek: Ambicja Geista łączy nadzieję na poprawę świata z nieufnością do ludzi, którzy mogliby wykorzystać jego odkrycie.

Kariera, której celem jest wygoda i szybkie bogactwo. Paweł Cziczikow już jako chłopiec słyszy od ojca, że trzeba oszczędzać każdy grosz i przypodobać się przełożonym. Stosuje tę radę w szkole i w urzędzie. Marzy o wygodnym domu, powozie i dostatnim życiu. W komisji, która ma postawić rządowy budynek, razem z innymi urzędnikami przywłaszcza sobie pieniądze. Gmach latami nie rośnie, a oni budują własne domy. Potem zostaje celnikiem. Zdobywa zaufanie przełożonych, a wtedy zaczyna współpracować z przemytnikami. Za każdym razem oszustwo wychodzi na jaw i Cziczikow traci posadę, ale zaczyna od nowa. Tak wpada na pomysł skupowania martwych dusz, czyli zmarłych chłopów, którzy wciąż figurują w urzędowych spisach. Wniosek: Gdy miarą awansu staje się majątek, ambicja kieruje pomysłowość i upór Cziczikowa ku coraz nowym oszustwom.

Awans opłacony wyrzeczeniami rodziny. Eugeniusz de Rastignac, ubogi student z prowincji, prosi matkę o pieniądze, żeby mieć za co bywać w paryskich salonach, czyli na przyjęciach w domach bogatych i wpływowych ludzi. Pisze, że od tej pomocy zależy przyszłość całej rodziny, i radzi jej sprzedać klejnoty. Siostry prosi w osobnym liście, żeby po kryjomu przysłały mu swoje oszczędności. Gdy przychodzą listy z pieniędzmi, Eugeniusz rozumie, jak wiele matka i siostry musiały sobie odmówić, i ma wyrzuty sumienia. Szybko jednak zamawia modne ubrania. Gdy później widzi siebie w eleganckim stroju, zapomina o postanowieniu, że będzie żył uczciwie. Wniosek: Obietnica awansu pozwala Rastignacowi usprawiedliwić wykorzystywanie bliskich, przez co pragnienie sukcesu stopniowo osłabia jego zasady.

Pragnienie sławy, za które kalectwem płaci ktoś inny. Aptekarz Homais przekonuje Emmę, żonę wiejskiego lekarza Karola Bovary’ego, że jej mąż zdobędzie sławę, jeśli zoperuje zniekształconą stopę Hipolita, pracownika gospody. Emma namawia męża, bo chce, żeby wreszcie stał się kimś ważnym. Karol nigdy nie robił takiej operacji, ale się jej podejmuje. Zaraz potem Homais pisze w gazecie, że operacja się udała. Wkrótce noga Hipolita zaczyna gnić. Wezwany z miasta doktor Canivet musi ją uciąć. Emma wstydzi się męża i od tej chwili gardzi nim jeszcze bardziej. Wniosek: Pragnienie sławy zawodowej staje się niebezpieczne, gdy ambicje otoczenia zastępują rzetelną ocenę umiejętności i troskę o pacjenta.

Ambicja silniejsza od świadomości własnych obowiązków. Makbet, szkocki dowódca nagrodzony przez króla Dunkana, rozważa zabicie władcy, aby zdobyć koronę. Przed zbrodnią sam wylicza powody, dla których nie powinien tego robić. Jest krewnym i poddanym króla, a jako gospodarz ma zapewnić mu bezpieczeństwo. Przyznaje też, że Dunkan dobrze sprawuje władzę. Dostrzega, że do morderstwa popycha go własna ambicja. Początkowo oznajmia żonie, że porzuci plan, lecz po jej namowach ponownie zgadza się go wykonać. Wniosek: Makbet zna granice uczciwego postępowania, dlatego jego ambicja staje się szczególnie groźna, gdy świadomie nadaje jej pierwszeństwo przed obowiązkiem.

Ambicja, która otwiera drogę do dalszej nauki. Ania Shirley, dziewczyna wychowywana przez rodzeństwo Cuthbertów, rozpoczyna naukę w Queen’s, szkole dla przyszłych nauczycieli. Dowiaduje się o stypendium Avery’ego, które umożliwi najlepszej osobie z języka angielskiego dalsze studia w Redmond. Zaczyna marzyć o tej szansie i pilnie pracuje, choć o nagrodę starają się także inni uczniowie. Podczas ogłoszenia wyników słyszy najpierw, że medal zdobył jej rywal Gilbert Blythe. Chwilę później dowiaduje się, że to jej przyznano stypendium. Wniosek: Ambicja Ani pozwala jej poszerzać własne plany, a zdobywanie wiedzy staje się sposobem uzyskania większej samodzielności w przyszłości.

Pragnienie wielkości, które pozwala usprawiedliwić morderstwo. Rodion Raskolnikow, ubogi były student, wyznaje Soni Marmieładowej, bliskiej mu dziewczynie, dlaczego zabił lichwiarkę, czyli kobietę pożyczającą pieniądze na wysoki procent. Chciał sprawdzić, czy potrafi postąpić jak Napoleon, którego uważa za człowieka zdolnego przekraczać prawo bez wahania. Wyobrażał sobie, że wybitna jednostka może zabijać ludzi stojących na drodze jej planów. Podczas rozmowy przyznaje, że dokonał zbrodni dla siebie, aby przekonać się, do jakich ludzi należy. Wniosek: Ambicja Raskolnikowa zamienia cudze życie w próbę własnej wyjątkowości, dlatego pragnienie wielkości odbiera mu zdolność uczciwej oceny zbrodni.

Ambicja, której nie zaspokaja zdobyty dostatek. Balladyna, córka ubogiej wdowy, po zabiciu siostry zostaje żoną możnego Kirkora. Mieszka już w zamku, lecz chce sięgnąć jeszcze wyżej. Gdy pojawia się Grabiec, jej dawny ukochany, nosi prawdziwą królewską koronę. Otrzymał ją dzięki czarom. Balladyna zakrada się nocą do jego komnaty i morduje go, żeby zdobyć oznakę władzy. Razem z Kostrynem, dowódcą zamkowej straży i swoim wspólnikiem, przygotowuje potem walkę o tron. Wniosek: Ambicja Balladyny nie ma wyraźnej granicy, dlatego każdy zdobyty przywilej staje się początkiem następnego żądania i kolejnej krzywdy.

Ambicja zbudowania świata po zwycięstwie. Pankracy, przywódca rewolucjonistów walczących z arystokracją, zdobywa ostatnią twierdzę przeciwników. Jego towarzysz Leonard radzi mu odpocząć. Pankracy odpowiada, że dopiero połowa zadania została wykonana. Wylicza, co jeszcze trzeba zrobić: zaludnić puste ziemie, połączyć jeziora, zagospodarować skały i zapewnić ludziom grunty. Uważa, że dopiero taka praca może usprawiedliwić wcześniejsze zniszczenia. Tuż po bitwie opowiada Leonardowi o przyszłości, którą zamierza stworzyć. Wniosek: Ambicja Pankracego sięga dalej niż pokonanie rywali, dlatego własne zwycięstwo ocenia przez to, czy potrafi zapewnić ludziom lepsze życie.

Ambicja artysty chroniona strachem słuchaczy. Neron, cesarz Rzymu, uważa się za wybitnego poetę i chętnie czyta własne utwory na dworze. Gdy Wespazjan, jeden z jego słuchaczy, zasypia podczas recytacji, władca chce ukarać go śmiercią. Sytuację ratuje Petroniusz, dworzanin słynący ze smaku i dowcipu. Porównuje Nerona do mitycznego śpiewaka Orfeusza, którego muzyka uspokajała dzikie zwierzęta. Sen Wespazjana tłumaczy więc siłą cesarskiej sztuki. Neron przyjmuje pochlebstwo i odstępuje od kary. Wniosek: Ambicja Nerona wymusza pochwały, dlatego władca otrzymuje potwierdzenie własnej wielkości nawet wtedy, gdy reakcje odbiorców świadczą o czymś przeciwnym.