Sens życia

Zajęcia dorosłych jako pozór sensownego życia. Podczas podróży Mały Książę spotyka dorosłych całkowicie pochłoniętych własnymi czynnościami. Pijak pije, żeby zapomnieć o wstydzie spowodowanym piciem, więc nie potrafi wyjść z błędnego koła. Bankier liczy gwiazdy i uznaje je za swoją własność. Bogactwo służy mu tylko do kupowania kolejnych gwiazd. Gwiazdom jego liczenie w niczym nie pomaga. Mały Książę mówi bankierowi, że sam podlewa swój kwiat i czyści wulkany, więc jest dla nich pożyteczny. Wniosek: Ciągła aktywność daje dorosłym złudzenie celu, choć bez troski o coś poza sobą ich wysiłek pozostaje jałowy.

Sens odnajdywany w rzetelnym wykonywaniu potrzebnej pracy. Doktor Rieux, lekarz z Oranu, nie uważa się za bohatera. W rozmowie z dziennikarzem Rambertem tłumaczy, że dla niego uczciwość polega na tym, żeby dobrze wykonywać swoją pracę. Podczas epidemii bada pacjentów i organizuje pomoc, choć jest wyczerpany. Wie, że nie zdoła uratować wszystkich. Mimo to nie przestaje pracować. Wniosek: Pomoc potrzebującym może nadawać życiu sens, nawet gdy nie da się usunąć całego cierpienia.

Praca jako powołanie i źródło godności. Santiago uważa rybołówstwo za zadanie, do którego się urodził. Od osiemdziesięciu czterech dni nic nie złowił. Traci przez to zarobek i chce dowieść, że nadal potrafi łowić. Zdobycie marlina ma potwierdzić umiejętności starego rybaka. Bohater rozważa później, czy zabił rybę dla pożywienia, czy także z dumy. Rekiny zjadają marlina. Santiago zastanawia się jednak, czy nie wypłynął za daleko. Wniosek: Sens pracy nie musi zależeć od jej wyników, jeśli człowiek odnajduje w wysiłku potwierdzenie własnej wartości.

Poznawanie i opisywanie świata jako życiowe zadanie. Ryszard Kapuściński, polski reporter, czyta Dzieje Herodota i zastanawia się, co skłoniło starożytnego autora do przemierzania kolejnych krajów. Widzi w nim ogromną ciekawość świata oraz potrzebę przekazywania innym tego, co zobaczył i usłyszał. Sam podróżuje, czyta i pisze. Porównuje swoją pracę reportera z tym, jak pracował Herodot. Poznanie wymaga wysiłku, słuchania ludzi i gotowości do opuszczania znanych miejsc. Takie poznawanie wyznacza kierunek całego życia, choć nie daje wygody ani spokoju. Wniosek: Powołanie reportera nadaje kierunek jego ciekawości: poznawanie innych staje się zobowiązaniem do dzielenia się wiedzą.

Ludzkie życie jako dar połączony z zadaniem. Bóg stwarza człowieka na swój obraz. Człowiek otrzymuje szczególne miejsce w świecie, który Stwórca uznaje za dobry. Bóg błogosławi ludziom i powierza im ziemię oraz panowanie nad innymi stworzeniami. Mają się rozmnażać, zaludniać ziemię i opiekować się nią. Wniosek: W biblijnej wizji sens życia wiąże się z odpowiedzialnością za świat powierzony człowiekowi przez Boga.

Życie jako pożyczka wymagająca dobrego wykorzystania. Dziesięcioletni Oskar, chłopiec umierający na białaczkę, tłumaczy rodzicom, że człowiek najpierw przecenia życie, wyobrażając sobie, że będzie trwało zawsze. Później może nim pogardzać, ponieważ wydaje mu się zbyt krótkie i niedoskonałe. Dopiero gdy uzna się je za pożyczkę, można zapytać, jak dobrze wykorzystać otrzymany czas. Chłopiec rozumie również, że im człowiek starszy, tym bardziej musi się starać, żeby cieszyć się życiem. Nie może uniknąć śmierci. Wniosek: Świadomość, że życie ma kres, może zachęcać do uważnego korzystania z czasu, który nam pozostał.

Życiowy cel rozdarty między pracą a uczuciem. Stanisław Wokulski, warszawski kupiec, poznaje w Paryżu profesora Geista. Uczony bada metale i proponuje mu współpracę. Wokulski widzi szansę powrotu do naukowych zainteresowań oraz stworzenia czegoś przydatnego przyszłym pokoleniom. Rozważa pozostanie w pracowni. Jednocześnie ciągnie go do Warszawy miłość do Izabeli Łęckiej. Myśli o dwóch drogach, między którymi musi wybrać. Kiedy otrzymuje zaproszenie do miejsca, gdzie może spotkać Izabelę, porzuca zamiar pozostania w Paryżu i wyjeżdża. Wniosek: Odnalezienie wartościowej pracy nie wystarcza, gdy człowiek nadal uzależnia sens własnego życia od uczucia, którego spełnienia nie jest pewien.

Pytanie o sens wysiłku w przemijającym świecie. Kohelet, biblijny mędrzec przedstawiający się jako król w Jerozolimie, pyta, co pozostaje człowiekowi z całego jego trudu. Przygląda się światu: słońce wschodzi i zachodzi, wiatr powraca, a rzeki płyną do morza, którego nie mogą napełnić. Pokolenia odchodzą i ustępują miejsca następnym. Ludzie wciąż chcą więcej widzieć i słyszeć. Kohelet dodaje, że pamięć o dawnych osobach zanika, a przyszłe pokolenia spotka podobne zapomnienie. Wniosek: Poszukiwanie sensu staje się trudne, gdy człowiek oczekuje, że jego wysiłek zapewni mu trwałe osiągnięcia i pamięć potomnych.

Ciekawość świata daje powód, żeby myśleć o przyszłości. Colin Craven, chłopiec wychowywany w przekonaniu, że jest ciężko chory, przez lata zajmuje się głównie własnym zdrowiem. Po poznaniu Mary i odkryciu ogrodu zaczyna obserwować rośliny oraz zwierzęta. Zastanawia się, jaka siła pozwala im rosnąć. Nazywa ją magią, ale chce ją badać tak, jak naukowcy badają nieznane zjawiska. Planuje, że kiedy dorośnie, dokona ważnych odkryć. Postanawia zacząć od doświadczeń z własnymi ćwiczeniami i odzyskiwaniem sił. Wniosek: Ciekawość daje Colinowi cel wykraczający poza obserwowanie własnych dolegliwości i pozwala myśleć o tym, co sam może zrobić.

Rozwijanie zdolności z myślą o przyszłej służbie. Alek, Rudy i Zośka, warszawscy harcerze, jeszcze przed wojną uczą się, uprawiają sport i pracują nad swoimi słabościami. Ważne są dla nich sprawność, wiedza oraz uczciwość. Po maturze zamierzają studiować i zdobyć zawody, w których będą mogli zrobić coś pożytecznego. Wybuch wojny przerywa te plany. Podczas okupacji nadal się uczą i zarabiają na utrzymanie. Jednocześnie wykorzystują swoje umiejętności w tajnej działalności przeciw Niemcom. Wniosek: Sens życia harcerzy powstaje z połączenia własnego rozwoju z odpowiedzialnością za innych, dlatego wojna zmienia ich zadania, ale nie przekreśla wartości.

Pytanie o sens życia pośród cierpienia i niesprawiedliwości. Hamlet, książę Danii, w słynnym monologu rozważa, czy lepiej znosić krzywdy życia, czy położyć im kres. Wymienia pogardę ludzi, zawiedzioną miłość, przemoc możnych i opieszałość sądów. Myśl o śmierci początkowo przypomina mu odpoczynek. Zaraz jednak pojawia się obawa przed tym, co może nastąpić po niej. Nieznana przyszłość powstrzymuje człowieka przed ostatecznym wyborem. Książę kończy rozważania bez znalezienia pewnej odpowiedzi. Wniosek: Hamlet szuka uzasadnienia dalszego życia, lecz niepewność tego, co następuje po śmierci, uniemożliwia mu uznanie jej za proste rozwiązanie.

Utrata wiary w sens dobrego i rozumnego życia. W Trenie XI Jan Kochanowski po śmierci córeczki Urszuli pyta, czy cnota i pobożność potrafią ochronić człowieka przed nieszczęściem. Z bólu zaczyna wątpić w wartość zasad, według których dotąd żył. Wyobraża sobie świat, w którym ślepa siła dosięga wszystkich bez względu na postępowanie. Krytykuje też ludzką pewność rozumu. Na końcu zwraca się do własnej rozpaczy z pytaniem, czy odbierze mu zarówno pociechę, jak i zdolność rozsądnego myślenia. Wniosek: Gdy dobre postępowanie przestaje wydawać się ochroną przed nieszczęściem, trzeba na nowo szukać powodów, dla których warto pozostać mu wiernym.