Poświęcenie

Dobro ludzi okupione cierpieniem ich opiekuna. Prometeusz widzi, że ludzie są bezradni w starciu z przyrodą i dzikimi zwierzętami, dlatego przynosi im wykradziony ogień i uczy rzemiosł. Nie robi tego dla siebie. Chce, żeby słabi ludzie mogli przetrwać i rozwijać się. Gdy Zeus zsyła na ludzi Pandorę i nieszczęścia, Prometeusz w odwecie oszukuje go przy podziale ofiary: Zeus wybiera kości przykryte tłuszczem, a mięso zostaje dla ludzi. Za ten podstęp zostaje przykuty do skały Kaukazu, gdzie orzeł wyjada mu odrastającą wątrobę. Ludziom jego pomoc daje trwałe korzyści, a jemu mękę. Od jego imienia pochodzi słowo prometeizm, czyli bunt przeciw silniejszym i gotowość do cierpienia dla dobra innych. Wniosek: Poświęcenie Prometeusza wyrasta z przekonania, że silniejszy powinien opiekować się słabszymi, nawet wbrew porządkowi ustanowionemu przez bogów.

Rezygnacja z ocalenia w imię odpowiedzialności za wspólnotę. Podczas prześladowań chrześcijanie nakłaniają apostoła Piotra, by opuścił Rzym i ocalił życie potrzebne Kościołowi. Apostoł wychodzi z miasta razem z młodym chrześcijaninem Nazariuszem. Na drodze ukazuje mu się Chrystus. Piotr pyta Go: Quo vadis, Domine? To znaczy: „Dokąd idziesz, Panie?”. Od tych słów pochodzi tytuł powieści. Chrystus odpowiada, że idzie do Rzymu, aby zostać ponownie ukrzyżowanym, skoro Piotr opuszcza jego lud. Piotr zawraca do Rzymu i znów opiekuje się prześladowanymi chrześcijanami. Rezygnuje z realnej szansy ucieczki, a później ginie na krzyżu. Wniosek: Poświęcenie Piotra wyrasta z przekonania, że przewodzenie wspólnocie zobowiązuje do dzielenia jej losu także w niebezpieczeństwie.

Granica między poświęceniem a wykorzystaniem człowieka. Hubert i Rysio, działacze opozycji, oznajmiają bezimiennemu pisarzowi, że został wybrany do samospalenia, czyli publicznego podpalenia się, jako protestu przeciw zniewoleniu kraju. Opozycjoniści oczekują, że jego śmierć obudzi społeczeństwo. Bohater przez cały dzień przemierza Warszawę i rozważa sens narzuconego zadania. Kanister z benzyną przypomina mu, co ma zrobić. Finał prowadzi go pod Pałac Kultury, ale nie przedstawia samospalenia. Wniosek: Szlachetne hasła nie dają opozycjonistom prawa, by decydować o życiu i śmierci pisarza.

Poświęcenie przyszłości, z której trudno dobrowolnie zrezygnować. Antygona, córka zmarłego króla Edypa, grzebie brata wbrew zakazowi Kreona, władcy Teb. Wie, że grozi jej za to śmierć. Kiedy prowadzą ją do skalnego grobowca, żegna się z życiem. Żałuje, że nie zazna małżeństwa ani macierzyństwa. Ma narzeczonego, Hajmona, syna Kreona, ale nie będzie mogła założyć z nim rodziny. Mimo rozpaczy nie wypiera się pogrzebania brata. Strażnicy zamykają ją w grobowcu, gdzie pozostaje sama. Wniosek: Żal Antygony za utraconą przyszłością pozwala odróżnić świadome poświęcenie od lekceważenia własnego życia.

Gotowość poniesienia kary w zastępstwie innych więźniów. Tomasz, jeden z młodych Polaków uwięzionych przez carskie władze w Wilnie, zastanawia się, jak ocalić część kolegów. Proponuje, żeby winę wzięli na siebie starsi więźniowie, którzy nie mają rodziców ani własnych rodzin. Sam chce znaleźć się wśród nich. Dzięki takiemu wyznaniu młodsi oraz ci, na których czekają bliscy, mogliby uniknąć kary. Tomasz przedstawia ten plan kolegom zgromadzonym w celi więźnia i poety Konrada. Wniosek: Tomasz chce wziąć na siebie karę, ponieważ myśli także o rodzinach kolegów i uznaje ich bezpieczeństwo za ważniejsze od własnego.

Poświęcenie, które trwa mimo odniesionej rany. Aleksy Dawidowski, pseudonim Alek, działa w polskim podziemiu podczas niemieckiej okupacji. Bierze udział w akcji pod Arsenałem, której celem jest uwolnienie torturowanego przyjaciela, Rudego, oraz innych więźniów. Podczas odwrotu Alek zostaje ciężko ranny. Mimo to rzuca granat, otwierając kolegom drogę ucieczki. Sam potrzebuje natychmiastowej pomocy, lecz nadal osłania pozostałych uczestników akcji. Trafia pod opiekę lekarzy, ale nie udaje się go uratować. Umiera kilka dni później. Wniosek: Poświęcenie Alka wynika z odpowiedzialności za grupę: nie uznaje własnego zagrożenia za powód, by zostawić kolegów bez pomocy.

Długotrwała troska bez pewności, że zostanie odwzajemniona. Sonia Marmieładowa jedzie na Syberię za Rodionem Raskolnikowem, byłym studentem skazanym za zabicie dwóch kobiet. Sama pozostaje wolna. Wynajmuje pokój w mieście i utrzymuje się z szycia. Odwiedza Rodiona w więzieniu oraz przy pracy, chociaż początkowo przyjmuje ją chłodno i bywa nieuprzejmy. Pisze też do jego bliskich o tym, jak żyje. Z czasem wizyty stają się dla niego ważne. Gdy Sonia choruje i przez kilka dni nie przychodzi, Rodion odczuwa jej brak. Wniosek: Poświęcenie Soni polega na długotrwałej obecności, która pomaga drugiemu człowiekowi, zanim pojawi się wdzięczność lub odwzajemnione uczucie.

Poświęcenie najsłabszego członka grupy w obronie wspólnego miejsca. Ernest Nemeczek, drobny chłopiec z Budapesztu, wraz z kolegami broni Placu Broni przed Czerwonymi Koszulami, bandą chłopców. Plac jest miejscem ich zabaw. Nemeczek, choć ciężko chory, przychodzi na rozstrzygającą bitwę. Obala Feriego Acza, wodza przeciwników, i pomaga kolegom zwyciężyć. Sam nie odzyskuje zdrowia i wkrótce umiera. Wniosek: Los Nemeczka każe ocenić zwycięstwo przez cenę zapłaconą przez najsłabszego.

Narażenie życia dla ludzi z wrogiego rodu. Ksiądz Robak to Jacek Soplica, który przed laty zabił Stolnika Horeszkę. Podczas walki z rosyjskimi żołnierzami osłania własnym ciałem Hrabiego, potomka rodu Horeszków, i zostaje ciężko ranny. Ratuje także Gerwazego, dawnego sługę Stolnika: przewraca go na ziemię, gdy żołnierz bierze go na cel. Gerwazy przez lata nienawidził Sopliców. Po walce zostaje wezwany do rannego zakonnika, nie wiedząc jeszcze, kim jest. Dopiero przy jego łóżku słyszy wyznanie Jacka. Wniosek: Poświęcenie Robaka nadaje jego skrusze wiarygodność, ponieważ ratuje krewnego zabitego człowieka, zanim może liczyć na rozpoznanie i przebaczenie.

Ryzyko podjęte przed odzyskaniem dobrego imienia. Andrzej Kmicic, szlachcic uznany za zdrajcę, służy królowi Janowi Kazimierzowi pod nazwiskiem Babinicz. Towarzyszy mu podczas powrotu ze Śląska do Polski. W górskim wąwozie orszak napotyka Szwedów. Kmicic rzuca się do walki, żeby umożliwić królowi ucieczkę. Zostaje ciężko ranny. Gdy odzyskuje na chwilę przytomność, wyjawia królowi, że jest Kmicicem, i znowu traci świadomość. Wniosek: Kmicic ryzykuje życie, zanim otrzyma publiczne uznanie, dlatego jego służby królowi nie można sprowadzić do zabiegania o nagrodę.

Ofiarność, która odbiera człowiekowi wszystko. Goriot, dawny producent makaronu, oddał większość majątku swoim córkom, które żyją w bogatych domach. Gdy Anastazja potrzebuje kolejnych pieniędzy, zdobywa je dla niej kosztem ostatnich własnych zasobów. Ciężko choruje w ubogim pensjonacie i czeka na wizytę córek. Nawet wtedy myśli, że mógłby znowu zarobić fortunę, żeby je przy sobie zatrzymać. Wyobraża sobie nowy interes z makaronem. Leżąc bez sił, nadal planuje pracę i przyszłe miliony dla bliskich. Wniosek: Poświęcenie Goriota staje się krzywdą także dla niego samego, bo przyzwyczaja córki do otrzymywania pomocy bez troski o ojca.

Oddanie skromnych pieniędzy na godny pochówek. Anita, bezdomna Portorykanka mieszkająca w nowojorskim parku, dowiaduje się o śmierci ukochanego Johna. Nie chce, żeby trafił do zbiorowego grobu dla bezimiennych zmarłych. Prosi dwóch innych bezdomnych, Saszę i Pchełkę, o przywiezienie jego ciała. Sama ma niewiele pieniędzy, ale przeznacza je na tę wyprawę. Zależy jej na pogrzebie blisko miejsca, w którym wspólnie żyli. Mężczyźni negocjują zapłatę i przygotowują się do sprowadzenia zmarłego. Wniosek: Ofiarność Anity należy mierzyć tym, z czego sama rezygnuje, ponieważ dla osoby bez domu nawet niewielka suma ma duże znaczenie.