Los

Przypadek jako znak Opatrzności. Hamlet, książę Danii, chce pomścić ojca, którego zamordował jego stryj, król Klaudiusz. Klaudiusz wysyła Hamleta do Anglii razem z jego dawnymi kolegami, Rozenkrancem i Gildensternem. W drodze Hamlet znajduje u nich list, w którym król każe Anglikom go zabić. Podmienia go na rozkaz stracenia obu kolegów. Przypadkiem ma przy sobie sygnet ojca, więc może zapieczętować nowy list królewską pieczęcią. Po powrocie tłumaczy przyjacielowi, Horacemu, że pokierowała nim Opatrzność, czyli Bóg, który czuwa nad losem ludzi. Przed pojedynkiem z Laertesem, synem królewskiego doradcy, dodaje, że nawet śmierć wróbla zależy od Opatrzności, a człowiek musi być zawsze gotowy, bo nie wie, kiedy umrze. Wniosek: Wiara w Opatrzność pomaga Hamletowi pogodzić się z niepewnością i uznać, że nie nad wszystkim może zapanować.

Los, któremu musi się poddać nawet syn Zeusa. Zeus, najważniejszy z greckich bogów, wie, że jego syn Sarpedon ma zginąć. Sarpedon jest królem Licji i walczy po stronie Trojan, a zabije go Patroklos, przyjaciel Achillesa. Zeus zastanawia się, czy nie uratować syna i nie przenieść z pola bitwy. Jego żona, Hera, przypomina mu jednak, że inni bogowie też mają synów pod Troją i mogliby zażądać tego samego. Zeus rezygnuje i na znak żałoby spuszcza na ziemię krwawy deszcz. Po śmierci Sarpedona bracia Sen i Śmierć zanoszą jego ciało do ojczyzny, do Licji. Wniosek: W opowieści o Sarpedonie porządek losu okazuje się ważniejszy nawet od ojcowskiej miłości Zeusa.

Czas i przypadek ważniejsze od talentu. W rozdziale dziewiątym Kohelet, mędrzec, który przedstawia się jako król w Jerozolimie, zauważa, że najszybszy nie zawsze wygrywa bieg, silny nie zawsze zwycięża w walce, a mądrość nie zapewnia dostatku. Wszystko zależy od czasu i przypadku. Człowiek nie zna chwili, w której spotka go nieszczęście. Jest jak ryba, która nagle wpada w sieć, albo ptak złapany w sidła. Wniosek: Przypadek może zniweczyć efekty wysiłku i talentu, dlatego powodzenie człowieka nie świadczy wyłącznie o jego zasługach.

Przepowiednia, która gubi zbyt pewnego siebie króla. Makbet, który zabił króla Dunkana i zajął tron Szkocji, znowu spotyka wiedźmy, które kiedyś przepowiedziały mu koronę. Słyszy od nich, że nie zabije go nikt urodzony z kobiety i że pozostanie bezpieczny, dopóki las Birnam nie ruszy na jego zamek. Uważa, że jedno i drugie jest niemożliwe. Tymczasem żołnierze Malkolma, syna zabitego króla, ścinają gałęzie w lesie Birnam i niosą je przed sobą. Z zamku wygląda to tak, jakby las szedł na Makbeta. Podczas bitwy szkocki szlachcic Makduf mówi Makbetowi, że przed czasem wycięto go z łona matki. Makbet chce przerwać walkę, ale nie poddaje się i ginie z ręki Makdufa. Wniosek: Wiara w poznanie przyszłości może osłabić czujność, gdy człowiek dopasowuje sens przepowiedni do własnych pragnień.

Daremna ucieczka przed przepowiednią. Akrizjos, król Argos, dowiaduje się, że zginie z ręki wnuka. Gdy jego córka Danae rodzi syna, Perseusza, Akrizjos zamyka matkę i dziecko w skrzyni i każe wrzucić skrzynię do morza. Fale niosą ją do wyspy Serifos i oboje przeżywają. Wiele lat później dorosły Perseusz bierze udział w igrzyskach. Rzucony przez niego dysk przypadkiem trafia Akrizjosa i zabija go. Wniosek: W micie człowiek zna zapowiedź przyszłości, ale nadal nie potrafi rozpoznać drogi, którą prowadzi go przeznaczenie.

Przypadkowa przeszkoda, która niweczy przygotowany plan ratunku. Brat Laurenty pomaga Julii uniknąć ślubu z narzuconym kandydatem. Dziewczyna wypija środek wywołujący sen podobny do śmierci. Jej mąż Romeo, wygnany z Werony, ma poznać plan z listu. Posłaniec, brat Jan, nie dociera jednak do niego. Zostaje zamknięty w domu podejrzewanym o zarazę i nie może wysłać wiadomości. Laurenty dowiaduje się, że list nie dotarł. Rusza więc do grobowca, żeby sam zabrać budzącą się Julię. Wniosek: Los kochanków zależy także od zdarzeń poza ich kontrolą, a przypadkowe przerwanie kontaktu zmienia przygotowany plan w zagrożenie.

Przypadek, który odbiera zakochanym swobodę wyboru. Tristan, rycerz króla Marka, wiezie mu z Irlandii przyszłą żonę, Izoldę. Podczas podróży oboje omyłkowo piją napój miłosny przeznaczony dla narzeczonych. Zaczynają kochać się tak silnie, że nie potrafią uwolnić się od uczucia. Tristan powinien pozostać wierny królowi, a Izolda ma zostać jego żoną. Mimo tych obowiązków szukają potajemnych spotkań. Podróż, która miała zakończyć się królewskim małżeństwem, wiąże ich z sobą na całe życie. Wniosek: Napój ogranicza swobodę Tristana i Izoldy, dlatego ich los staje się konfliktem między narzuconym uczuciem a świadomie uznawanymi obowiązkami.

Cudze zamiary niespodziewanie zmieniające bieg ludzkiego życia. Goplana, nimfa władająca jeziorem Gopło, jest zakochana w wieśniaku Grabcu i chce odsunąć od niego Balladynę. Wysyła swojego pomocnika Skierkę, żeby spowodował wypadek powozu bogatego Kirkora i skierował podróżnego do chaty wdowy oraz jej dwóch córek. Ludziom i koniom nie ma stać się krzywda. Skierka sprawia jednak, że Kirkor zakochuje się w obu siostrach. Dochodzi do rywalizacji o małżeństwo: Balladyna i Alina mają zbierać maliny, by rozstrzygnąć, która zostanie żoną rycerza. Wniosek: Ingerencja Goplany zmienia możliwości sióstr, ale nie usuwa ich odpowiedzialności: niespodziewana szansa wymaga od każdej podjęcia własnej decyzji.

Odmiana losu, która otwiera dotąd zamknięte możliwości. Kopciuszek, dziewczyna źle traktowana przez macochę i jej córki, wykonuje najcięższe prace w domu. Chciałaby pójść na królewski bal, lecz nie ma odpowiedniego stroju. Z pomocą przychodzi jej matka chrzestna, która jest wróżką. Dzięki czarom dziewczyna dociera do pałacu i zwraca uwagę królewicza. Przy kolejnym spotkaniu musi pośpiesznie uciekać i gubi szklany pantofelek. To właśnie on pozwala królewiczowi później odnaleźć ją w domu macochy. Wniosek: Los Kopciuszka zależy od cudzej pomocy, co przypomina, że człowiek krzywdzony przez otoczenie potrzebuje także szansy na samodzielne działanie.

Przypadek uznany za wyrok losu. Rodion Raskolnikow, były student planujący zabójstwo lichwiarki Alony Iwanowny, przechodzi przez Plac Sienny. Przypadkiem słyszy rozmowę jej siostry, Lizawiety, z handlarzami. Dowiaduje się, że następnego wieczoru Lizawiety nie będzie w domu, więc lichwiarka zostanie sama. Wraca oszołomiony. Wiadomość o dogodnej porze odbiera tak, jakby wszystko zostało już rozstrzygnięte i nie mógł wycofać się z planu. Zaczyna przygotowywać się do zbrodni. Wniosek: Człowiek może nazwać przeznaczeniem okoliczności, które sprzyjają jego zamiarom, żeby nie czuć się odpowiedzialnym za własną decyzję.

Przyszłość, którą można jeszcze zmienić. Ebenezer Scrooge, skąpy londyński kupiec, ogląda z Duchem Przyszłych Wigilii obrazy swojej śmierci. Ludzie mówią o zmarłym obojętnie, a ktoś sprzedaje zabrane mu rzeczy. Na cmentarzu Scrooge odczytuje własne nazwisko na grobie. Pyta, czy widzi zdarzenia nieuchronne, czy tylko takie, które mogą nastąpić. Błaga o możliwość zmiany i obiecuje żyć inaczej. Kiedy budzi się we własnym łóżku, cieszy się, że ma jeszcze czas. Wniosek: Wizja grobu zamienia lęk Scrooge’a w gotowość działania: przyszły los może być ostrzeżeniem, które skłania do zmiany obecnych decyzji.

Pewność własnych planów zniszczona przez przypadek. Michaił Berlioz, redaktor i przewodniczący związku pisarzy, rozmawia w Moskwie z nieznajomym Wolandem, który okazuje się szatanem. Berlioz jest pewny, że wieczorem poprowadzi zebranie. Woland zapowiada jednak, że kobieta odetnie mu głowę, i wspomina olej rozlany przez Annuszkę. Redaktor nie traktuje tego poważnie. Niedługo potem ślizga się przy torach i wpada pod tramwaj prowadzony przez kobietę. Ginie tak, jak przewidział nieznajomy. Wniosek: Los Berlioza podaje w wątpliwość pełną kontrolę człowieka nad przyszłością, skoro zwyczajny szczegół może przekreślić nawet najbliższe i najbardziej pewne plany.

Życie zależne od cudzej decyzji i kilku chwil. Kordian, młody spiskowiec, który próbował zabić cara, zostaje skazany na śmierć. Wielki Książę Konstanty wymusza na carze podpisanie ułaskawienia i wysyła adiutanta z dokumentem na plac egzekucji. Tymczasem Kordian stoi już przed plutonem żołnierzy. Odmawia zasłonięcia oczu. Ktoś z tłumu zauważa nadjeżdżającego posłańca, ale oficer dowodzący egzekucją go nie widzi. Podnosi rękę do wydania rozkazu. W tym momencie dramat się kończy. Wniosek: Otwarty finał losów Kordiana przypomina, że nawet odważny człowiek nie kontroluje wszystkich następstw swoich działań i może zależeć od cudzych decyzji.