Podróż

Mapa, runy i drozd: droga do celu. Hobbit Bilbo Baggins wyrusza z krasnoludami do Samotnej Góry, gdzie smok Smaug strzeże ich skarbu. Mają mapę, ale nie wszystko na niej rozumieją. W Rivendell elf Elrond odczytuje na mapie księżycowe runy, czyli litery widoczne tylko w świetle księżyca. Wynika z nich, że w Dniu Durina stukanie drozda i ostatni promień słońca pomogą znaleźć dziurkę od klucza do ukrytych drzwi w zboczu Góry. Dzień Durina to krasnoludzki Nowy Rok, gdy słońce i księżyc są jednocześnie na niebie. Pod Górą Bilbo widzi drozda, który rozbija ślimaka o kamień. Przypomina sobie runy i woła krasnoludy. Ostatni promień słońca oświetla dziurkę od klucza, a Thorin, przywódca krasnoludów, otwiera drzwi. Wniosek: Podróż wymaga uważnego łączenia zdobytej wiedzy z tym, co wędrowiec widzi po drodze.

Naukowa wyprawa i pierwsza bójka. Samuel Pickwick, założyciel londyńskiego Klubu Pickwicka, i trzej jego koledzy, Tupman, Snodgrass i Winkle, wyruszają w podróż po Anglii. Mają obserwować ludzi i pisać o tym sprawozdania dla klubu. Już pierwszego dnia Pickwick zapisuje w notesie wszystko, co opowiada mu dorożkarz. Ten bierze go za donosiciela i rzuca się na niego z pięściami. Z opresji ratuje go nieznajomy, Alfred Jingle, który później okaże się oszustem. Wniosek: Podróżnik, który przygląda się obcym ludziom, musi liczyć się z tym, że oni także go oceniają i mogą źle odczytać jego zamiary.

Pośpiech, w którym ludzie nie wiedzą, dokąd jadą. Mały Książę, chłopiec z maleńkiej planety, wędruje po Ziemi. Spotyka zwrotniczego, czyli kolejarza, który kieruje pociągi raz w jedną, raz w drugą stronę. Zwrotniczy mówi, że ludzie w pociągach nie wiedzą, czego szukają. Dorośli śpią albo ziewają. Tylko dzieci wyglądają przez okna. Potem kupiec proponuje Małemu Księciu pigułki, po których nie chce się pić. Dzięki nim można zaoszczędzić pięćdziesiąt trzy minuty w tygodniu. Chłopiec myśli, że sam za te minuty poszedłby powoli do studni. Wniosek: W podróży ciągły pośpiech może odebrać człowiekowi radość z drogi i przesłonić pytanie o jej cel.

Podróż przez całe rosyjskie ziemiaństwo. Paweł Cziczikow objeżdża bryczką majątki okolicznych ziemian. Kupuje od nich martwe dusze, czyli zmarłych chłopów, którzy wciąż są zapisani w urzędowych spisach. Uprzejmy Maniłow marzy o wspaniałych budowlach, a jego gospodarstwo niszczeje. Sobakiewicz, ciężki i niezgrabny jak niedźwiedź, wszystko przelicza na pieniądze. Domy są podobne do swoich właścicieli: u Sobakiewicza każdy mebel jest równie masywny jak on sam. Wniosek: Podróż pozwala poznawać społeczeństwo przez codzienne obyczaje jego przedstawicieli, które wiele mówią o ich stosunku do pieniędzy i innych ludzi.

Podróż pod stałym nadzorem. Jesienią 1957 roku Ryszard Kapuściński, polski reporter, jedzie do Chin. Chce rozmawiać z mieszkańcami i uczyć się języka. Przez cały czas towarzyszy mu Li, przydzielony tłumacz i opiekun, z którym Kapuściński rozmawia po rosyjsku. Na prośby o spotkania i wyjazdy reporter nie dostaje odpowiedzi, a artykuły, które tłumaczy mu Li, są pełne pochwał dla przywódcy Chin, Mao Zedonga. Po zwiedzeniu Wielkiego Muru czuje, że sam też jest jakby za murem: przebywa w Chinach, ale nie może poznać ich życia. Wniosek: Narzucony przebieg podróży oddaje gospodarzom władzę nad tym, co przybysz może poznać, i utrudnia mu samodzielną ocenę kraju.

Podróż sprawdzająca wyobrażenia zaczerpnięte z książek. Kordian, młody Polak rozczarowany dotychczasowym życiem, podróżuje po Europie. W Dover siada na nadmorskim urwisku i czyta Króla Leara Szekspira. Porównuje widok przed sobą z opisem przepaści w dramacie. Zachwyca się siłą poetyckiej wyobraźni i chciałby patrzeć na świat oczami pisarza. Zaraz jednak przypomina sobie, że piękne słowa nie usuwają trudnej rzeczywistości. Kończy lekturę, wstaje ze skały i wyrusza dalej. Wniosek: Dla Kordiana podróż jest próbą samodzielnego poznania świata, którego książkowe piękno nie przygotowało go na rozczarowania i trudne doświadczenia.

Droga do ojczyzny, którą trzeba dokończyć samotnie. Cezary Baryka, wychowany w Baku syn Polaków, wyrusza z ojcem Sewerynem do Polski. Podróż przez ogarniętą chaosem Rosję ciągnie się długo. Ojciec jest wyczerpany, a Cezary musi się nim opiekować. W pociągu Seweryn prosi syna, żeby jechał dalej, nawet gdyby mieli się rozstać. Wkrótce umiera. Cezary nie chce odejść od jego ciała, lecz pomocny współpasażer zabiera chłopaka do innego wagonu. Syn dokończy podróż do Polski bez ojca. Wniosek: Utrata towarzysza sprawia, że podróż Cezarego staje się także przejściem do samodzielności i odpowiedzialności za własną dalszą drogę.

Podróż wymagająca ukrycia własnej tożsamości. Tristan, rycerz rozłączony z ukochaną Izoldą, postanawia ponownie ją zobaczyć. Opuszcza Bretanię i pieszo dociera do wybrzeża. Wsiada na statek kupiecki płynący do Kornwalii, gdzie mieszka Izolda, żona króla Marka. Po przybyciu wie, że nie może bezpiecznie stanąć przed nią jako znany wszystkim rycerz. Zamienia ubranie z rybakiem, zmienia wygląd i udaje szaleńca. Ludzie wyśmiewają przybysza, ale właśnie to przebranie pozwala mu wejść do zamku i znaleźć się przed królową. Wniosek: Droga do ukochanej wymaga od Tristana gotowości do zniesienia upokorzeń, ponieważ jego rycerska pozycja nie zapewnia mu swobody powrotu.

Podróż wymagająca przewidywania własnej słabości. Odyseusz, grecki bohater wracający spod Troi do domu, musi przepłynąć obok wyspy Syren. Ich śpiew wabi żeglarzy i sprowadza na nich zgubę. Wędrowiec chce go usłyszeć, ale przygotowuje zabezpieczenie: zatyka towarzyszom uszy woskiem, a sam każe się przywiązać do masztu. Gdy rozlega się pieśń, pragnie do niej popłynąć. Załoga nie zwalnia go jednak z więzów i wiosłuje dalej. Okręt mija wyspę, a pieśń Syren zostaje za plecami podróżnych. Wniosek: Przygoda Odyseusza dowodzi, że ciekawość podróżnika potrzebuje rozsądku i wsparcia innych, zwłaszcza gdy zagrożenie wydaje mu się pociągające.

Podróż, w której trzeba zaufać przewodnikom. Piotr, Zuzanna i Łucja Pevensie trafiają do Narnii, krainy rządzonej przez Białą Czarownicę. Kiedy ich brat Edmund znika, zaprzyjaźnione bobry rozumieją, że mógł zdradzić ich kryjówkę. Dzieci muszą opuścić dom gospodarzy i dotrzeć do Aslana, lwa, który może im pomóc. Nie znają jednak drogi. Bóbr prowadzi całą grupę przez zimowy las, a jego żona zabiera zapasy. Zmęczeni wędrowcy zatrzymują się w ukrytej jaskini, gdzie mogą odpocząć przed dalszą ucieczką. Wniosek: W obcym kraju sama odwaga nie wystarcza, a przyjęcie pomocy przewodników pozwala dzieciom bezpieczniej zmierzać do wybranego celu.

Podróż narzucona przez władzę. W Drodze do Rosji, wierszu należącym do Dziadów cz. III, podróż odbywa się w kibitce, wozie używanym do przewożenia więźniów. Przed oczami jadącego przesuwają się śnieżne pustkowia, lasy i rozrzucone osady. Długimi, prostymi drogami maszerują wojska wykonujące rozkazy cara. Nadjeżdża konwój kibitek, któremu wszyscy muszą ustąpić. Obserwujący go oficerowie próbują odgadnąć, jak ważne osoby jadą pod strażą. W pojazdach dostrzegają młodych chłopców wiezionych do stolicy. Wniosek: Dla młodych więźniów podróż oznacza utratę wpływu na własne życie, bo jej trasę i cel narzuca im carska władza.

Droga ku przyszłości, której jeszcze nie widać. Andrzej Radek, syn ubogiego wiejskiego robotnika, wyrusza pieszo do Klerykowa, żeby kontynuować naukę. Rodzice mogą dać mu tylko trochę jedzenia i bielizny. Po drodze upał i zmęczenie coraz bardziej mu dokuczają. Płaci za podwiezienie chłopu, lecz wóz jedzie bardzo wolno, a właściciel nie chce oddać pieniędzy, gdy Radek postanawia wysiąść. Później zatrzymuje go przejeżdżający szlachcic. Wysłuchuje chłopca i zabiera go do miasta, którego wielkie domy i hałas przytłaczają przybysza. Wniosek: Droga Radka do szkoły wymaga samodzielności jeszcze przed rozpoczęciem nauki, bo dla ubogiego chłopca sam dojazd jest poważną przeszkodą.

Podróż emigrantki zdanej na pomoc obcych. Judymowa, żona robotnika Wiktora, jedzie z dziećmi do męża pracującego w Szwajcarii. Sprzedaje domowe rzeczy i rusza pociągiem, chociaż nie zna żadnego obcego języka. Początkowo podróż wydaje jej się łatwa, bo w wagonie słyszy polską mowę. Później zostaje wśród ludzi, których nie rozumie, i zaczyna się bać. W Wiedniu odbiera ją znajomy męża. Daje rodzinie schronienie, kupuje bilety na dalszą drogę i uczy Judymową słów potrzebnych przy przesiadce. Wniosek: Podróż za pracą oznacza dla Judymowej utratę codziennej samodzielności, dlatego nawet najprostsza pomoc obcego człowieka daje jej poczucie bezpieczeństwa.