Nadzieja

Nadzieja podtrzymywana przez medycynę mimo zagrożenia śmiercią. Kardiochirurg Jan Moll, czyli lekarz operujący serce, podejmuje operacje pacjentów, których stan wydaje się beznadziejny. Kardiolog Marek Edelman przekonuje go, że bez operacji chory na pewno umrze, a operacja daje mu jeszcze szansę. Opowieści o uratowanych Rudnym i pani Bubnerowej potwierdzają, że taka szansa może się spełnić. Lekarze nie obiecują nieśmiertelności ani pewnego powodzenia. Edelman porównuje ratowanie życia do osłaniania płomienia świecy, żeby nie zgasł: trzeba zdążyć przed Panem Bogiem. Wniosek: W pracy lekarza nadzieja oznacza gotowość do działania także wtedy, gdy nie ma pewności, że się uda.

Ostrożna nadzieja rodząca się z pierwszych oznak poprawy. Pod koniec epidemii lekarze obserwują niespodziewane wyzdrowienia, a statystyki wskazują spadek liczby zachorowań. Mieszkańcy Oranu początkowo boją się uwierzyć w poprawę, ponieważ wcześniej wielokrotnie przeżywali rozczarowanie. Stopniowo jednak zaczynają planować życie po zarazie. Otwarcie bram miasta potwierdza, że okres zamknięcia rzeczywiście się kończy. Na końcu Rieux przypomina jednak, że bakcyl dżumy nie ginie i zaraza może kiedyś wrócić. Wniosek: Doświadczenie epidemii uczy łączyć nadzieję z czujnością: wiara w poprawę nie wymaga pewności, że zagrożenie nigdy nie wróci.

Nadzieja na wolność wpisana w religijną wizję dziejów. Ksiądz Piotr ma widzenie: Polska cierpi i umiera jak Chrystus na krzyżu. Na tym jednak widzenie się nie kończy: Polska zmartwychwstanie, a wyzwoli ją tajemniczy wybawca, którego imię to czterdzieści i cztery. Cierpienie narodu ma więc sens: prowadzi do wolności. To mesjanizm, czyli przekonanie, że Polska cierpi za inne narody i jak Chrystus przyniesie im zbawienie. Nie wiadomo, kim jest ten wybawca ani kiedy przyjdzie wolność. Wniosek: Wiara w Boży plan pozwala uznać narodową klęskę za przejściową i nie tracić nadziei na wolność.

Odrodzenie przyrody jako widoczny znak nadchodzącego wyzwolenia. Przez czary Białej Czarownicy w Narnii wciąż trwa zima, a Boże Narodzenie nigdy nie przychodzi. Gdy rozchodzi się wieść, że lew Aslan, prawowity władca Narnii, wrócił, przeciwnicy Czarownicy zaczynają mieć nadzieję. Zapowiedź zaczyna się potwierdzać, gdy śnieg topnieje, pojawiają się kwiaty, a powietrze staje się ciepłe. Sanie Czarownicy grzęzną w błocie. Wniosek: Pierwsze oznaki słabnięcia okrutnej władzy pozwalają uciskanym uwierzyć, że wolność jest możliwa.

Cierpliwe oczekiwanie na pomoc mimo doświadczenia winy. W Psalmie 130 modlący się człowiek woła do Boga z głębokiego cierpienia i uznaje własną grzeszność. Wierzy jednak, że Bóg przebacza, więc ratunek jest możliwy. Swoje oczekiwanie porównuje do wypatrywania świtu przez strażników. Ufa słowu Boga, choć nie widzi jeszcze żadnego znaku ratunku. Na końcu wzywa cały Izrael, żeby ufał Bogu, bo On odkupi lud z jego win. Wniosek: Nadzieja oparta na zaufaniu do Boga trwa nawet wtedy, gdy nic jeszcze nie zapowiada ratunku.

Nadzieja na świat uwolniony od śmierci i cierpienia. W rozdziale 21 święty Jan widzi nowe niebo, nową ziemię oraz Nowe Jeruzalem. Bóg ma zamieszkać z ludźmi, otrzeć ich łzy i usunąć śmierć, żałobę oraz ból. Wniosek: Dla chrześcijan nadzieja sięga poza śmierć i pozwala znosić cierpienie, które wydaje się bez końca.

Nadzieja, która pozwala spróbować mimo wieloletniego lęku. Colin Craven boi się, że zostanie kaleką i niedługo umrze. Większość czasu spędza w łóżku. Kiedy jego przyjaciółka Mary zabiera go do ukrytego ogrodu, chłopiec odkrywa miejsce, do którego chce wracać. Stary ogrodnik Ben Weatherstaff bierze go za dziecko, które nie może chodzić. Colin oburza się i przy pomocy Dicka, przyjaciela Mary, staje na nogach. Przekonuje się, że potrafi utrzymać się prosto, i postanawia dalej ćwiczyć. Wniosek: Nadzieja zyskuje siłę dzięki własnemu doświadczeniu, bo nawet małe osiągnięcie pozwala osłabić lęk, który wcześniej odbierał chęć działania.

Skuteczny opór przywraca nadzieję pokonanemu narodowi. Podczas szwedzkiego najazdu na Rzeczpospolitą kolejne wojska i przywódcy poddają się najeźdźcom. Klasztor na Jasnej Górze odmawia jednak wpuszczenia Szwedów. Jego obroną kieruje przeor Augustyn Kordecki. Obrońcy wytrzymują ostrzał i odrzucają żądania kapitulacji, choć przeciwnik ma przewagę. Wieści o oporze klasztoru rozchodzą się po kraju, gdzie coraz więcej ludzi występuje przeciw Szwedom. W końcu wojska szwedzkie odstępują od oblężenia. Wniosek: Nadzieja wspólnoty odradza się dzięki przykładowi, który przełamuje przekonanie o nieuchronnej klęsce i zachęca następnych ludzi do działania.

Nadzieja na przyszłość mimo dotkliwej porażki. Santiago, stary kubański rybak, wraca po długiej wyprawie z samym szkieletem ogromnego marlina, którego pożarły rekiny. Jest wyczerpany i ma poranione dłonie. Manolin, chłopiec, którego uczył łowić, przychodzi się nim zająć. Santiago mówi o swojej przegranej. Manolin chce jednak znów z nim wypływać i dalej się od niego uczyć. Zaczynają rozmawiać o następnych połowach oraz potrzebnym sprzęcie. Chłopiec zostaje przy odpoczywającym rybaku. Wniosek: Zaufanie drugiej osoby pomaga oddzielić przegraną próbę od oceny całego życia i odzyskać gotowość do myślenia o przyszłości.

Pocieszenie, które pozwala myśleć o życiu po stracie. W Trenie XIX wyczerpany żałobą Jan Kochanowski zasypia nad ranem. We śnie przychodzi jego zmarła matka i trzyma na rękach Urszulę, córeczkę poety. Zapewnia go, że dziecko żyje bez ziemskich cierpień. Przypomina też, że ludzki los obejmuje zarówno radość, jak i nieszczęście. Wzywa syna do odzyskania rozsądku oraz cierpliwości. Po przebudzeniu poeta nie jest pewien, czy słuchał jej we śnie, czy na jawie. Wniosek: Pocieszenie po stracie rodzi się z przekonania, że cierpienie nie wyczerpuje ludzkiego losu, a dalsze życie pozostaje możliwe mimo żalu.

Nadzieja na przyszłe osiągnięcia powierzona innemu człowiekowi. Stanisław Wokulski, warszawski kupiec, po osobistym załamaniu wycofuje się z dotychczasowego życia. W pozostawionym testamencie największą część pieniędzy przeznacza Julianowi Ochockiemu, młodemu arystokracie zainteresowanemu nauką i wynalazkami. Ochocki chciałby pracować nad maszyną latającą, lecz brakuje mu odpowiednich środków. Notariusz pokazuje Ignacemu Rzeckiemu, przyjacielowi Wokulskiego, zapis opiewający na sto czterdzieści tysięcy rubli. Przyjaciele Wokulskiego poznają jego decyzję, choć nadal nie wiedzą, gdzie przebywa sam kupiec. Wniosek: Osobista klęska nie musi kończyć wszystkich nadziei człowieka, skoro może on umożliwić innym podjęcie pracy, w której widział wartość.

Nadzieja wracająca po pierwszym rozczarowaniu nowym domem. Osierocona Ania Shirley trafia na Zielone Wzgórze, lecz dowiaduje się, że Maryla i Mateusz Cuthbertowie oczekiwali chłopca. Pierwszego wieczoru jest przekonana, że zostanie odesłana, i zasypia po długim płaczu. Rano widzi za oknem kwitnące drzewo, sad i ogród. Zachwyca się nimi i na chwilę wyobraża sobie, że naprawdę tu zamieszka. Gdy Maryla przychodzi do pokoju, Ania jest zajęta oglądaniem świata, który chciałaby pokochać. Wniosek: Wyobraźnia pomaga Ani przetrwać niepewność, ponieważ pozwala dostrzec możliwość dobrego życia jeszcze przed otrzymaniem pewności, że ktoś ją przyjmie.

Nadzieja na przyszłość, która wymaga długiej przemiany. Rodion Raskolnikow odbywa na Syberii karę za zamordowanie lichwiarki i jej siostry. Towarzyszy mu Sonia, młoda kobieta, która go kocha. Pod koniec powieści przestaje odrzucać jej uczucie i zaczyna myśleć o wspólnym życiu. Do końca kary pozostało jeszcze siedem lat. Nie zdaje sobie jeszcze sprawy, ile wysiłku będzie go kosztować nowe życie. Narrator zapowiada historię jego stopniowego odradzania się, ale już jej nie opowiada. Wniosek: Nadzieja Raskolnikowa otwiera możliwość zmiany, jednak przyjęcie miłości dopiero rozpoczyna pracę nad sobą i nie usuwa skutków zbrodni.

Nadzieja na ocalenie pracy, którą twórca uznał za straconą. Mistrz, autor powieści o Poncjuszu Piłacie, spalił rękopis po wrogich artykułach krytyków. Jego ukochana Małgorzata ocaliła tylko część kartek. Gdy Woland, szatan odwiedzający Moskwę, sprowadza pisarza ze szpitala, pyta o powieść. Mistrz mówi, że już jej nie ma. Woland każe jednak swojemu pomocnikowi, kotu Behemotowi, oddać rękopis. Małgorzata rozpoznaje książkę i z radością przyjmuje jej nieoczekiwany powrót. Wniosek: Rozpacz Mistrza nie przesądza o losie jego pracy. Ocalenie powieści przychodzi z pomocą innych, kiedy jej autor nie widzi już szans na ratunek.