Zemsta i przebaczenie

Odwet za urażony honor kosztem własnej wspólnoty. Dowódca Greków, Agamemnon, odbiera wojownikowi Achillesowi brankę, czyli kobietę wziętą na wojnie do niewoli, Bryzeidę. Achilles uważa, że odebrano mu honor i należną nagrodę, więc wycofuje się z walki. Prosi swoją matkę, boginię Tetydę, żeby uprosiła Zeusa o pomoc dla Trojan. Grecy mają przegrywać tak długo, aż zrozumieją, jak bardzo potrzebują Achillesa. Zeus przyjmuje prośbę. Wniosek: Urażona duma może sprawić, że człowiek chce cierpienia własnych towarzyszy, byle docenili jego wartość.

Wykorzystywanie prawa do prywatnego odwetu. Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek mieszkają w dwóch częściach jednego zamku i kłócą się o mur. Po przepędzeniu murarzy przez ludzi Cześnika Rejent przygotowuje skargę na sąsiada. Nakłania robotników, by potwierdzili znacznie poważniejsze pobicie, niż rzeczywiście nastąpiło. Dopisuje też zmyślone rodziny, które miały utracić utrzymanie wskutek obrażeń pracowników. Gdy murarze protestują, Rejent grozi, że im nie zapłaci. Wniosek: Dążenie do odwetu wypacza sens prawa: formalna skarga pozwala Rejentowi nadać prywatnej złośliwości pozór obrony sprawiedliwości.

Zemsta prowadząca do samozniszczenia i spóźnionego pojednania. Laertes chce pomścić śmierć swojego ojca, Poloniusza, zabitego przez duńskiego królewicza Hamleta. Król Klaudiusz namawia go do pojedynku, w którym ma użyć szpady z ostrym, zatrutym czubkiem. Podczas walki matka Hamleta, Gertruda, wypija truciznę przygotowaną dla syna. Laertes rani Hamleta, potem przeciwnicy zamieniają broń i Hamlet rani Laertesa. Obaj są śmiertelnie zatruci. Laertes wyjawia podstęp króla, a Hamlet zabija Klaudiusza. Umierający przeciwnicy wzajemnie sobie wybaczają. Wniosek: Pragnienie zemsty czyni Laertesa podatnym na cudze podstępy, a późniejsze przebaczenie nie wystarcza, by odwrócić skutki podjętych decyzji.

Nienawiść podtrzymywana przez zatajenie przebaczenia. Gerwazy, dawny klucznik Horeszków, przez lata podsyca wrogość do Sopliców po zabójstwie Stolnika. Dopiero przy umierającym Jacku Soplicy, zabójcy Stolnika, wyznaje, że znał ostatni gest swego pana: Stolnik nakreślił w powietrzu krzyż w stronę zabójcy, dając znak przebaczenia. Klucznik rozumiał ten gest, lecz z gniewu go przemilczał. Wniosek: Przebaczenie nie kończy sporu, jeśli ktoś je przemilcza, bo pamięć o krzywdzie jest dla niego ważniejsza niż wola skrzywdzonego.

Przebaczenie udzielone sprawcy mimo doznanej krzywdy. Chilon, grecki oszust, wielokrotnie krzywdzi chrześcijańskiego lekarza Glaukusa, a później pomaga wydać chrześcijan na prześladowanie. W ogrodach cesarza Nerona rozpoznaje lekarza wśród ludzi spalanych jako żywe pochodnie. Przerażony skutkami własnego postępowania błaga go o przebaczenie. Umierający Glaukus przebacza mu w imię Chrystusa. Wstrząśnięty Chilon publicznie oskarża Nerona o podpalenie Rzymu. Potem sam przyjmuje chrzest i ginie jako chrześcijanin. Wniosek: Przebaczenie może obudzić w sprawcy gotowość do naprawy krzywd, bo daje mu szansę wyrwania się z roli prześladowcy.

Miłosierdzie przerywające niekończące się przypominanie winy. Frida, jedna z uczestniczek balu u szatana Wolanda, udusiła chustką swoje nowo narodzone dziecko. Jej kara polega na tym, że każdego ranka otrzymuje tę samą chustkę, więc nie może uwolnić się od przypomnienia czynu. Po balu Małgorzata, gospodyni przyjęcia, prosi, aby zaprzestano tej kary: wcześniej obudziła we Fridzie nadzieję i nie chce jej zawieść. Woland każe jej samej ogłosić przebaczenie. Małgorzata robi to, a udręka kobiety zostaje zakończona. Wniosek: Miłosierdzie pozwala zakończyć karę, nawet gdy wina pozostaje bezsporna.

Przebaczenie komuś, kto stracił nad nami władzę. Kopciuszek przez lata usługuje córkom macochy, które ją poniżają i wyśmiewają. Kiedy wychodzi na jaw, że to ona była piękną nieznajomą na królewskim balu, siostry padają jej do nóg i proszą o przebaczenie. Dziewczyna każe im wstać, całuje je i prosi, żeby odtąd ją kochały. Po ślubie z królewiczem mogłaby zostawić je samym sobie. Zaprasza je jednak do pałacu i pomaga im wyjść za mąż za dwóch dworzan. Wniosek: Przebaczając siostrom, Kopciuszek nie uzależnia ich dalszego losu od wcześniejszych krzywd i otwiera możliwość odbudowania rodzinnych relacji.

Zemsta, która przekreśla próbę pogodzenia zwaśnionych stron. Romeo, młody Monteki, po potajemnym ślubie z Julią uważa jej krewnych za własną rodzinę. Dlatego odmawia pojedynku z Tybaltem, kuzynem żony, choć ten go obraża. Do walki staje przyjaciel Romea, Merkucjo. Romeo próbuje rozdzielić przeciwników, ale Tybalt zadaje Merkucjowi śmiertelną ranę. Po śmierci przyjaciela Romeo zapomina o wcześniejszej decyzji i zabija Tybalta. Książę Werony skazuje go na wygnanie. Młody mąż musi opuścić Julię niemal zaraz po ślubie. Wniosek: Odwet podjęty w gniewie odbiera Romeowi możliwość przerwania sporu i podporządkowuje jego przyszłość konfliktowi starszego pokolenia.

Rezygnacja z zemsty dla bezpieczeństwa ukochanej osoby. Andrzej Kmicic, szlachcic walczący ze Szwedami, nienawidzi księcia Bogusława Radziwiłła, który zdradził kraj i uwięził jego ukochaną Oleńkę. Pod Prostkami pokonuje księcia i może go zabić. Bogusław ostrzega jednak, że wydał rozkazy zgładzenia dziewczyny na wypadek własnej śmierci. Kmicic musi wybierać między zemstą a życiem Oleńki. Ostatecznie darowuje przeciwnikowi życie. Później tłumaczy przyjaciołom, że dla ocalenia dziewczyny oszczędziłby nawet wielu takich wrogów. Wniosek: Rezygnacja z odwetu nie musi oznaczać przebaczenia. Kmicic nadal nienawidzi Bogusława, ale uznaje bezpieczeństwo Oleńki za ważniejsze od własnej satysfakcji.

Pragnienie zemsty, które przekracza granice religijnej wiary. Konrad, poeta więziony przez carskie władze w Wilnie, spotyka się w celi z innymi uwięzionymi Polakami. Po rozmowach o prześladowaniach śpiewa pieśń zemsty. Wyobraża sobie bezlitosny pościg za wrogiem i zapowiada odwet nawet wbrew Bogu. Pozostali więźniowie powtarzają jego słowa. Śpiew przerywa ksiądz Lwowicz, który uznaje pieśń za pogańską. Kapral, żołnierz pilnujący więźniów i sprzyjający Polakom, nazywa ją szatańską. Wniosek: W pieśni Konrada gniew po krzywdzie narodu prowadzi do odrzucenia zasad, które mogłyby ograniczyć okrucieństwo odwetu.

Zemsta za rodzinę połączona z walką o kraj. Makduf, szkocki szlachcic, przybywa do Anglii, żeby przygotować walkę przeciw królowi Makbetowi. Tam dowiaduje się, że na rozkaz tyrana zamordowano jego żonę i dzieci. Najpierw pyta o szczegóły, nie mogąc uwierzyć, że zginęli wszyscy. Obwinia się, że zostawił rodzinę bez obrony. Malkolm, prawowity następca tronu, zachęca go do zemsty. Makduf pragnie osobiście stanąć przeciw zabójcy swoich bliskich. Wraca do Szkocji z wojskiem i w końcu zabija Makbeta. Wniosek: W przypadku Makdufa osobisty odwet wspiera walkę z tyranem, ale nawet słuszne zwycięstwo nie może naprawić rodzinnej straty.

Wybaczenie bliskiemu, który chciał dobrze, ale zranił. August Pullman, chłopiec z wrodzonym zniekształceniem twarzy, przez długi czas chętnie nosił hełm astronauty. Mógł w nim ukrywać twarz przed cudzymi spojrzeniami. Pod koniec roku szkolnego ojciec przyznaje się, że wyrzucił hełm, choć rodzina uważała go za zgubiony. Tłumaczy, że tęsknił za widokiem syna i lubi jego twarz. August najpierw się gniewa, ale słucha wyjaśnienia. W końcu wybacza ojcu, który bez pytania zabrał mu ważną rzecz. Wniosek: Wybaczenie Augusta pozwala zachować bliskość z ojcem, choć dobre chęci ojca nie usuwają przykrości spowodowanej jego decyzją.

Modlitwa za ludzi, którzy niesprawiedliwie osądzali. Hiob, człowiek, który stracił dzieci, majątek i zdrowie, słyszy od przyjaciół, że musiał zasłużyć na swoje cierpienie. Długo spiera się z nimi, bo wie, że nie popełnił przypisywanych mu win. Pod koniec księgi Bóg gani przyjaciół za to, co mówili. Każe im złożyć ofiarę i zapowiada, że przyjmie modlitwę Hioba za nich. Skrzywdzony człowiek zgadza się prosić w ich sprawie. Bóg przyjmuje jego modlitwę. Wniosek: Hiob nie wykorzystuje przyznanej mu racji do odwetu, dlatego zakończenie sporu daje przyjaciołom szansę na naprawienie ich błędu.

Odwet wymierzony w niewinną osobę. Indianin Joe, przestępca ukrywający się w pobliżu miasteczka, planuje napaść na wdowę Douglas. Jej zmarły mąż był sędzią i kiedyś kazał go wychłostać. Joe chce teraz pomścić upokorzenie na kobiecie, która sama go nie skrzywdziła. Zapowiada, że okaleczy jej twarz. Rozmowę podsłuchuje Huck Finn, bezdomny kolega Tomka Sawyera. Chłopiec biegnie po pomoc do sąsiada wdowy. Ostrzeżeni mężczyźni przychodzą z bronią, a napastnicy uciekają, zanim zdążą wykonać plan. Wniosek: Zemsta Joego przestaje mieć związek z odpowiedzialnością za dawną krzywdę, gdy za winę zmarłego mężczyzny ma cierpieć jego żona.