Autorytety

Nauczycielka wierząca w uczniów. Panna Stacy, która zaczyna uczyć w kanadyjskiej wiosce Avonlea, zabiera uczniów na wycieczki przyrodnicze, wprowadza ćwiczenia ruchowe i szkolne występy. Ania Shirley, sierota przygarnięta przez Cuthbertów, czuje, że panna Stacy w nią wierzy, i zaczyna się uczyć z zapałem. Panna Stacy przygotowuje grupę uczniów do egzaminu wstępnego do Queen’s, szkoły w Charlottetown, która kształci nauczycieli. Przed egzaminami przypomina im, żeby odpoczywali. Ania chce zostać taką nauczycielką jak ona. Wniosek: Autorytet panny Stacy pomaga Ani uwierzyć we własne możliwości, dzięki czemu nauka nabiera dla niej osobistego sensu.

Wychowawca, który sam żyje tak, jak uczy. Lechosław Domański, zwany Zeusem, uczy geografii i jest instruktorem harcerskim. Z chłopcami, wśród których są Zośka, Alek i Rudy, rozmawia także po lekcjach. Mogą się z nim spierać i nie zgadzać z jego poglądami. Część nauczycieli uważa, że Zeus jest z uczniami zbyt blisko. Harcerze mimo to bardzo go szanują. Sam też pracuje nad charakterem: przez trzy miesiące nie chodzi do ulubionego kina, żeby sprawdzić swoją wolę. We wrześniu 1939 roku prowadzi harcerzy z Warszawy na wschód, żeby nie wpadli w ręce wroga. Wniosek: Bliskość z uczniami wzmacnia autorytet wychowawcy, gdy sam przestrzega zasad, których od nich wymaga.

Autorytet, który zawodzi. Kordian, młody Polak, który podróżuje po Europie, przyjeżdża do papieża w Rzymie. Przynosi garść ziemi przesiąkniętej krwią Polaków i prosi o błogosławieństwo dla swojego narodu. Papież każe Polakom być posłusznymi carowi i grozi klątwą, czyli wyłączeniem z Kościoła, tym, którzy się zbuntują. W czasie rozmowy więcej uwagi poświęca swojej papudze niż przybyszowi. Kordian rozsypuje tę ziemię i odchodzi rozczarowany. Wniosek: Wysoki urząd nie zapewnia autorytetu, gdy posłuszeństwo władzy okazuje się ważniejsze niż troska o cierpiących ludzi.

Nauczyciel jako szansa dla biednego chłopca. Nauczyciel Paluszkiewicz, zwany Kawką, zauważa Andrzeja Radka, syna biednego chłopa, kiedy chłopiec pasie prosięta. Pokazuje mu książkę z obrazkami egzotycznych zwierząt. Andrzej jest tak ciekawy, że przychodzi znowu, a Paluszkiewicz uczy go czytać i pisać. Później zapisuje go do szkoły, płaci za stancję, czyli pokój z utrzymaniem u obcych ludzi, i pomaga mu w lekcjach. Wniosek: Autorytet Paluszkiewicza wyrasta z odpowiedzialności za ucznia, któremu pochodzenie społeczne zamykało dostęp do dalszej nauki.

Duchowy przewodnik, który bierze odpowiedzialność za błądzącego człowieka. Konrad, poeta więziony przez carskie władze, buntuje się przeciw Bogu i mdleje. Ksiądz Piotr, zakonnik odwiedzający więźniów, odprawia nad nim egzorcyzmy, czyli modlitwy wypędzające złego ducha. Po odzyskaniu przytomności Konrad słyszy zachętę do modlitwy i pokuty. Ksiądz wierzy, że młody człowiek może się poprawić. Kiedy Konrad zasypia, zakonnik klęka i prosi Boga, by pozwolił mu przyjąć na siebie kary za jego winy. Wniosek: Ksiądz Piotr zasługuje na zaufanie jako przewodnik, ponieważ łączy wymagania z troską o człowieka, który zbłądził.

Odrzucona rada człowieka, który wcześniej służył pomocą. Tejrezjasz, niewidomy wróżbita, ostrzega Kreona, króla Teb, przed skutkami zakazu pogrzebania Polinejkesa i uwięzienia jego siostry Antygony. Dotąd władca korzystał z jego rad. Tym razem podejrzewa, że starzec mówi dla zysku. Tejrezjasz zapowiada nieszczęście w królewskiej rodzinie i odchodzi. Dopiero po rozmowie z chórem tebańskich starców Kreon ustępuje. Rusza pochować zmarłego i uwolnić Antygonę, lecz nie zdąża zapobiec jej śmierci. Wniosek: Kreon odrzuca rady Tejrezjasza, ponieważ zagrażają jego dumie, a późniejsze przyznanie racji doradcy nie usuwa już skutków zwłoki.

Przywódca, który pomaga przestraszonym ludziom wytrwać. Augustyn Kordecki jest przeorem klasztoru na Jasnej Górze obleganego przez Szwedów. Wśród obrońców szerzy się strach, że nieprzyjaciel podkopie mury i wysadzi je w powietrze. Niektórzy chcą się poddać. Kordecki wychodzi do zgromadzonych i mówi o zaufaniu do Boga oraz obowiązku obrony świętego miejsca. Przyjmuje na siebie odpowiedzialność za dalszy opór. Jego słowa uspokajają słuchaczy. Jeden z żołnierzy zaczyna nawet podawać w wątpliwość pogłoski o gotowych szwedzkich podkopach. Wniosek: Spójność postawy Kordeckiego daje obrońcom oparcie, ponieważ mogą zaufać człowiekowi, który sam pozostaje z nimi w niebezpieczeństwie.

Pozorny autorytet urzędników, którzy boją się prawdy. Dwaj oszuści przekonują cesarza, że potrafią utkać tkaninę niewidoczną dla ludzi głupich lub nieodpowiednich na swoim stanowisku. Władca wysyła urzędników, żeby sprawdzili pracę. Każdy widzi puste krosna, ale boi się przyznać do tego głośno. Wróciwszy do cesarza, wychwalają rzekomy materiał. Cesarz także udaje, że go dostrzega. Dopiero podczas pochodu dziecko mówi, że monarcha jest nagi, a ludzie zaczynają powtarzać jego słowa. Wniosek: Urzędnicy zawodzą jako doradcy, ponieważ obrona własnej pozycji staje się dla nich ważniejsza od uczciwego osądu powierzonej im sprawy.

Autorytet zdobywany przez spokojne wykonywanie trudnych obowiązków. Bernard Rieux, lekarz w ogarniętym dżumą Oranie, codziennie leczy chorych i organizuje pomoc. W oddziałach sanitarnych pracuje z nim dziennikarz Raymond Rambert. Rieux nie przedstawia siebie jako bohatera. Tłumaczy, że stara się uczciwie wykonywać zawód. Rambert, który początkowo chciał wyjechać do ukochanej, poznaje jego pracę i ostatecznie postanawia zostać w mieście, by dalej pomagać chorym. Wniosek: Przykład Rieux pomaga Rambertowi samodzielnie uznać obowiązek pomocy, dlatego wpływ lekarza opiera się na wiarygodności czynów, bez przymusu.

Mistrz ceniony mimo długiego braku powodzenia. Manolin od dziecka uczył się łowić ryby od Santiago, starego kubańskiego rybaka. Kiedy starzec długo wraca z morza bez połowu, rodzice przenoszą chłopca na inną łódź. Uważają, że Santiago nie ma szczęścia. Manolin nadal go odwiedza i rozmawia z nim o rybach oraz wspólnych wyprawach. Pamięta to, czego nauczył go mistrz. Gdy Santiago mówi o innych dobrych rybakach, chłopiec zapewnia go, że wśród nich nie ma nikogo takiego jak on. Wniosek: Dla Manolina miarą wartości mistrza jest zdobyte przy nim doświadczenie, dlatego chwilowe niepowodzenie nie przekreśla jego wiedzy ani umiejętności.

Przewodnik, który wie, jak zdobyć pomoc. Czarodziej Gandalf prowadzi Bilba i trzynastu krasnoludów do Beorna, człowieka umiejącego zmieniać się w niedźwiedzia. Gospodarz nie ufa obcym, więc Gandalf nie przedstawia od razu całej gromady. Opowiada o ich przygodach, a kolejni towarzysze pojawiają się małymi grupami. Beorn coraz bardziej interesuje się historią. Po wysłuchaniu opowieści o ratunku udzielonym przez orły zaprasza wszystkich na posiłek. Podróżnicy otrzymują u niego schronienie. Wniosek: Gandalf zdobywa zaufanie towarzyszy praktyczną umiejętnością rozwiązywania trudności, dzięki czemu jego doświadczenie staje się dla grupy konkretnym oparciem w nieznanym świecie.

Ojciec, którego przekonania zostają na całe życie. Ignacy Rzecki, stary sprzedawca prowadzący pamiętnik, wspomina ojca, dawnego żołnierza. W rodzinnym pokoju wisiały liczne wizerunki Napoleona. Ojciec uczył syna czytać i pisać, ale najwięcej uwagi poświęcał wojskowej musztrze. Potrafił budzić chłopca w nocy komendą do broni. Powtarzał, że Bonapartowie przywrócą światu sprawiedliwość i trzeba być gotowym na ich wezwanie. Dorosły Rzecki nadal szuka w wydarzeniach politycznych zapowiedzi powrotu tej dynastii. Wniosek: Autorytet ojca tak silnie kształtuje przekonania Rzeckiego, że nawet po latach ocenia on wydarzenia polityczne według wyniesionych z domu nadziei.

Rozsądny przywódca, którego tłum przestaje słuchać. Maciej Dobrzyński, stary szlachcic cieszący się szacunkiem sąsiadów, przyjmuje w swoim domu uczestników narady. Rozmowa o działaniu dla Polski zmienia się jednak w przygotowania do napaści na Soplicowo. Podsyca ją Gerwazy, sługa Horeszków pragnący zemsty na Soplicach. Maciej wypomina zebranym, że w sprawie wspólnego dobra nie potrafili się porozumieć, a prywatna uraza natychmiast ich jednoczy. Nakazuje im odejść. Szlachta rusza za Gerwazym i przybyłym Hrabią. Wniosek: Doświadczenie i zasłużony szacunek nie zapewniają posłuchu, gdy ludzie wolą poddać się pochlebstwom i zbiorowym emocjom.

Mędrzec, który zbyt łatwo osądza cierpiącego. Elifaz, jeden z przyjaciół ciężko doświadczonego Hioba, występuje jako człowiek znający Boże prawa. Powołuje się na własne obserwacje i nocne widzenie. Utrzymuje, że niewinni nie giną bez przyczyny, więc cierpienie Hioba musi wiązać się z winą. Później przypisuje mu krzywdzenie ubogich i odmawianie im pomocy. Hiob nie uznaje tych oskarżeń. Pod koniec księgi Bóg zwraca się do Elifaza i gani jego oraz jego towarzyszy. Wniosek: Błąd Elifaza dowodzi, że przekonanie o własnej mądrości może prowadzić do krzywdzącego osądu, jeśli gotowa zasada zastępuje uważne poznanie człowieka.

Przedstawiciel prawa, który widzi przyszłość winnego. Porfiry Pietrowicz, sędzia śledczy badający zabójstwo lichwiarki i jej siostry, odwiedza Rodiona Raskolnikowa. Jest przekonany, że to młody były student popełnił zbrodnię. Zachęca go do przyznania się i wyjaśnia, że dobrowolne wyznanie może złagodzić karę. Raskolnikow odpowiada, że to dla niego nieważne. Porfiry nie rezygnuje: przekonuje go, że ma jeszcze przed sobą życie. Prosi, żeby nie traktował klęski własnej teorii jako końca wszystkiego. Wniosek: Postawa Porfirego łączy wymaganie odpowiedzialności z wiarą w przyszłość winnego, dzięki czemu kara nie musi oznaczać odrzucenia człowieka na zawsze.