Fantastyka

Magiczny pierścień, który zmienia los bohatera. Hobbit Bilbo Baggins wędruje z krasnoludami do Samotnej Góry. W jaskiniach pod górami gubi się w ciemności i znajduje na ziemi mały pierścień. Nie wie jeszcze, że jest czarodziejski. Nad podziemnym jeziorem spotyka Golluma, samotną istotę, która chce go zjeść. Grają w zagadki: jeśli Bilbo przegra, Gollum go zje, a jeśli wygra, Gollum pokaże mu wyjście. Bilbo wygrywa, ale stwór chce go dopaść. W czasie ucieczki Bilbo przypadkiem wsuwa pierścień na palec i staje się niewidzialny. Idzie za Gollumem w stronę wyjścia, a ten go nie widzi. Wniosek: Niewidzialność pozwala słabszemu Bilbowi uniknąć bezpośredniej walki, a magiczny przedmiot zmienia to, kto ma przewagę w niebezpiecznej sytuacji.

Czary, które działają dosłownie i mają swoje granice. Krzesło zrobione z magicznego drzewa spełnia życzenia osoby, która na nim siedzi. Kuki i jego starsze rodzeństwo, Tosia i Filip, zabierają je w podróż po zaczarowanych rodziców. Szybko odkrywają, że czary działają tylko tak daleko, jak sięga wzrok. W czasie wędrówki wyczarowują traktor, a gdy ten tonie w bagnie, pojawia się wielki balon z liną i wyciąga go z błota. Nocą Max Rozmus, chciwy szef jarmarku, łapie krzesło w sieć i zamienia Filipa i Tosię w złote posągi. Kuki wyczarowuje wtedy wielkiego lwa, który przegania Maxa. Potem chłopiec przywraca rodzeństwu ludzką postać. Wniosek: Czary mogą zarówno sprowadzić niebezpieczeństwo, jak i pomóc je pokonać, zależnie od zamiarów osoby, która ich używa.

Mieszkanie większe od całego domu. Woland, czyli szatan, przyjeżdża ze swoimi pomocnikami do Moskwy i zajmuje mieszkanie numer pięćdziesiąt. Małgorzata, ukochana pisarza zwanego Mistrzem, zostaje gospodynią wielkiego balu u szatana. W zwykłym mieszkaniu widzi ogromne sale balowe, choć z zewnątrz budynek wcale się nie powiększył. Korowiow, jeden z pomocników Wolanda, wyjaśnia jej, że to piąty wymiar. Goście to zmarli grzesznicy z różnych epok. Zabawa trwa wiele godzin, a mimo to cały czas jest północ. Woland potwierdza, że tej nocy czas się zatrzymał. Wniosek: Fantastyka każe wątpić, czy zdrowy rozsądek wystarczy do zrozumienia świata, skoro nawet zwykłe mieszkanie może rządzić się innymi prawami.

Przejście ze zwykłego domu do świata o innych prawach. W czasie wojny czworo rodzeństwa Pevensie mieszka w wiejskim domu starego profesora. W deszczowy dzień dzieci zwiedzają dom, a najmłodsza, Łucja, wchodzi do starej szafy między wiszące futra. Tam, gdzie powinna być tylna ściana, czuje gałęzie, a pod stopami śnieg. Trafia do zimowego lasu, choć w Anglii jest lato. Przy samotnej latarni spotyka fauna, który niesie parasol i paczki. Faun to istota z ludzkim tułowiem i kozimi nogami. Gdy po długiej wizycie u niego wraca, okazuje się, że rodzeństwo nawet nie zauważyło jej zniknięcia. Dzieci zaglądają do szafy, ale znajdują w niej zwykłą tylną ścianę. Wniosek: Fantastyka stawia pytanie, czy uwierzyć komuś, kto przeżył coś, czego nie da się sprawdzić w zwykłym świecie.

Czary podporządkowane zazdrości i kaprysom zakochanej istoty. Goplana, nimfa jeziora Gopło, zakochuje się w wiejskim chłopaku Grabcu. On jednak myśli o Balladynie, córce ubogiej wdowy. Nimfa próbuje zatrzymać go przy sobie, ale spotyka się z lekceważeniem. Sięga więc po swoją nadprzyrodzoną moc i zamienia Grabca w wierzbę. Chłopak zapada się w ziemię, a w jego miejscu wyrasta drzewo. Później Goplana zapowiada, że następnego dnia uwolni Grabca z czaru. Wniosek: Czar Goplany odbiera Grabcu możliwość odmowy, dlatego fantastyczna moc staje się groźnym narzędziem podporządkowania drugiej osoby własnym pragnieniom.

Zjawa, której nie potrafi wyjaśnić nawet prowadzący obrzęd. Guślarz prowadzi w kaplicy obrzęd dziadów, podczas którego wieśniacy przywołują zmarłych i pomagają ich duszom. Po spotkaniach z duchami pojawia się jeszcze milczące Widmo młodzieńca. Patrzy na obecną w kaplicy Pasterkę i wskazuje na pierś. Nie odpowiada na pytania ani nie odchodzi mimo zaklęć Guślarza. Prowadzący każe wyprowadzić dziewczynę. Wtedy zjawa rusza za nią, a zgromadzeni wciąż nie wiedzą, dlaczego przyszła i czego potrzebuje. Wniosek: Bezradność Guślarza przypomina, że nawet znajomość dawnych obrzędów nie daje ludziom pełnej wiedzy o świecie zmarłych.

Niezwykłe znaki świadczące o naruszeniu porządku świata. Po zamordowaniu Dunkana, króla Szkocji, szlachcic Ross rozmawia ze starcem o dziwnych wydarzeniach. Choć zegar wskazuje dzień, ziemię wciąż osłania ciemność. Starzec wspomina sowę, która zaatakowała i zabiła sokoła. Ross opowiada z kolei, że konie zmarłego władcy zdziczały, uciekły ze stajni i przestały słuchać ludzi. Potwierdza też, że widział, jak gryzły się nawzajem. Wniosek: Niezwykłe znaki łączą królobójstwo z zaburzeniem całego świata, dzięki czemu jego ciężar wykracza poza prywatną winę samego sprawcy.

Czarodziejska pomoc, która działa tylko do wyznaczonej godziny. Kopciuszek, dziewczyna zmuszana przez macochę do pracy w domu, dostaje pomoc od matki chrzestnej będącej wróżką. Zwykła dynia zmienia się w karetę, myszy w konie, a jaszczurki w służących. Łachmany dziewczyny stają się piękną suknią. Wróżka zastrzega jednak, że o północy czary przestaną działać. Gdy podczas kolejnego balu Kopciuszek zapomina o czasie, musi uciekać. Wspaniały strój znika, a dziewczyna wraca do domu w dawnym ubraniu. Wniosek: Wyznaczony kres czarów sprawia, że cudowna pomoc nie usuwa odpowiedzialności bohaterki za jej decyzje ani konieczności pilnowania czasu.

Zjawa zmuszająca marzyciela do spotkania z własnym ideałem. Poeta, jeden z gości wesela w Bronowicach, spotyka zjawę czarnego Rycerza kojarzonego z Zawiszą Czarnym. Przybysz mówi o bitwie pod Grunwaldem i wzywa go do wielkich czynów. Poeta rozpoznaje w nim własne marzenia o sile, lecz jednocześnie czuje lęk. Chciałby zajrzeć pod przyłbicę i zobaczyć twarz niezwykłego gościa. Dostrzega tam pustkę i ciemność. Spotkanie kończy się jego przerażeniem. Wniosek: Rycerz nadaje marzeniom Poety namacalną postać, dzięki czemu bohater musi zmierzyć się z własną niezdolnością do spełnienia tych pragnień.

Nadprzyrodzone postacie zapowiadające zagrożenie całego świata. Jan, opisujący swoje widzenie, obserwuje Baranka, który symbolizuje Chrystusa. Baranek otwiera pieczęcie tajemniczej księgi. Po kolejnych otwarciach pojawiają się jeźdźcy na koniach różnych kolorów. Pierwszy ma łuk i rusza zwyciężać. Następny, z wielkim mieczem, odbiera ziemi pokój. Jeździec na czarnym koniu trzyma wagę, a głos ogłasza wysokie ceny żywności. Ostatni dosiada bladego konia i nosi imię Śmierć. W ślad za nim idzie Otchłań, a ich władza obejmuje część ziemi. Wniosek: Obrazy jeźdźców pozwalają dostrzec w wojnie, głodzie i śmierci siły przekraczające los jednostki i zagrażające całemu ludzkiemu porządkowi.

Nadprzyrodzona wiedza wykorzystana do ratowania człowieka. Ksiądz Piotr przychodzi do uwięzionego Konrada, poety, który po buncie przeciw Bogu znajduje się pod wpływem złego ducha. Konrad widzi z oddali innego więźnia, Rollisona, doprowadzonego torturami do rozpaczy. Ksiądz rozpoczyna egzorcyzmy, czyli modlitwę służącą wypędzeniu demona. Zmusza ducha, żeby powiedział, gdzie przebywa zagrożony chłopiec i jak mu pomóc. Duch wskazuje klasztor dominikanów i niechętnie mówi o pocieszeniu oraz chlebie i winie. Ksiądz rozumie to jako potrzebę udzielenia komunii i zapowiada, że pójdzie do więźnia. Wniosek: Fantastyczne zdarzenie daje księdzu wiedzę o ukrytym cierpieniu, a jej wartość zależy od tego, czy zostanie wykorzystana do pomocy.

Posąg, który otrzymuje prawdziwe życie. Pigmalion, król Cypru, tak wiele czasu poświęca rzeźbiarstwu, że zaniedbuje rządzenie. Tworzy z marmuru posąg kobiety piękniejszej od wszystkich, które zna. Zakochuje się we własnym dziele, ale cierpi, ponieważ figura nie może odpowiedzieć uśmiechem ani dotknąć jego dłoni. Pewnego dnia czuje jednak czyjąś rękę na ramieniu. Gdy się odwraca, widzi ukochany posąg przemieniony przez boginię Afrodytę w żywą kobietę. Galatea zostaje jego żoną i królową, a później rodzi mu syna. Wniosek: Ożywienie posągu spełnia pragnienie Pigmaliona, którego nie mogła zaspokoić nawet doskonała rzeźba, ponieważ miłość potrzebuje odpowiedzi drugiej osoby.

Zjawa widoczna tylko dla jednego z rozmówców. Hamlet, książę Danii, rozmawia z matką, królową Gertrudą, o jej małżeństwie z bratem zmarłego króla. Nagle w komnacie pojawia się duch ojca Hamleta. Przypomina synowi o zadaniu pomszczenia zabójstwa i każe mu oszczędzić matkę. Hamlet odpowiada zjawie, ale Gertruda nikogo nie widzi i nie słyszy. Patrzy tylko na syna mówiącego do pustego miejsca. Kiedy duch wychodzi, uznaje go za wytwór chorej wyobraźni Hamleta. Książę zapewnia, że nie stracił rozumu. Wniosek: Widzenie ducha pogłębia rozdzielenie Hamleta i matki, ponieważ pewność jednego bohatera staje się dla drugiego dowodem utraty kontaktu z rzeczywistością.

Śmierć, która przybiera ciało i zaczyna mówić. Polikarp, uczony pragnący zrozumieć śmierć, modli się, żeby mógł ją zobaczyć. Kiedy zostaje sam w kościele, pojawia się przed nim przerażająca kobieca postać. Jest wychudzona i blada, nie ma końca nosa ani warg, a w ręku trzyma kosę. Polikarp pada na ziemię ze strachu. Postać odzywa się do niego i przypomina, że sam prosił o spotkanie. Uczony z trudem odzyskuje odwagę i zaczyna zadawać pytania o jej pochodzenie oraz władzę nad ludźmi. Wniosek: Nadanie Śmierci ciała i głosu pozwala Polikarpowi zadawać jej pytania, a rozmowa pomaga mu zmierzyć się z początkowym przerażeniem.

Fantastyczne obrazy spełniające niezaspokojone potrzeby dziecka. Uboga dziewczynka sprzedająca zapałki zostaje sama na mroźnej ulicy. W świetle jednej z zapałek ściana domu staje się przezroczysta. Dziecko widzi nakryty stół, a pieczona gęś schodzi z półmiska i rusza ku niemu. Następna zapałka przynosi obraz wspaniałej choinki. Gdy gaśnie, jej światełka unoszą się i zamieniają w gwiazdy. Wniosek: Fantastyczne widzenia pozwalają rozpoznać najprostsze potrzeby dziewczynki, a ich ulotność tym mocniej uświadamia brak prawdziwego ciepła, jedzenia i opieki.

Niezwykły świat dopasowany do przeżyć bohatera. Mały Książę opowiada pilotowi spotkanemu na Saharze o swojej maleńkiej planecie. Na Ziemi trzeba czekać, żeby zobaczyć zachód słońca. U chłopca wystarczy przesunąć krzesło o kilka kroków, aby oglądać go ponownie. Dzięki temu może powtarzać ten widok wiele razy jednego dnia. Wyjaśnia, że szczególnie lubi zachody, kiedy jest mu smutno. Pilot pyta, czy w dniu, gdy oglądał ich wyjątkowo dużo, chłopiec bardzo cierpiał. Mały Książę nie odpowiada. Wniosek: Niezwykłe rozmiary planety pozwalają wyrazić smutek Małego Księcia przez potrzebę powtarzania ukochanego widoku, bez dokładnego nazywania jego przyczyny.