Praca

Całe życie pracy i śmierć w stajni. Kuba pracuje jako parobek, czyli najemny robotnik, u Macieja Boryny, najbogatszego gospodarza w Lipcach. Zwozi plony i zajmuje się zwierzętami, ale nie ma własnej ziemi. Żeby dorobić, po kryjomu poluje w dworskim lesie. Postrzelony przez strażnika, ukrywa ranę ze strachu przed karą za kłusownictwo, a później nie chce jechać do szpitala. Gdy noga zaczyna gnić, sam przerąbuje ją siekierą w kolanie. Umiera w stajni, a w tym samym czasie w chałupie trwa wesele Boryny z Jagną. Wniosek: Ciężka praca nie chroni Kuby przed biedą ani samotnością w chorobie.

Praca, której owoców nie da się zatrzymać dla siebie. Kohelet, mędrzec, który przedstawia się jako król w Jerozolimie, opowiada, jak budował domy, zakładał ogrody i gromadził majątek. Potem uznaje, że to wszystko marność, czyli coś, co szybko przemija i nie daje trwałego szczęścia. Cały dorobek będzie musiał zostawić komuś, kto przy nim nie pracował i może okazać się głupcem. Człowiek trudzi się przez cały dzień, a w nocy nie może zasnąć ze zmartwienia. Wniosek: Człowiek może pracą zdobyć majątek, ale nie może na zawsze decydować o jego losie.

Praca Boga i odpoczynek po niej. Na początku Księgi Rodzaju Bóg stwarza świat w sześć dni. Pierwszego dnia stwarza światło, drugiego niebo, a trzeciego ląd, morza i rośliny. Czwartego dnia umieszcza na niebie słońce, księżyc i gwiazdy, piątego tworzy ryby i ptaki, a szóstego zwierzęta lądowe i człowieka. Bóg patrzy na ukończone dzieło i widzi, że wszystko jest bardzo dobre. Siódmego dnia odpoczywa. Błogosławi ten dzień i czyni go świętym. Wniosek: W biblijnym porządku praca ma swoją granicę, a odpoczynek jest należną częścią życia i nie wymaga usprawiedliwienia.

Całe życie w rytmie sklepu. Ignacy Rzecki od lat jest subiektem, czyli sprzedawcą, w sklepie Wokulskiego. Każdy dzień zaczyna od przygotowań. Zanim przyjdą klienci, sprawdza towar, przesyłki i rachunki. Pilnuje, żeby inni subiekci przychodzili na czas i grzecznie obsługiwali kupujących. Nawet jedno spóźnienie uważa za poważne przewinienie. Handlu nauczył się jako chłopiec w sklepie Minclów, gdzie panował surowy porządek. Mieszka w małym pokoju za sklepem i zawsze trzyma się tego samego planu dnia. Wniosek: Dla Rzeckiego wartość pracy zależy od sumienności w najdrobniejszych codziennych obowiązkach.

Obowiązek, za który inni chcą zapłacić. W sobotę, kiedy inni chłopcy mają wolne, ciotka Polly, która wychowuje Tomka, każe mu pobielić wapnem długi płot. Tomek jest zrozpaczony. Gdy nadchodzi kolega, Ben Rogers, Tomek udaje, że bielenie płotu to wielka przyjemność i trudna sztuka. Ben daje mu jabłko, żeby tylko móc spróbować. Następni chłopcy płacą swoimi skarbami. Tomek odpoczywa w cieniu i zbiera zapłatę, a koledzy nakładają na płot kolejne warstwy wapna. Narrator dodaje, że pracą nazywamy to, co musimy robić, a zabawą to, czego robić nie musimy. Wniosek: Ta sama praca wydaje się przyjemnością, gdy ludzie uwierzą, że nie każdy ma prawo jej spróbować.

Praca nad lekiem, którego skuteczność pozostaje niepewna. W Oranie, mieście w Algierii zamkniętym z powodu dżumy, lekarze potrzebują skuteczniejszej pomocy dla chorych. Stary doktor Castel podejmuje pracę nad surowicą, czyli preparatem do leczenia zakażonych. Przygotowany przez niego środek trafia do ciężko chorego syna sędziego Othona. Lekarze próbują ocalić dziecko, ale mimo podania surowicy chłopiec długo cierpi i umiera. Wniosek: W pracy lekarza rzetelny wysiłek jest konieczny, choć nie daje pewności, że uda się uratować pacjenta.

Praca bez odpoczynku według przestarzałych zasad. Mały Książę, chłopiec podróżujący między planetami, spotyka latarnika na maleńkiej planecie. Mężczyzna ma zapalać lampę wieczorem i gasić ją rano. Dawniej ten obowiązek zostawiał mu czas na sen. Planeta zaczęła jednak obracać się coraz szybciej, a polecenie pozostało takie samo. Teraz doba trwa minutę, więc latarnik niemal bez przerwy zapala i gasi światło. Jest zmęczony, lecz uważa, że musi trzymać się rozkazu. Podczas rozmowy znów zapala lampę. Wniosek: Los latarnika dowodzi, że sumienność może prowadzić do wyczerpania, gdy zasady pracy przestają odpowiadać rzeczywistym warunkom jej wykonywania.

Praca oceniana inaczej z warsztatu i z gabinetu. Majster Sajetan Tempe i jego dwaj czeladnicy, czyli pomocnicy, szyją buty za niewielką zapłatę. Rozmawiają z prokuratorem Scurvym, przedstawicielem władzy. Gdy jeden z czeladników skarży się na zarobki i chce porzucić zajęcie, prokurator odpowiada, że bez pracy może umrzeć z głodu. Sajetan przypomina mu wtedy, że on sam wykonuje swoje obowiązki w wygodnym fotelu, dobrze najedzony. Zmęczony czeladnik nadal z wściekłością pracuje nad wielkim oficerskim butem. Wniosek: Nakaz pracowitości łatwo usprawiedliwia wyzysk, gdy wydaje go człowiek żyjący wygodnie, który lekceważy zarobki i warunki pracy innych.

Cicha praca, od której zależy bezpieczeństwo innych. Skawiński, stary polski emigrant, obejmuje posadę latarnika w Aspinwall. Jego obowiązki są dokładnie określone: sprząta latarnię, w dzień wywiesza chorągiewki informujące o zmianach pogody, a wieczorem zapala światło dla statków. Musi kilka razy dziennie pokonywać ponad czterysta stromych schodów. Pracuje samotnie, z dala od ludzi korzystających z jego pomocy. Przez kolejne dni sumiennie wykonuje zadania. O zmroku światło latarni pojawia się regularnie nad morzem. Wniosek: Praca Skawińskiego przypomina, że odpowiedzialność zawodowa dotyczy także nieznanych ludzi, których bezpieczeństwo zależy od pozornie zwykłych, powtarzalnych czynności.

Praca lekarza obejmująca zapobieganie kolejnym zachorowaniom. Tomasz Judym, lekarz w uzdrowisku w Cisach, zauważa liczne zachorowania wśród mieszkających w pobliżu ubogich dzieci. Wiąże je z wilgocią i stawami. Przez jesień bada zbiorniki, mierzy je i przygotowuje plan osuszenia okolicy. Chce zmienić przepływ wody, żeby usunąć warunki sprzyjające chorobom. Dyrektor Węglichowski lekceważy jednak jego obawy. Kiedy przyjeżdża komisja, która kontroluje działalność uzdrowiska, Judym prosi o możliwość przedstawienia swojego projektu. Wniosek: Dla Judyma rzetelność zawodowa wymaga rozpoznawania przyczyn chorób, nawet jeśli ich usunięcie wykracza poza codzienne badanie pacjentów.

Praca zależna od skąpstwa pracodawcy. Bob Cratchit pracuje jako kancelista u londyńskiego kupca Ebenezera Scrooge’a. W biurze jest zimno, a pracownik ma tylko niewielki ogień. Węgiel przechowuje szef, więc Bob nie śmie dołożyć opału. Gdy zbliża się Boże Narodzenie, Scrooge złości się również na konieczność udzielenia płatnego dnia wolnego. Uważa, że ponosi przez to stratę. Ostatecznie zgadza się na święto, ale każe Bobowi przyjść następnego dnia wcześniej niż zwykle. Wniosek: Położenie Boba przypomina, że warunki pracy zależą także od uczciwości pracodawcy, a wypłacanie pensji nie zwalnia go z troski o pracownika.

Zwyczajna praca, która przynosi konkretną pomoc. Karol Bovary, lekarz w niewielkiej miejscowości, zostaje nocą wezwany do gospodarza Rouaulta ze złamaną nogą. Przed świtem wyrusza konno, zaspany i zmarznięty. Po przyjeździe bada pacjenta i stwierdza proste złamanie. Nastawia kość, przygotowuje potrzebne usztywnienie i zakłada opatrunek. Później odwiedza chorego, żeby doglądać leczenia. Gdy gospodarz znów zaczyna chodzić, jest bardzo zadowolony z lekarza i zapewnia, że lepszej pomocy nie otrzymałby nawet w dużym mieście. Wniosek: Praca Karola ma wartość dzięki poprawie życia konkretnego pacjenta, choć nie wymaga niezwykłego talentu ani nie przynosi lekarzowi wielkiej sławy.

Fachowość niezależna od szczęścia. Santiago, stary kubański rybak, od wielu dni wraca bez połowu. Kiedy znów wypływa w morze, starannie przygotowuje przynęty. Umieszcza je na różnych głębokościach i pilnuje, żeby linki opadały prosto. Wie, że inni rybacy pozwalają im swobodnie dryfować, przez co nie zawsze znają rzeczywistą głębokość haczyków. Santiago chce mieć wszystko przygotowane dokładnie. Liczy na szczęście, ale najpierw dba o to, na co ma wpływ. Płynie dalej, obserwując wodę i ptaki. Wniosek: Sumienność pozwala Santiagowi wykorzystać szansę, gdy się pojawi, dlatego doświadczenie zawodowe pozostaje ważne także w okresie niepowodzeń.

Praktyczne zajęcie ważniejsze od pięknej pozy. Hrabia, młody arystokrata lubiący malarstwo, widzi Zosię w ogrodzie przy dworze w Soplicowie. Dziewczyna opiekuje się wiejskimi dziećmi i karmi domowe ptactwo. Hrabia zachwyca się nią jak postacią z obrazu. Zosia tymczasem prosi go o pomoc w zapędzeniu rozbieganych ptaków. Gość jest zaskoczony, że miałby wykonywać takie zajęcie. Jego wyobrażenie niezwykłej bohaterki zderza się z codzienną pracą dziewczyny, która nadal pilnuje powierzonego sobie gospodarstwa. Wniosek: Scena z Zosią przypomina, że pożyteczna praca bywa niedostrzegana przez ludzi oczekujących niezwykłości, choć to ona podtrzymuje codzienne życie domu.

Nauka pracy przez widoczne skutki własnego wysiłku. Mary Lennox, osierocona dziewczynka wychowana w dostatku, odkrywa zamknięty od lat ogród przy domu wuja. Wcześniej prawie wszystko robili za nią służący. Teraz sama usuwa chwasty i robi miejsce wyrastającym z ziemi roślinom. Potem pomaga jej Dick, chłopiec dobrze znający przyrodę. Uczy ją rozpoznawać żywe pędy i pielęgnować grządki. Mary wraca do ogrodu, bo chce sprawdzić postępy. Z czasem w miejscach, które porządkowała, pojawia się coraz więcej kwiatów. Wniosek: Praca w ogrodzie daje Mary doświadczenie własnej skuteczności, a odpowiedzialność za rośliny uczy ją, że dobre rezultaty wymagają regularnej troski.

Praca zarobkowa potrzebna również innym. Po wybuchu wojny harcerze z Warszawy muszą szukać sposobów utrzymania. Zośka, Alek i ich koledzy podejmują się między innymi szklenia okien wybitych podczas bombardowań. Praca jest ciężka, zwłaszcza w mroźną zimę. Marzną im ręce, a zdobywane pieniądze nie przychodzą łatwo. Chłopcy widzą jednak, że dzięki nim mieszkańcy mogą wreszcie ogrzać pokoje. Gdy zamówienia na szyby się kończą, szukają kolejnych zajęć. Podejmują korepetycje, przewóz ludzi i produkcję marmolady. Wniosek: Zarobkowanie harcerzy łączy samodzielność z pomocą mieszkańcom, dlatego codzienna praca w okupowanym mieście także może być służbą innym ludziom.

Wspólna praca jako szansa na niezależność. Dunia, siostra Raskolnikowa, zrywa zaręczyny z bogatym Łużynem i zostaje z matką bez pewnego planu utrzymania w Petersburgu. Pomysł podsuwa im Razumichin, przyjaciel jej brata. Zna pracę wydawców i umie tłumaczyć książki. Proponuje połączenie niewielkich kapitałów i wspólne wydawanie przekładów. Wyjaśnia, że na początek wystarczy kilka dobrze wybranych tytułów. Chce wziąć na siebie sprawy druku i sprzedaży. Dunia słucha z zainteresowaniem i popiera projekt. Wniosek: Pomysł Razumichina daje rodzinie szansę samodzielnego utrzymania, bo opiera przyszłość na wspólnej pracy i umiejętnościach, bez łaski bogatego opiekuna.