Wiara

Prosta, pokorna wiara, na którą Bóg odpowiada. W scenie IV młoda Ewa, która mieszka w wiejskim domu pod Lwowem, ozdabia kwiatami obraz Matki Boskiej i modli się przed snem. W modlitwie pamięta o prześladowanych Polakach i o uwięzionym poecie, którego wiersze czyta, choć nie zna go osobiście. Gdy zasypia, ma widzenie: Matka Boska podaje małemu Jezusowi wianek od Ewy, a Jezus rzuca ku dziewczynie kwiaty, które układają się w nowe wieńce. Wniosek: W scenie z Ewą bliskość Boga wiąże się z ufnością i troską o innych ludzi.

Wiara i odpowiedzialność za każdy czyn. Kohelet, mędrzec, który przedstawia się jako król w Jerozolimie, przez całą księgę powtarza, że wszystko przemija. Pod koniec przypomina młodym, żeby pamiętali o Stwórcy, zanim przyjdzie starość i jej słabości. Ostatnie zdania księgi każą bać się Boga, czyli Go szanować, i przestrzegać Jego przykazań, bo Bóg osądzi każdy czyn, także ten, o którym nikt nie wie. Wniosek: Wiara w Boży sąd daje trwałą miarę dobra i zła w świecie, w którym ludzkie osiągnięcia szybko przemijają.

Bóg, który rozumie cierpienie. Oskar, dziesięcioletni chłopiec chory na białaczkę, w szpitalnej kaplicy patrzy na figurę ukrzyżowanego Chrystusa. Dziwi go, że ktoś tak poraniony i bezbronny miałby być Bogiem. Pani Róża, wolontariuszka, która go odwiedza, tłumaczy, że właśnie dlatego, że Jezus cierpiał, jest blisko ludzi, którzy też cierpią. Mówi mu też, że ból ciała trzeba znieść, a strach przed śmiercią to cierpienie, które człowiek sam sobie wybiera. Wniosek: Obraz cierpiącego Chrystusa pozwala Oskarowi szukać w wierze zrozumienia dla własnego bólu.

Zaufanie do Boga mimo niebezpieczeństw. W Psalmie 23 Bóg jest jak pasterz, który wiedzie człowieka na zielone pastwiska i nad wodę, gdzie może odpocząć, i prowadzi go właściwymi ścieżkami. Po drodze trzeba jednak przejść przez ciemną dolinę. Psalmista, czyli autor psalmu, nie boi się jej, bo wie, że opiekun jest przy nim. Potem Bóg jest jak gospodarz, który na oczach wrogów nakrywa dla człowieka stół, namaszcza mu głowę olejkiem jak ważnemu gościowi i napełnia jego kielich. Psalmista wierzy, że zamieszka w domu Pana na zawsze. Wniosek: Wiara nie usuwa trudnych chwil z życia, ale daje poczucie, że nie przechodzi się przez nie samotnie.

Wiara oparta na słowach świadka. Chrześcijanie w Rzymie spotykają się potajemnie nocą na Ostrianum, czyli na cmentarzu za miastem. Apostoł Piotr opowiada im o zmartwychwstaniu Chrystusa. Przywołuje spotkania uczniów z Jezusem, w tym niewiarę apostoła Tomasza, i przypomina, że sam był świadkiem tych wydarzeń. Zebrani słuchają go w wielkim skupieniu. Wśród nich jest przebrany Winicjusz, młody rzymski arystokrata, który przyszedł tu szukać ukochanej, Ligii. Nie wierzy jeszcze w to, co słyszy, ale widzi, że Piotr mówi szczerze. Wniosek: Osobiste świadectwo może wzbudzić zaufanie do mówiącego, zanim słuchacz przyjmie jego wiarę.

Wiara, która trwa mimo utraty wszelkiego powodzenia. Hiob, pobożny i wcześniej zamożny człowiek, traci dzieci oraz majątek, a następnie ciężko choruje. Siedzi na ziemi i cierpi. Jego żona pyta, dlaczego nadal pozostaje wierny Bogu, i namawia go, żeby Mu złorzeczył. Hiob odrzuca tę radę. Odpowiada, że skoro przyjmował od Boga dobro, powinien przyjąć także nieszczęście. Później skarży się i pyta o przyczynę swojego bólu, ale nie wyrzeka się wiary. Wniosek: Wierność Hioba nie zależy wyłącznie od otrzymywanych dobrodziejstw, dzięki czemu jego relacja z Bogiem wytrzymuje także doświadczenie niezrozumiałej krzywdy.

Wiara w doświadczenie, którego inni nie potrafią zobaczyć. Karusia, młoda dziewczyna, rozmawia na ulicy ze zmarłym ukochanym Jasieńkiem. Otaczający ją ludzie nie widzą chłopca, ale wierzą, że jego dusza wróciła do dziewczyny. Zaczynają się modlić. Narrator przyłącza się do ich modlitwy. Obecny w tłumie starzec odrzuca opowieść, ponieważ ufa tylko temu, co można zbadać zmysłami. Narrator sprzeciwia się jego ocenie i staje po stronie przeżywającej spotkanie Karusi oraz ufających jej ludzi. Wniosek: Wiara narratora pozwala mu potraktować przeżycie Karusi poważnie, choć nie dysponuje dowodem, który przekonałby sceptycznego obserwatora.

Modlitwa człowieka, który przyznaje się do własnej słabości. Jan Kochanowski pisze cykl trenów po śmierci małej córki Urszuli. W Trenie XVIII zwraca się do Boga w imieniu ludzi, którzy zapominają o Nim, kiedy dobrze im się wiedzie. Porównuje ich do nieposłusznych dzieci. Prosi, by Bóg pomógł im się opamiętać, ale nie karał ponad ich siły. Na końcu przechodzi od wspólnego wyznania win do osobistej prośby. Uznaje własne błędy i błaga o miłosierdzie. Wniosek: Modlitwa pozwala cierpiącemu ojcu powrócić do zaufania, ponieważ może uznać własną słabość bez utraty nadziei na Bożą pomoc.

Wiara wyznaczająca granicę posłuszeństwa ziemskiemu władcy. Kreon, król Teb, zabrania grzebania Polinejkesa, który wystąpił zbrojnie przeciw miastu. Antygona, siostra zmarłego, uważa pogrzeb za obowiązek nakazany przez bogów. Mimo groźby śmierci przysypuje ciało brata ziemią. Schwytana przez strażnika staje przed królem i przyznaje się do czynu. Tłumaczy, że jego rozkaz nie może unieważnić odwiecznych praw boskich. Wiedziała, jaka kara jej grozi, lecz bardziej obawiała się zaniedbania obowiązku względem zmarłego. Wniosek: Dla Antygony wiara jest podstawą samodzielnego osądu prawa i pozwala odmówić posłuszeństwa nawet wtedy, gdy ceną staje się życie.

Wiara wystawiona na próbę przez cierpienie niewinnego dziecka. Ojciec Paneloux, jezuita przebywający w ogarniętym epidemią Oranie, początkowo głosi, że zaraza jest karą za grzechy. Później jest przy śmierci syna sędziego Othona. Bezsilnie patrzy na długie cierpienie dziecka, któremu lekarze nie mogą pomóc. W następnym kazaniu inaczej zwraca się do wiernych: zalicza siebie do ludzi dotkniętych nieszczęściem. Nadal wierzy w Boga, ale mówi teraz o konieczności przyjęcia także takiego cierpienia, którego człowiek nie potrafi pojąć. Wniosek: Doświadczenie Paneloux odbiera mu pewność łatwego wyjaśniania cudzych nieszczęść, więc dalsza wiara wymaga przyjęcia granic własnego rozumienia.

Modlitwa przed spotkaniem z wrogiem. Priam, stary król Troi, chce udać się do Achillesa, greckiego wojownika, który zabił jego syna Hektora. Zamierza prosić o wydanie ciała. Żona Priama, Hekabe, przynosi wino i namawia go, żeby przed drogą zwrócił się do Zeusa. Król składa ofiarę i prosi o życzliwe przyjęcie przez wroga oraz znak opieki. Zeus zsyła orła, który przelatuje z prawej strony. Priam i jego bliscy cieszą się, a król wyrusza. Wniosek: Wiara Priama pozwala mu podjąć ryzyko mimo lęku, ponieważ nadzieję na powodzenie opiera również na opiece silniejszej niż własna bezradność.

Wiara, która daje głos człowiekowi upokorzonemu. Sonia Marmieładowa, uboga dziewczyna utrzymująca rodzinę przez prostytucję, przyjmuje Rodiona Raskolnikowa, byłego studenta. Gość pyta, co daje jej wiara w Boga, a potem prosi o odczytanie Ewangelii o wskrzeszeniu Łazarza. Sonia początkowo waha się i mówi niepewnie. W miarę czytania jej głos staje się mocniejszy. Szczególnie przeżywa wezwanie Chrystusa, po którym zmarły wychodzi z grobu. Kończy lekturę przekonana o prawdziwości tego cudu. Wniosek: Dla Soni opowieść o Łazarzu zachowuje nadzieję tam, gdzie ludzkie oceny skazują na potępienie, a własny los wydaje się bez wyjścia.

Modlitwa podtrzymująca nadzieję na powrót bliskiego. Jadwiga Barykowa mieszka w Baku z synem Cezarym, podczas gdy jej mąż Seweryn przebywa na wojnie. Gdy nie nadchodzą wiadomości od męża, kobieta szuka pocieszenia w wierze wyniesionej z rodzinnych stron. Modli się bez słów, ze łzami w oczach. Czeka na powrót Seweryna i wypatruje go wśród przybywających podróżnych. Kolejne statki docierają do portu, ale upragnionego męża nadal wśród pasażerów nie ma. Wniosek: Wiara pozwala Jadwidze podtrzymać nadzieję i więź z mężem w czasie, gdy nie ma żadnego wpływu na jego los.

Ufność oparta na pamięci o ocaleniu. Na początku poematu narrator zwraca się do Matki Boskiej czczonej w Częstochowie i Ostrej Bramie. Wspomina, że jako dziecko ciężko chorował, a matka oddała go pod jej opiekę. Odzyskanie zdrowia uznaje za odpowiedź na tę prośbę. Mógł wtedy sam pójść do świątyni i podziękować Bogu za życie. Teraz, przebywając z dala od ojczyzny, ponawia zawierzenie i prosi Maryję o powrót do rodzinnego kraju. Wniosek: Wspomnienie ocalenia pozwala narratorowi traktować wiarę jako osobiste źródło ufności, z którego czerpie także wtedy, gdy doświadcza wygnania i tęsknoty.

Wiara chorego dziecka w dobroć Chrystusa. Mały Tim, chorowity syn ubogiego kancelisty Boba Cratchita, wraca z ojcem z kościoła. Chłopiec ma trudności z chodzeniem i zwraca na siebie uwagę. Mówi jednak ojcu, że jego widok może przypomnieć ludziom o Chrystusie, który uzdrawiał niewidomych i pozwalał chodzić osobom niemogącym się poruszać. Bob opowiada o tym żonie ze wzruszeniem. Wkrótce Tim, wspierany przez brata i siostrę, wraca do pokoju i siada przy kominku. Wniosek: Wiara pomaga Timowi odnaleźć znaczenie własnej obecności wśród ludzi, dzięki czemu choroba nie ogranicza go wyłącznie do roli odbiorcy pomocy.

Wiara wymagająca wyjścia z obojętności. W liście do wspólnoty w Laodycei Chrystus gani wiernych za letniość. Są zadowoleni z własnego bogactwa i sądzą, że niczego nie potrzebują. On nazywa ich jednak duchowo biednymi, ślepymi i nagimi. Wzywa do zmiany życia oraz przyjęcia tego, czego sami nie potrafią sobie zapewnić. Pod koniec porównuje się do kogoś, kto stoi przed drzwiami i puka. Obiecuje wspólny posiłek każdemu, kto usłyszy jego głos i otworzy. Wniosek: List do Laodycei ostrzega, że poczucie samowystarczalności może osłabić wiarę, bo człowiek przestaje dostrzegać potrzebę zmiany i przyjęcia pomocy.

Wiara nadająca walce rangę świętego obowiązku. Przed bitwą arcybiskup Turpin przemawia do francuskich rycerzy z tylnej straży wojsk Karola Wielkiego. Wzywa ich do obrony chrześcijaństwa i wiernej służby cesarzowi. Każe żałować za grzechy, po czym obiecuje rozgrzeszenie. Zapowiada, że polegli zostaną męczennikami i trafią do raju. Wojownicy zsiadają z koni i padają twarzą na ziemię. Po błogosławieństwie wstają, dosiadają rumaków i przygotowują się do starcia z przeciwnikami. Wniosek: Przekonanie o religijnym sensie walki wzmacnia odwagę rycerzy i pozwala im pogodzić się z myślą o własnej śmierci.

Religijne wymagania trudne do pogodzenia z uczuciem. Tristan i Izolda, kochankowie ukrywający się w lesie przed królem Markiem, spotykają pustelnika Ogryna. Pustelnik wzywa Tristana do pokuty i przypomina, że Izolda jest żoną króla. Rycerz odpowiada, że wypity napój miłosny związał ich tak mocno, iż nie potrafią się rozstać. Izolda płacze u stóp pustelnika. Ogryn przywołuje słowa Pisma, ale zakochani nie przyjmują jego wezwania. Wniosek: Religijne zasady stają się dla Tristana i Izoldy źródłem konfliktu, ponieważ wymagają porzucenia więzi, którą uważają za silniejszą od własnej woli.