Przyjaźń

Przyjaźń jako oswajanie i odpowiedzialność. Lis wyjaśnia Małemu Księciu, że oswajanie oznacza tworzenie więzi. Lis prosi go, żeby przychodził o tej samej porze i każdego dnia siadał trochę bliżej. Tak Mały Książę zdobywa jego zaufanie. Dzięki lisowi rozumie też, dlaczego jego róża jest wyjątkowa: poświęcił jej czas i troszczył się o nią. Rozstanie przynosi lisowi smutek, ale złote pola pszenicy będą mu przypominać złote włosy przyjaciela. Podobnie pilot po odejściu Małego Księcia patrzy na gwiazdy i myśli o przyjacielu. Wniosek: Przyjaźń zachowuje wartość mimo bólu rozstania, bo pozostawia trwały ślad w sposobie patrzenia na świat.

Przyjaźń jako odpowiedź na samotność. Ania wcześniej mieszkała u obcych ludzi i w sierocińcu, gdzie nie czuła się bezpieczna. Marzy o bliskiej przyjaciółce. W swojej sąsiadce, Dianie, znajduje osobę, której zdradza sekrety, z którą się bawi i wymyśla opowiadania. Ich więź zostaje wystawiona na próbę, gdy Ania przez pomyłkę częstuje Dianę winem, bo myśli, że to sok, a matka Diany, pani Barry, zakazuje spotkań. Przyjaźń trwa mimo rozłąki. Kiedy Ania ratuje życie Minnie May, chorej siostrzyczce Diany, odzyskuje zaufanie jej matki. W finale godzi się także ze szkolnym kolegą, Gilbertem, który oddaje jej swoją posadę nauczyciela w Avonlea, żeby mogła zostać przy swojej opiekunce, Maryli. Wniosek: Przyjaźń może przetrwać narzuconą rozłąkę, a gotowość do pomocy potwierdza jej siłę.

Przyjaźń z chłopcem, którego odrzucają dorośli. Tomek przyjaźni się z Huckiem Finnem, choć matki w miasteczku zabraniają dzieciom się z nim bawić. Huck jest synem pijaka, nie chodzi do szkoły i śpi, gdzie popadnie. Pewnej nocy chłopcy widzą na cmentarzu zabójstwo. Ze strachu przed mordercą, Indianinem Joem, spisują przysięgę milczenia i podpisują ją krwią. Później razem z innym kolegą uciekają na wyspę na rzece, żeby zostać piratami. W miasteczku wszyscy myślą, że utonęli. Chłopcy zakradają się do kościoła na własne nabożeństwo żałobne i w jego trakcie wychodzą z ukrycia. Rodziny ściskają Tomka i jego kolegę, a Huck stoi sam. Wtedy Tomek prosi ciotkę, żeby przywitała także jego. Wniosek: Przyjaźń chroni odrzuconego chłopca przed samotnością i daje mu poczucie, że jest równie ważny jak inni.

Przyjaźń jako wyjście z samotności. Osierocona Mary przyjeżdża do posiadłości wuja w Anglii. Jest samotna i przyzwyczajona do tego, że służba spełnia każdy jej rozkaz. Poznaje Dicka, brata służącej Marty, który dobrze zna rośliny i zwierzęta. Mary boi się, że ktoś odbierze jej odkryty ogród, więc pyta chłopca, czy dochowa tajemnicy. Dick zapewnia, że umie utrzymać sekret. Dziewczynka prowadzi go do zamkniętego ogrodu, a on pomaga jej sprawdzić, które rośliny jeszcze żyją, i zabiera się z nią do pracy. Wniosek: Przyjaźń oparta na zaufaniu uczy Mary relacji, w której wspólne działanie staje się ważniejsze od wydawania poleceń.

Przyjaźń mimo różnego pochodzenia, oparta na wspólnych wartościach. Marcin Borowicz pomaga Andrzejowi Radkowi uniknąć usunięcia z gimnazjum po bójce z kolegą, który wyśmiewał chłopskie pochodzenie Radka. Tak zaczyna się przyjaźń syna zubożałego szlachcica i syna chłopa. Chłopcy spotykają się, czytają zakazane polskie książki i wspierają się w walce z rusyfikacją, czyli narzucaniem Polakom rosyjskiego języka i kultury. W zakończeniu Radek odnajduje Borowicza, załamanego wyjazdem ukochanej Biruty, i mocno ściska mu dłoń. Wniosek: Przyjaźń oparta na wspólnych wartościach pozwala przekroczyć podziały społeczne i daje siłę do pokonania osobistych kryzysów.

Przyjaźń, w której każdy umie coś innego i wszyscy sobie ufają. Felix, Net i Nika poznają się w gimnazjum i podczas kolejnych przygód uczą się na sobie polegać. Techniczne pomysły Felixa, wiedza informatyczna Neta i niezwykłe zdolności Niki, która potrafi poruszać przedmiotami siłą umysłu, pomagają im razem radzić sobie z niebezpieczeństwami. Nika wyznaje przyjaciołom, że jej ojciec nie żyje od dwóch lat, a ona mieszka sama i ukrywa to przed dorosłymi, bo boi się domu dziecka. Chłopcy dochowują tajemnicy i obiecują, że zostaną jej przyjaciółmi. Wniosek: Zaufanie do przyjaciół pozwala opowiedzieć o problemach, z którymi wcześniej trzeba było radzić sobie samotnie.

Przyjaźń jako troska o dobro drugiej istoty. Peter wychowuje osieroconego lisa i staje się dla niego najbliższą istotą. Na polecenie ojca zostawia Paxa przy lesie, lecz nie potrafi pogodzić się z własną decyzją i wyrusza go odszukać. Gdy Peter łamie stopę, pomaga mu Vola, która mieszka sama w lesie. Peter zaprzyjaźnia się także z nią. Kiedy dociera do Paxa, odkrywa, że lis ma teraz swoją lisią rodzinę i się o nią troszczy. Pomaga mu odeprzeć kojoty, a potem pozwala odejść. Wniosek: Przyjaźń z dzikim zwierzęciem wymaga uszanowania jego odrębnych potrzeb, nawet jeśli oznacza to rezygnację ze wspólnego życia.

Przyjaźń niezależna od wieku i powodzenia. Manolin uczy się łowić ryby od starego Santiago i pozostaje mu bliski, mimo że rodzice każą mu pracować na innej łodzi. Przynosi staremu jedzenie, pomaga nosić sprzęt i rozmawia z nim o baseballu. Podczas samotnej walki z marlinem Santiago wielokrotnie tęskni za obecnością chłopca. Gdy wraca wyczerpany, z samym szkieletem ryby, którą zjadły rekiny, Manolin opiekuje się nim i zapowiada powrót do wspólnych połowów. Wniosek: Wierność Manolina daje Santiago poczucie, że dotkliwa porażka nie odbiera mu szacunku ani miejsca w życiu drugiego człowieka.

Przyjaźń, która towarzyszy aż do śmierci. Ciężko chory Oskar czuje się samotny, ponieważ dorośli unikają szczerej rozmowy o jego stanie. Pani Róża, szpitalna wolontariuszka, słucha go i odpowiada też na trudne pytania. Proponuje pisanie listów do Boga oraz zabawę, w której każdy dzień liczy się jak dziesięć lat życia. Po śmierci Oskara pani Róża sama pisze list do Boga. Dziękuje w nim, że mogła poznać chłopca. Wniosek: Szczerość i obecność drugiego człowieka pomagają oswoić nawet strach przed śmiercią.

Przyjaźń silniejsza od różnic społecznych. Pan Pickwick podróżuje z przyjaciółmi z klubu, a w kolejnych przygodach coraz ważniejszy staje się jego służący Sam Weller. Sam chroni swojego naiwnego pana przed oszustami i pomaga mu rozumieć ludzi. Gdy Pickwick trafia do więzienia za długi, Weller celowo doprowadza do własnego uwięzienia: pożycza pieniądze od ojca i odmawia ich zwrotu. Po wyjściu na wolność nadal mu towarzyszy. Na końcu Sam nie chce odejść od pana Pickwicka nawet po to, żeby się ożenić. Później poślubia pokojówkę Mary i oboje zostają u Pickwicka na służbie. Wniosek: Lojalność i życzliwość mogą połączyć pana i służącego mocniej niż pieniądze czy umowa o pracę.

Przyjaźń jako praktyczna troska o człowieka. Student Dymitr Razumichin nie odwraca się od przyjaciela z uniwersytetu, Rodiona Raskolnikowa, choć ten jest drażliwy, zamyka się w sobie i odrzuca pomoc. Opiekuje się nim podczas choroby po dokonanej zbrodni, sprowadza lekarza i kupuje potrzebne ubranie. Pomaga również matce oraz siostrze Rodiona odnaleźć się w Petersburgu. Po procesie przyjaciela Razumichin żeni się z Dunią, siostrą Rodiona, i planuje z nią, że za kilka lat przeniosą się na Syberię, bliżej Rodiona. Wniosek: Cierpliwa przyjaźń chroni Raskolnikowa przed całkowitym odcięciem od ludzi, choć jego zachowanie utrudnia przyjęcie wsparcia.

Przyjaźń jako źródło żałoby i zemsty. Achilles, grecki wojownik, po sporze z dowódcą Greków, Agamemnonem, odmawia dalszej walki pod Troją. Gdy jego przyjaciel Patroklos ginie z ręki trojańskiego wodza Hektora, rozpacz przełamuje jego upór. Achilles wraca na pole bitwy, zabija Hektora i włóczy jego ciało za rydwanem. Urządza też Patroklosowi pogrzeb oraz igrzyska. Wniosek: Ból po stracie przyjaciela może być silniejszy od urażonej dumy, ale może też popchnąć człowieka do okrucieństwa.

Przyjaźń sprawdzona w gotowości do poświęcenia. Alka, Rudego i Zośkę łączą szkoła, harcerstwo, wspólne wyprawy oraz praca nad własnym charakterem. W czasie okupacji niemieckiej razem działają w konspiracji, czyli w tajnej organizacji walczącej z Niemcami, i mogą na sobie polegać. Po aresztowaniu Rudego jego przyjaciele przygotowują odbicie go z rąk Niemców. Akcja pod Arsenałem przynosi uwolnienie więźniów, lecz Rudy umiera wskutek tortur, a Alek z powodu rany odniesionej podczas akcji. Zośka ciężko przeżywa stratę i spisuje wspomnienia o Rudym. Później wraca do walki i ginie w Sieczychach. Wniosek: Przyjaźń zbudowana na wspólnych wartościach daje siłę do dalszej walki nawet po stracie najbliższych.

Przyjaźń i solidarność więźniów prześladowanych przez zaborcę. Młodzi Polacy więzieni przez carskie władze w Wilnie spotykają się w celi kolegi, Konrada, rozmawiają o śledztwie i przekazują wiadomości o losie kolegów. Jeden z więźniów, Tomasz, proponuje, aby starsi, osieroceni i nieżonaci wzięli winę na siebie, chroniąc młodszych oraz tych, którzy mają rodziny. Razem śpiewają i żartują. Na chwilę zapominają o więzieniu, w którym zaborca chce ich od siebie odciąć. Inny więzień, Jan Sobolewski, opowiada, jak na jego oczach wywożono na Syberię skutych, wychudzonych młodych ludzi. Mickiewicz dedykuje tę część dramatu swoim przyjaciołom, współwięźniom i współwygnańcom, którzy już nie żyją. Wniosek: Wspólnota i humor pomagają zachować godność ludziom, których władza próbuje złamać samotnością.

Przyjaźń zrodzona ze wspólnej walki ze złem. Doktor Rieux i przybysz Jean Tarrou zbliżają się podczas walki z epidemią w Oranie. Obaj nie potrafią być obojętni na cierpienie: lekarz leczy chorych, a Tarrou organizuje ochotnicze oddziały, które pomagają przy chorych. Z czasem zaczynają szczerze rozmawiać. Tarrou opowiada o swojej przeszłości i o tym, dlaczego nie zgadza się na żadne zabijanie ludzi, także na karę śmierci. Wspólna nocna kąpiel w morzu daje im chwilę wolności od zarazy. Pod koniec epidemii Tarrou choruje, a Rieux wraz z matką opiekują się nim w domu. Mimo wysiłków przyjaciel umiera. Rieux przechowuje jego notatki. Wniosek: Wspólna walka z cierpieniem zbliża ludzi, a przyjaźń pozwala im choć na chwilę odpocząć od ciężaru obowiązków.

Przyjaźń przeciw obozowemu osamotnieniu. Narrator, Gustaw, więzień sowieckiego obozu pracy, poznaje historię współwięźnia Kostylewa, który co jakiś czas przypala rękę nad ogniem, żeby rana się nie goiła. Dzięki temu nie musi pracować dla systemu, który niszczy ludzi. Gustaw wysłuchuje jego zwierzeń i dochowuje tajemnicy. Kiedy Kostylew ma zostać wysłany na Kołymę, Gustaw zgłasza się, żeby pojechać zamiast niego, ale władze obozu nie zgadzają się. Gustaw uczciwie przyznaje, że miał też inny powód: był już bardzo wyczerpany obozem. Kostylew oblewa się wrzątkiem i umiera, zanim przyjeżdża do niego matka. Wniosek: Wzajemne zaufanie pozwala więźniom przeciwstawić się samotności i obojętności narzucanym przez obóz.

Przyjaźń wymagająca odwagi, by przeciwstawić się grupie. August Pullman, chłopiec ze zniekształconą od urodzenia twarzą, spotyka w szkole Summer oraz Jacka. Podczas Halloween słyszy jednak, jak Jack, który nie poznaje go w przebraniu, mówi o nim okrutne rzeczy. August przestaje się do niego odzywać. Kiedy Jack uświadamia sobie swój błąd, uderza innego ucznia, Juliana, który obraża Augusta, a następnie przeprasza przyjaciela i odbudowuje jego zaufanie. Podczas szkolnego wyjazdu broni go przed starszymi chłopcami z innej szkoły. Wniosek: Odbudowa zaufania wymaga, by potrzeba akceptacji grupy przestała być ważniejsza niż lojalność w przyjaźni.

Przyjaźń wystawiona na próbę przez dorastanie. Alicja i Sara przyjaźnią się od dawna, ale dorastając, wybierają różne drogi i coraz trudniej im się porozumieć. Sara zaczyna chodzić z Borysem i idzie na jego imprezę. Alicja z Robertem zabierają stamtąd Sarę, która jest w złym stanie, choć Borys i jego koledzy wyśmiewają Roberta. Sara mówi, że zerwała z Borysem dla Alicji. Wtedy wybucha kłótnia: Sara ma żal, że Alicja myśli tylko o Robercie i traktuje ją z góry. Po okresie milczenia przychodzi jednak do przyjaciółki. Znów rozmawiają o swoich sprawach i problemach rodzinnych. Wniosek: Dorastanie może wystawić przyjaźń na próbę, a powrót do szczerej rozmowy daje szansę na odbudowę bliskości.

Przyjaźń sprawdzona przez zdradę i poświęcenie. Boka i Nemeczek, chłopcy z Budapesztu, wspólnie bronią Placu Broni, gdzie bawią się z kolegami. Odkrywają, że ich kolega Geréb zdradził i pomaga rywalizującej bandzie Czerwonych Koszul. Nemeczek pozostaje lojalny mimo upokorzeń ze strony własnych kolegów, którzy niesłusznie wpisują jego nazwisko do zeszytu chłopięcego Związku Kitowców małymi literami, jak nazwisko zdrajcy. Gdy ojciec Geréba pyta o syna, Nemeczek nie skarży na niego. Boka stopniowo dostrzega odwagę chłopca i okazuje mu zaufanie. Chory Nemeczek przychodzi na bitwę, obala Feriego Acza, wodza Czerwonych Koszul, i przyczynia się do zwycięstwa. Boka odwiedza go podczas choroby. Kitowcy przychodzą z przeprosinami i księgą, w której wpisali jego nazwisko wielkimi literami, ale Nemeczek już ich nie rozpoznaje. Wkrótce umiera. Wniosek: Lojalność w przyjaźni wymaga także sprawiedliwej oceny drugiej osoby, ponieważ późniejsze przeprosiny nie usuwają doznanej krzywdy.

Przyjaźń wymagająca również sprzeciwu. Krasnoludy początkowo wątpią w przydatność Bilba, lecz hobbit zdobywa ich zaufanie, ratując ich przed pająkami i wymyślając ucieczkę z niewoli leśnych elfów w beczkach płynących rzeką. Gdy krasnoludy odzyskują skarb, Thorin, przywódca krasnoludów, nie chce się nim podzielić z ludźmi i elfami. Bilbo potajemnie oddaje Bardowi, przywódcy ludzi, Arcyklejnot, najcenniejszy kamień ze skarbu, żeby Thorin musiał zgodzić się na rozmowy i żeby nie doszło do wojny. Thorin uznaje to za zdradę i wypędza go. Dopiero śmiertelnie ranny po Bitwie Pięciu Armii prosi hobbita o przebaczenie. Wniosek: Czasem trzeba działać wbrew woli przyjaciela, żeby uchronić go przed jego własną chciwością.

Przyjaźń jako zobowiązanie do wzajemnej pomocy. Faun Tumnus, mieszkaniec czarodziejskiej Narnii, zaprasza do domu Łucję, dziewczynkę, która trafiła tam przez szafę, początkowo zamierzając oddać ją Białej Czarownicy. Łucja jest jednak dla niego tak miła, że nie potrafi wykonać rozkazu. Wyznaje prawdę i pomaga jej wrócić do szafy. Gdy Łucja później dowiaduje się o jego aresztowaniu, nie chce opuścić Narnii bez próby ratunku. Przyjaźń staje się jednym z powodów, dla których dzieci podejmują walkę z władzą Czarownicy. Czarownica zamienia Tumnusa w kamień, ale lew Aslan przywraca go do życia swoim oddechem. Wniosek: Przyjaźń może dodać odwagi do sprzeciwu, gdy troska o bliską osobę staje się silniejsza od strachu przed karą.

Przyjaźń jako wierność człowiekowi i prawdzie. Horacy pozostaje zaufanym przyjacielem duńskiego królewicza Hamleta na dworze pełnym podsłuchów i intryg. Informuje go o pojawieniu się ducha ojca, a później pomaga obserwować reakcję króla Klaudiusza podczas przedstawienia, w którym aktorzy grają zabójstwo podobne do zbrodni Klaudiusza. Dawni koledzy Hamleta, Rozenkranc i Gildenstern, szpiegują go dla króla. Horacy dochowuje mu wierności. W finale, widząc umierającego Hamleta, chce wypić truciznę i umrzeć razem z nim. Hamlet powstrzymuje go i prosi, żeby żył i opowiedział ludziom prawdę. Horacy się zgadza. Wniosek: Odpowiedzialność za przyjaciela trwa po jego śmierci i obejmuje obronę prawdy o nim w świecie pełnym intryg.

Przyjaciele, którzy zawodzą, bo zbyt szybko osądzają. Elifaz, Bildad i Sofar przybywają do Hioba, gdy traci dzieci, majątek i zdrowie. Przez siedem dni oraz nocy siedzą przy nim w milczeniu, bo widzą, jak bardzo cierpi. Gdy w końcu zabierają głos, przekonują go, że nieszczęście musi być karą za winę. Takie pocieszanie jeszcze bardziej rani niewinnego Hioba. W zakończeniu Bóg krytykuje przyjaciół za fałszywe wypowiedzi o Nim i nakazuje im złożyć ofiarę, a Hiob modli się za nich. Wniosek: Cierpiącemu bardziej pomaga milcząca obecność niż pouczanie i szukanie jego winy.

Przyjaźń wierna mimo niepełnego zrozumienia. Ignacy Rzecki, sprzedawca w sklepie Stanisława Wokulskiego, przez lata wspiera właściciela, prowadzi sklep podczas jego nieobecności i troszczy się o jego przyszłość. Nie rozumie jednak, co naprawdę kieruje przyjacielem. Myśli, że Wokulski ma tajne plany polityczne, a ten działa z miłości do arystokratki Izabeli Łęckiej. Próbuje go wyswatać z Heleną Stawską, samotną matką wychowującą córkę, widząc w niej szansę na spokojne życie. Wokulski ufa Rzeckiemu, ale nie zwierza mu się ze wszystkiego. Po jego zniknięciu osamotniony Rzecki umiera. Wniosek: Przywiązanie nie wystarcza do porozumienia, jeśli przyjaciele nie mówią otwarcie o swoich potrzebach i odgadują je według własnych wyobrażeń.

Przyjaźń samotnych ludzi, którzy często się ranią. Sasza i Pchełka, emigranci z Rosji i z Polski, są bezdomni i razem mieszkają w nowojorskim parku. Potrzebują siebie nawzajem, choć kłócą się, obrażają i nie zawsze postępują lojalnie. Pchełka próbuje odzyskać życzliwość Saszy po tym, jak wydał jego pieniądze na alkohol, który wypił sam, i nocleg w kotłowni. Razem obiecują Anicie, bezdomnej kobiecie z parku, przynieść ciało jej ukochanego, ale przynoszą zwłoki innego człowieka. Gdy Sasza postanawia wyjechać z Anitą do Rosji, Pchełka obraża Anitę i podaje przyjacielowi alkohol z denaturatem. Sasza słabnie i nie może wstać, gdy Anita woła o pomoc. Wniosek: Samotność i bieda sprawiają, że ludzie trzymają się siebie, ale zazdrość potrafi zniszczyć nawet taką więź.