Rodzina

Rodzina zbudowana z przywiązania i codziennej troski. Osierocona Ania trafia do starszego rodzeństwa, Maryli i Mateusza Cuthbertów, którzy spodziewali się chłopca do pomocy w gospodarstwie. Surowa Maryla najpierw chce ją odesłać. Gdy pozwala jej zostać, wychowuje ją wymagająco i rzadko mówi o uczuciach. Ania pierwszy raz czuje, że do kogoś należy. Kiedy na przyjęciu u przyjaciółki spada z dachu i łamie nogę w kostce, Maryla bardzo się boi i rozumie, jak ważna jest dla niej dziewczynka. Mówi o tym głośno dopiero po śmierci Mateusza. Przychodzi nocą do płaczącej Ani i wyznaje, jak bardzo ją kocha i jak bardzo jej potrzebuje. Wniosek: Miłość w rodzinie nie zawsze jest wypowiadana, ale trudne chwile pomagają ją w końcu nazwać.

Odbudowa rodziny przez obecność i zainteresowanie dzieckiem. Rodzice Mary myślą tylko o sobie i nie zajmują się córką. Po ich śmierci Mary trafia do wuja, Archibalda Cravena, który po śmierci żony unika własnego syna. Colin, syn Cravena, całymi dniami leży sam w zamkniętym pokoju i jest pewien, że wkrótce umrze. Mary odkrywa ogród należący niegdyś do jego matki i razem z Dickiem, chłopcem z okolicy, zabiera tam kuzyna. Praca w ogrodzie i zabawa przywracają mu siły i radość. W finale Archibald spotyka zdrowego Colina i wraca z nim do domu. Wniosek: Rodzinę osłabia tu zamknięcie dorosłych we własnym świecie, które odbiera dzieciom poczucie, że ich potrzeby są dla kogoś ważne.

Rodzeństwo odpowiedzialne za odzyskanie rodzinnej bliskości. Rodzice Kukiego, Tosi i Filipa wyjeżdżają do pracy na statku „Queen Victoria”, bo ciotka Maryla wypowiedziała życzenie, siedząc na magicznym krześle. Dzieci nie godzą się na rozłąkę i wyruszają do Kopenhagi, aby sprowadzić ich do domu. Filip zamienia ciotkę Marylę w małą dziewczynkę, później nazywaną Wiki. Teraz rodzeństwo musi się opiekować ciotką, z którą wcześniej ciągle się kłóciło. Gdy Wiki dostaje anginy, dzieci zawożą ją do szpitala. Ostatecznie Kuki odczarowuje rodziców. Wniosek: Troska o kogoś słabszego zmienia dawną niechęć w bliskość, nawet w skłóconej rodzinie.

Więź rodzeństwa wystawiona na próbę zdrady. Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja zostają wysłani z bombardowanego Londynu do domu starego profesora na wsi. Łucja odkrywa w starej szafie przejście do Narnii, czarodziejskiej krainy, ale rodzeństwo jej nie wierzy. Edmund też tam był, ale kłamie, że Łucja wszystko zmyśliła, i siostra ucieka z płaczem. Gdy cała czwórka trafia do Narnii, Piotr przeprasza Łucję, a kłamstwo Edmunda wychodzi na jaw. Później Edmund opuszcza rodzeństwo i przekazuje informacje Białej Czarownicy, bo ta obiecała mu słodycze i to, że zostanie królem. Gdy zostaje uratowany, przeprasza bliskich i otrzymuje przebaczenie. Na końcu czworo rodzeństwa zostaje razem królami i królowymi Narnii. Wniosek: Rodzinna więź potrafi przetrwać nawet zdradę, jeśli winny przeprosi, a bliscy umieją wybaczyć.

Bliskość rodzinna niezależna od zamożności. Ebenezer Scrooge, bogaty londyński skąpiec, odrzuca zaproszenie siostrzeńca Freda, ponieważ uważa święta za stratę czasu i pieniędzy. Podczas nocnej wędrówki ogląda dom ubogiej rodziny swojego pracownika, Boba Cratchita. Rodzina cieszy się skromnym świątecznym obiadem i troszczy się o chorego syna, Tima. Scrooge widzi, czego sam się pozbawił. Duch Przyszłych Wigilii ukazuje możliwą śmierć chłopca i żałobę jego bliskich. Po przemianie Scrooge idzie na świąteczny obiad do Freda i pomaga rodzinie swojego pracownika. Tim nie umiera, a Scrooge staje się dla niego jak drugi ojciec. Wniosek: Bliskość rodzinna daje poczucie przynależności, którego sam majątek nie zapewnia nawet najbogatszemu człowiekowi.

Naprawianie rodzinnych krzywd przez następne pokolenie. Tadeusz wychowuje się pod opieką stryja, Sędziego, i myśli, że jego ojciec, Jacek Soplica, nie żyje. Tymczasem Jacek jako ksiądz Robak pokutuje za dawną zbrodnię: zabił Stolnika Horeszkę. Potajemnie płaci za wychowanie wnuczki Stolnika, osieroconej Zosi, żeby choć trochę naprawić krzywdę Horeszków. Sędzia chciałby ożenić bratanka z córką Podkomorzego, ale ksiądz Robak przekazuje mu wolę Jacka: Tadeusz ma poślubić Zosię. W finale Tadeusz i Zosia się zaręczają, a skłócone rody się godzą. Wniosek: Naprawianie dawnych krzywd daje młodym szansę na bliskość, której nie niszczą rodzinne porachunki.

Władza ojca podporządkowana pieniądzom. Harpagon, bogaty i bardzo skąpy wdowiec, chce sam wybrać dzieciom małżonków i nie pyta, kogo kochają. Sam chce poślubić Mariannę, choć kocha ją jego syn, Kleant. Żeby poznać prawdę, Harpagon udaje, że z powodu różnicy wieku mógłby oddać Mariannę synowi. Kleant mu wierzy i przyznaje, że od dawna ją kocha. Wtedy ojciec każe mu się jej wyrzec, a gdy syn odmawia, grozi mu biciem. Służący Jakub udaje, że ich pogodził, ale wkrótce wychodzi na jaw, że każdy zrozumiał coś innego. Wtedy Harpagon wyrzeka się syna, grozi, że go wydziedziczy, i przeklina go. Kleant dalej nie chce porzucić ukochanej. Wniosek: Ojciec, który traktuje dzieci jak część swojego majątku, traci ich szacunek i posłuszeństwo.

Dziedziczona nienawiść niszcząca życie dzieci. Spór Montekich i Kapuletów jest tak stary, że kłócą się nawet ich słudzy. Gdy na ulicy wybucha bójka, starzy Monteki i Kapulet też chcą chwycić za broń. Na początku ojciec Julii, Kapulet, mówi zalotnikowi, Parysowi, że córka jest za młoda i że liczy się jej zgoda. Gdy jednak Julia, która potajemnie poślubiła Romea z rodu Montekich, odmawia ślubu z Parysem, ojciec grozi, że wyrzuci ją z domu i wydziedziczy. Matka nie staje w jej obronie. Mamka Julii, Marta, która opiekuje się nią od niemowlęctwa, radzi jej poślubić Parysa. Julia traci do niej zaufanie i zostaje ze swoim sekretem sama. Wniosek: Rodzicielska władza staje się krzywdząca, gdy prawo do miłości i opieki zależy od bezwzględnego posłuszeństwa dziecka.

Rodzina związana ziemią i podzielona walką o majątek. Owdowiały gospodarz Maciej Boryna nie chce oddać ziemi dzieciom za życia, więc dorosły syn i córki nadal od niego zależą. Gdy przed ślubem z młodą Jagną zapisuje jej część ziemi, jego syn, Antek, jest wściekły, bo uważa, że ojciec odbiera mu spadek. Boryna wyrzuca z domu Antka z żoną i dziećmi. Podczas bitwy o las, czyli bójki chłopów z ludźmi dziedzica, Antek celuje do ojca z broni, ale nie strzela. Gdy borowy, czyli leśny strażnik, uderza Borynę kolbą w głowę, Antek rzuca się na niego i zabija go. Wniosek: Wrogość między ojcem a synem nie wyklucza przywiązania, dlatego ich relacji nie da się sprowadzić do walki o ziemię.

Małżeństwo bez wspólnych wartości i wzajemnego porozumienia. Pan Piotr, szlachcic ze wsi, żeni się z kobietą wychowaną w mieście przede wszystkim dlatego, że w posagu wnosi cztery wsie. W intercyzie, czyli umowie spisanej przed ślubem, przyszła żona dokładnie ustala, jakich wygód oczekuje: chce mieć własny powóz i co roku wyjeżdżać na zimę do stolicy. Jej pokój ma być z przodu domu, a pokój męża z tyłu. Piotr jest zaskoczony, że umowa mówi też o możliwym rozstaniu, bo uważa, że małżeństwo kończy dopiero śmierć, ale i tak się zgadza. W drodze do domu powóz wypełniają bagaże i zwierzęta żony, a Piotr jedzie z klatką pod pachą i suczką na nogach. Wniosek: Traktowanie małżeństwa jak korzystnego interesu skłania do lekceważenia różnic, które później utrudniają wspólne życie.

Rodzina, która uczy dzieci obłudy. Aniela Dulska rządzi mężem i dziećmi, dbając przede wszystkim o oszczędności oraz dobrą opinię otoczenia. Toleruje romans swojego syna, Zbyszka, ze służącą Hanką, bo dzięki temu syn spędza więcej czasu w domu. Gdy dziewczyna zachodzi w ciążę, najważniejsze staje się uniknięcie skandalu. Zbyszek zapowiada ślub, lecz ostatecznie rezygnuje, a Hanka odchodzi z pieniędzmi, które mają zamknąć sprawę. Córki Dulskiej reagują różnie: Hesia naśladuje obłudę dorosłych, a Mela współczuje Hance. Wniosek: Dzieci mogą przejmować obłudę rodziców, ale mogą też zachować wrażliwość na krzywdę innych.

Rodzina, która tylko udaje nowoczesność. Państwo Młodziakowie wychowują córkę, Zutę, na nowoczesną pannę i chwalą się, że w ich domu nie obowiązują dawne zakazy. Matka zachęca córkę do doświadczeń, które w tradycyjnej rodzinie wywołałyby oburzenie. Ich lokator, trzydziestoletni Józio, chce sprawdzić, czy ich nowoczesność to prawda. Nocą podstępem ściąga do pokoju Zuty dwóch adoratorów: ucznia Kopyrdę i profesora Pimkę. Rodzice wpadają do pokoju i okazuje się, że ich swoboda ma jednak swoje granice. Wniosek: Nowoczesne deklaracje rodziców nie dają dziecku swobody, jeśli służą przede wszystkim podtrzymywaniu rodzinnego wizerunku.

Odwrócenie ról pokoleń i utrata rodzinnego autorytetu. W domu Artura starsze pokolenie odrzuciło tradycję, zasady i obyczajowe ograniczenia. Ojciec Artura, Stomil, zajmuje się eksperymentami artystycznymi, matka, Eleonora, otwarcie mówi o romansie z prostackim Edkiem, a babcia gra z Edkiem w karty i zachowuje się beztrosko. To Artur, przedstawiciel najmłodszego pokolenia, próbuje wychowywać starszych. Chce przywrócić porządek przez tradycyjny ślub z kuzynką Alą. Babcia pod przymusem błogosławi młodym, a Eleonora się wzrusza. Ala czuje się jednak zraniona, bo Artur traktuje małżeństwo tylko jako sposób na naprawę świata. W finale mówi mu, że zdradziła go z Edkiem. Wniosek: Rodzina bez żadnych zasad nie daje młodym oparcia, a porządek narzucony na siłę też nie przywraca bliskości.

Zerwanie więzi rodzinnych w pogoni za awansem. Siostry Balladyna i Alina mieszkają z matką, ubogą Wdową, w chacie pod lasem. Bogaty pan, Kirkor, ma poślubić tę z nich, która pierwsza nazbiera dzbanek malin. Balladyna zabija w lesie siostrę, żeby wygrać. Od tej pory ma na czole czerwoną plamę, której nie da się zmyć. Po ślubie wstydzi się ubogiego pochodzenia i ukrywa matkę przed gośćmi. W końcu wypiera się jej i każe ją wygnać z zamku w czasie burzy. Wniosek: Gdy człowiek mierzy własną wartość pozycją społeczną, może zacząć traktować bliskich jak przeszkodę w awansie.

Ojciec, od którego córki oczekują przede wszystkim pieniędzy. Goriot oddaje majątek córkom, Anastazji i Delfinie, a potem sprzedaje swoje rzeczy, żeby nadal im pomagać. Liczy, że dzięki temu zachowa ich przywiązanie, lecz sam stopniowo popada w biedę i samotność. Dla córek ważniejsi są kochankowie i bale niż chory ojciec. W chorobie pomagają mu przede wszystkim student prawa Eugeniusz de Rastignac i student medycyny Bianchon. Córek nie ma na pogrzebie. Wniosek: Jednostronne poświęcenie ojca nie zapewnia wzajemności, jeśli dzieci przyzwyczajają się traktować jego miłość jak niewyczerpane źródło korzyści.

Powtarzanie rodzinnych wzorców mimo ich odrzucenia. Ojciec Zenona Ziembiewicza, Walerian, romansuje z kobietami ze służby, a matka zawsze mu przebacza. Dorastający Zenon potępia obłudę rodziców. W dorosłym życiu sam ma romans z Justyną, córką kucharki, choć wiąże przyszłość z Elżbietą Biecką. Elżbieta też dorastała bez bliskości matki. Jej piękna matka, Romana, po rozstaniu z mężem żyje w świecie bogatego towarzystwa, a córkę wychowuje ciotka. Gdy zraniona romansem Zenona Elżbieta odwiedza matkę w Warszawie, ta pyta o jej życie, ale szybko zajmuje się znajomymi. Po śmierci Zenona Elżbieta wyjeżdża za granicę, a ich małego syna zostawia pod opieką babki. Wniosek: Samo potępienie błędów rodziców nie wystarcza, by uniknąć ich we własnym życiu.

Rozpad małżeństwa i krzywda pozostawionego dziecka. Emma Bovary, rozczarowana małżeństwem z wiejskim lekarzem Karolem, marzyła o synu, bo myślała, że chłopiec będzie miał w życiu więcej swobody niż ona. Gdy rodzi się córka, Berta, Emma oddaje ją pod opiekę mamki, czyli kobiety, która karmi cudze niemowlęta. Podczas jednej z wizyt u córki towarzyszy jej młody urzędnik Leon. Później Emma romansuje i kupuje drogie rzeczy na kredyt, aż rodzina popada w długi. Gdy nikt nie chce jej pomóc, Emma się truje. Karol kocha ją nawet po odkryciu zdrad, a wkrótce sam umiera. Osierocona Berta trafia najpierw do babki, a po jej śmierci do ubogiej ciotki, która wysyła ją do pracy w przędzalni. Wniosek: Egoizm dorosłych może pozbawić dziecko bezpiecznego domu i spokojnego dzieciństwa.

Brak rodzinnej ochrony i tęsknota za opieką. Mała, uboga dziewczynka próbuje sprzedać zapałki w mroźny ostatni wieczór roku, ale nikt niczego od niej nie kupuje. Nie wraca do domu, bo boi się, że ojciec ją zbije. Zapala zapałki, żeby się ogrzać, i widzi spadającą gwiazdę. Przypomina sobie, że babcia, jedyna osoba, która ją kochała, mówiła, że spadająca gwiazda oznacza czyjąś śmierć. W blasku następnej zapałki widzi zmarłą babcię i prosi, żeby zabrała ją ze sobą. Boi się, że babcia zniknie, gdy zapałka zgaśnie, tak jak znikały wcześniejsze obrazy. Zapala więc wszystkie zapałki naraz. Wniosek: Rodzina traci swoją ochronną rolę, gdy dziecko bardziej boi się bliskich niż niebezpieczeństw poza domem.

Tragiczna niewiedza o własnym pochodzeniu. Król Teb Lajos i jego żona Jokasta próbują uniknąć przepowiedni, według której syn zabije ojca, dlatego każą porzucić niemowlę w górach. Pasterz lituje się nad dzieckiem i Edyp wychowuje się w Koryncie u króla Polybosa, którego uważa za ojca. Gdy wyrocznia mówi mu, że zabije ojca i poślubi matkę, opuszcza Korynt, żeby nie skrzywdzić tych, których uważa za rodziców. Po drodze w kłótni zabija nieznajomego, który okazuje się Lajosem. Potem uwalnia Teby od Sfinksa, zostaje królem i poślubia wdowę po Lajosie, Jokastę. Gdy prawda wychodzi na jaw, oślepiony Edyp żegna się z małymi córkami, Antygoną i Ismeną, i martwi się, że nikt ich nie poślubi. Wniosek: Nieznajomość własnego pochodzenia może sprawić, że człowiek skrzywdzi najbliższych, choć chce ich chronić.

Rodzina królewska zniszczona przez zbrodnię i zemstę. Duński królewicz Hamlet cierpi po śmierci ojca i nie akceptuje szybkiego małżeństwa matki, Gertrudy, z Klaudiuszem, bratem zmarłego króla. Duch ojca mówi mu, że nowy król zabił własnego brata, wlewając mu truciznę do ucha, i żąda zemsty. Miłość do ojca każe Hamletowi go pomścić, a to prowadzi do kolejnych śmierci. Hamlet przez pomyłkę zabija Poloniusza, ojca Ofelii i Laertesa. Ofelia popada w obłęd i tonie, a Laertes chce pomścić ojca. Wniosek: Rodzinna lojalność może zobowiązywać do odwetu i w ten sposób przenosić skutki jednej zbrodni na kolejne pokolenie.

Małżeńska wspólnota winy i jej rozpad. Lady Makbet przekonuje męża do zamordowania króla Dunkana. Zarzuca mu tchórzostwo i pomaga zaplanować zbrodnię. Początkowo łączy ich wspólny cel i wspólna tajemnica. Później Makbet zabija kolejnych ludzi i nie radzi się już żony. Niszczy też cudzą rodzinę: każe wymordować żonę i dzieci szlachcica Makdufa, który uciekł do Anglii. Lady Makbet zostaje sama z wyrzutami sumienia i umiera. Na wiadomość o jej śmierci Makbet odpowiada gorzkim monologiem o krótkim i bezsensownym życiu. Wniosek: Wspólna tajemnica nie zastępuje małżeńskiego wsparcia, a odpowiedzialność za zbrodnię może stopniowo osłabiać nawet najbliższą relację.

Rozpacz matki, która traci dziecko. Persefona, córka Demeter, bogini urodzaju, zrywa na łące narcyza. Wtedy pojawia się Hades, bóg podziemi, i porywa dziewczynę. Demeter długo szuka córki. W przebraniu starej kobiety trafia do miasta Eleusis. Jej rozpacz sprawia, że ziemia przestaje rodzić, a ludziom grozi głód. W końcu Zeus każe Hadesowi oddać Persefonę. Hades daje jej jednak wcześniej ziarna granatu, a kto zjadł coś w podziemiu, zostaje z nim związany. Dlatego co roku Persefona spędza trzy miesiące z mężem w podziemiu, a resztę roku z matką. Wniosek: Miłość matki potrafi zmusić do ustępstw nawet najpotężniejszych, choć nie zawsze pozwala w pełni odzyskać dziecko.

Bezsilność matki, która patrzy na cierpienie dziecka. Maryja patrzy na ukrzyżowanego Jezusa przede wszystkim jako matka, która nie potrafi ulżyć synowi. Chciałaby podtrzymać jego głowę, otrzeć krew i podać napój, lecz nie może go dosięgnąć. Prosi, aby podzielił z nią swoje rany, bo gotowa jest przyjąć część jego cierpienia. Zwraca się także do innych matek, życząc im, by nie musiały przeżywać podobnego bólu. Wniosek: Macierzyństwo zbliża Maryję do zwykłych ludzi, którzy mogą rozpoznać w jej cierpieniu własny lęk o dziecko.

Żałoba rodziny po utracie ukochanego dziecka. Po śmierci córeczki, Urszuli, poeta w Trenie IV oskarża śmierć, że kazała mu patrzeć, jak umiera jego dziecko. Uważa, że to córka powinna była przeżyć ojca. Porównuje się do mitycznej Niobe, która z bólu po stracie dzieci zamieniła się w kamień. W Trenie VI przytacza pożegnanie Urszuli z matką, ułożone tak jak pieśń panny młodej, która opuszcza rodzinny dom. W Trenie XIII układa napis na jej nagrobek. Przypomina w nim, że to córka miała kiedyś opłakiwać ojca, a teraz on opłakuje ją. Wniosek: Śmierć dziecka odwraca naturalny porządek życia, dlatego rodzicom tak trudno się z nią pogodzić.

Akceptowanie zmienionej rodziny i przeżywanie straty brata. Alicja długo nie godzi się z rozwodem rodziców i nowym związkiem ojca z Klaudią. Czuje, że dorośli zmienili jej życie bez pytania o zdanie. Stopniowo zbliża się jednak do przyrodniego brata Fryderyka, którego wcześniej unikała. Gdy chłopiec ciężko choruje, odwiedza go i kupuje rybkę. Ma nadzieję, że rybka spełni życzenie brata. Po jego śmierci Alicja przeżywa żałobę razem z ojcem i Klaudią. Wniosek: Wspólne cierpienie osłabia dawne podziały w rodzinie, bo ważniejsza od wzajemnych pretensji staje się potrzeba bliskości.

Pojednanie z rodziną przed śmiercią chłopca. Oskar gniewa się na rodziców, ponieważ po rozmowie z lekarzem odjeżdżają bez odwiedzenia go. Uważa, że są tchórzami. Czuje się jeszcze bardziej samotny, bo nikt nie chce z nim szczerze rozmawiać. Podczas świąt ucieka ze szpitala do pani Róży, która pomaga mu zrozumieć cierpienie rodziców. Chłopiec godzi się z nimi i spędza wspólne Boże Narodzenie. W ostatnich dniach życia znów cieszy się ich bliskością. Choroba postępuje i Oskar umiera. Wniosek: Zrozumienie lęku bliskich pomaga odbudować zaufanie i odróżnić ich bezradność od braku miłości.

Rodzinna bliskość zagrożona przez obowiązek wojownika. Trojański wódz Hektor żegna się przy bramie Troi z żoną, Andromachą, i małym synem. Andromacha prosi go, żeby nie narażał życia, bo bez niego zostanie sama z dzieckiem. Gdy Hektor wyciąga ręce do syna, chłopiec boi się jego hełmu z końskim włosiem. Ojciec zdejmuje hełm, śmieje się z żoną i bierze dziecko na ręce. Mimo próśb wraca jednak do walki, bo czuje odpowiedzialność za Troję i boi się hańby. Później ginie z ręki Achillesa, najdzielniejszego z Greków. Andromacha widzi z murów, jak Achilles wlecze ciało męża za rydwanem, i mdleje. Wniosek: Wojna zmusza człowieka do wyboru między rodziną a obowiązkiem, a za ten wybór płacą także jego bliscy.

Obowiązek siostry przeciw nakazowi władcy. Antygona i Ismena są córkami Edypa, który nieświadomie zabił ojca i ożenił się z własną matką, Jokastą. Gdy prawda wyszła na jaw, Jokasta odebrała sobie życie, a Edyp się oślepił. Teraz nie żyją też ich bracia, Eteokles i Polinejkes, którzy zabili się nawzajem w walce o Teby. Nowy władca, wuj sióstr, Kreon, zakazuje pochować Polinejkesa. Antygona prosi Ismenę o pomoc, ale siostra odmawia ze strachu, bo rodzinę spotkało już dość nieszczęść. Antygona sama grzebie brata. Gdy zostaje schwytana, Ismena chce ponieść karę razem z nią, ale Antygona się nie zgadza, bo siostra jej nie pomogła. Wniosek: Strach przed karą może powstrzymać człowieka przed pomocą bliskim, choć nie przekreśla przywiązania do nich.

Rodzina rozbita przez wojnę i rewolucję. Gdy ojciec, Seweryn Baryka, idzie na wojnę, Jadwiga Barykowa sama opiekuje się synem, Cezarym, w Baku. W mieście wybucha rewolucja. Cezary jest nią zachwycony, nie słucha matki i nie widzi, z jakim trudem zdobywa dla niego jedzenie. Matka zostaje skierowana do ciężkiej pracy w porcie i umiera z wyczerpania. Dopiero wtedy Cezary w pełni rozumie cenę jej poświęcenia. Wniosek: Zachwyt rewolucją osłabia wrażliwość na najbliższych, choć od ich codziennej troski nadal zależy przetrwanie młodego człowieka.

Matczyna troska wystawiona na przemoc państwa. Niewidoma pani Rollison przychodzi do carskiego urzędnika, senatora Nowosilcowa, błagając o możliwość zobaczenia uwięzionego i torturowanego syna. Jest biedną wdową, którą syn utrzymywał z korepetycji. Przynosi list od księżnej i błaga Senatora o litość. Senator udaje, że nic nie wie o torturach, a jej rozpacz go irytuje. Kiedy Rollison spada z okna więzienia, matka oskarża Senatora o zbrodnię. Wniosek: Więź z dzieckiem może dać bezbronnej matce odwagę, by przeciwstawić się nawet władzy, od której zależy jego życie.

Państwo niszczące zaufanie między rodzicami a dziećmi. Partia, która rządzi krajem, wychowuje dzieci do śledzenia dorosłych i donoszenia na własnych rodziców. Parsons, sąsiad głównego bohatera, Winstona, jest gorliwym członkiem Partii i z dumą opowiada, jak jego dzieci śledzą obcych ludzi. Później trafia do więzienia, bo córka słyszy, że przez sen źle mówi o Wielkim Bracie, przywódcy Partii, i donosi na niego. W celi Parsons mówi, że jest dumny z córki, i uważa, że Partia słusznie go zatrzymała. Wniosek: Totalitarna władza odbiera ludziom nawet odruch obrony własnej rodziny i każe im wierzyć, że donos jest cnotą.

Poświęcenie dla bliskich pod presją biedy i zależności. Młoda Sonia Marmieładowa podejmuje prostytucję, aby zdobyć pieniądze dla rodziny wyniszczanej przez nędzę, chorobę macochy, Katarzyny Iwanowny, i pijaństwo ojca, Marmieładowa. Podobną gotowość do poświęcenia okazuje Dunia, siostra byłego studenta Rodiona Raskolnikowa, która zgadza się na małżeństwo z zamożnym urzędnikiem Łużynem także z myślą o pomocy matce i bratu. W końcu widzi, że Łużyn chce mieć żonę, która będzie mu we wszystkim posłuszna, i zrywa zaręczyny, a później poślubia przyjaciela brata, Razumichina. Wniosek: Bieda zrzuca ciężar utrzymania rodziny na tych, którzy są gotowi do największych wyrzeczeń, i uzależnia ich od silniejszych.